Opinie

Ons soort mensen
Mensbeelden uit bedrijfcollecties

Tot en met 25 juli is de tentoonstelling 'Ons Soort Mensen' nog te zien in de KunstKapel: de tentoonstellingsruimte van het Virtueel Museum Zuidas, grenzend aan het Amsterdamse Beatrixpark. In deze tentoonstelling zijn diverse beelden te zien uit verschillende bedrijfscollecties. Een unieke mogelijkheid voor de kunstliefhebber, aangezien de meeste van deze beelden doorgaans niet zichtbaar zijn voor het publiek. Tijdens een interview over de tentoonstelling spreek ik met Lex ter Braak, directeur van het Fonds Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst (BKVB) en Simon den Hartog, supervisor beeldende kunst voor de gemeente Amsterdam.

Door Damiët Kuin

De titel van de tentoonstelling 'Ons Soort Mensen' zet meteen aan tot denken. Hoezo 'ons soort mensen'? Welke mensen worden hiermee bedoeld? En, welke mensen worden hier niet mee bedoeld en worden er uitgesloten? Het klinkt als een feestje voor een elitair gezelschap, maar niets is minder waar. Op uitnodiging van het Virtueel Museum Zuidas (VMZ) heeft gastcurator Lex ter Braak een tentoonstelling samengesteld uit de collecties figuratieve beeldhouwkunst van een aantal leden van de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland (VBCN).

'Ons Soort Mensen' in het Virtueel Museum Zuidas. Foto: Ron Zijlstra.

Eerder al werd er op initiatief van deze vereniging een beeldenroute gecreëerd rondom de Amsterdamse Zuidas, onder de naam 'Energeia'. Omdat er zich in de bedrijfscollecties niet zoveel buitenbeelden bevinden, is er bij de tentoonstelling 'Ons Soort Mensen' voor gekozen deze te laten plaatsvinden in de KunstKapel.

Lex ter Braak over het tentoonstellingsidee: 'De titel van de tentoonstelling verwijst naar het idee dat er zoiets zou zijn als 'ons soort mensen', een kring waarin alles veilig en vertrouwd is. We verdelen de mensen om ons heen in soorten en categorieën. In mannen en vrouwen, kinderen en volwassenen, witten en zwarten, in goeden en slechten, de beschaafden en de barbaren, geliefden en vijanden, gelovigen en ongelovigen, rekkelijken en preciezen, narren en wijzen, onze soort en de andere. De woorden om te verdelen zijn ontelbaar. Er is altijd wel een ander waar we ons niet aan hoeven spiegelen, omdat hij bij voorbaat al is weggeschreven. Het is aan de kunstenaar om deze kunstmatige breuklijn te helen, aangezien de kunstenaar altijd geneigd is de grens der dingen op te zoeken. Hij bezit de moed en de nieuwsgierigheid om over zijn eigen grenzen heen te stappen en daar de ander te ontmoeten. Op deze wijze maakt hij verbindingen tussen deze en gene zijde van de demarcatiezones en herstelt hij de eenheid.'

Het thema van de tentoonstelling speelt met de locatie waar het zich bevindt: Amsterdam Zuid. Over dit gedeelte van de stad bestaat vaak het vooroordeel dat het bevolkt wordt door een bepaald soort mensen. Daarnaast is de tentoonstelling een verwijzing naar de menselijke maat, afgezet tegen alle hoge gebouwen in dit deel van de stad. En als laatste is het een verwijzing naar wie wij zijn als soort: de mens. Het gaat er de gastcurator dus niet om een bepaald soort mensen te definiëren of uit te sluiten met deze tentoonstelling, maar hij wil juist laten zien dat 'ons soort mensen' alles en iedereen betreft. Het gaat hem erom de discussie aan te zwengelen over de manier waarop wij als mensen onszelf en de ander definiëren en de verbindende rol die de kunstenaar hierin heeft. In zijn speech tijdens de opening van de tentoonstelling nodigt Lex ter Braak dan ook alle aanwezigen uit om hun eigen verhaal te vormen bij de opgestelde beelden. Op mijn vraag aan de gastcurator, wat zijn soort mensen zijn, antwoordt hij dat dat iedereen kan zijn, mits open, tolerant en vrijdenkend.

Mensbeeld in de kunst en de bedrijfscollecties
De tentoonstelling 'Ons Soort Mensen' wil een licht laten schijnen op het mensbeeld in de kunst. Gastcurator Lex ter Braak verwoordt dit als volgt: 'Nu de mens in de kunst weer terug van weggeweest is en je hem overal tegen het lijf loopt in de fotografie, de film en de videokunst, is het interessant te bekijken hoe de ontwikkeling van de sculptuur zich daartoe heeft verhouden. Deze tentoonstelling pretendeert daar niet het antwoord op te geven, maar is mogelijk een aanzet tot een langer en diepgaander onderzoek naar de beantwoording van deze vraag.'

De beelden die te zien zijn in de tentoonstelling zijn afkomstig uit de bedrijfscollecties van De Nederlandsche Bank, ING, ABN AMRO, VNO-NCW, Achmea, Rabobank, Akzo Nobel, KPN, LUMC, AEGON en Ahold, die allen gevestigd zijn aan de Amsterdamse Zuidas. Doorgaans zijn deze beelden niet zichtbaar voor het publiek, maar nu worden ze in volle glorie getoond aan de geïnteresseerde bezoeker.
Te zien is onder meer het beeld 'Stap' van Eja Siepman van den Berg, dat als een onthoofde, maar trotse mens in de ruimte staat. De kunstcollectie van de KPN is vertegenwoordigd met het beeld 'De wachtende man' van Helena en Axel van der Kraan, dat met zijn tikkende vingers de rust in de ruimte verstoord. Conservator van de KPN Kunstcollectie, Daniela Petrovic, vertelt dat het beeld bij hen in het gebouw in de hal stond totdat de baliemedewerkers gek werden van het tikkende geluid. Ook zijn er een aantal beelden te zien van het beroemde Atelier Van Lieshout. Op het laatste moment is het door AkzoNobel recentelijk aangekochte beeld 'Hooligans' van Ulrik Kristensen en Mattijs Breedewold toegevoegd aan de tentoonstelling.

Naast de tentoonstelling heeft er buiten de KunstKapel tijdens Art in Amsterdam ook een bijzondere happening plaatsgevonden van de Amerikaanse kunstenaar Charlie Roberts, 'ten days tree trunk tear-up'. Hij heeft uit een enorme boomstam met kettingzagen en hakbijlen twee grote totempalen met mensbeelden gehakt en deze met de kleuren geel en zwart beschilderd.

Knipoog naar het Modernisme
De KunstKapel, waar de beelden staan opgesteld, is een ronde ruimte. Lex ter Braak vertelt dat de ramen voor de gelegenheid zijn ingekleurd met de kleuren wit, rood, geel en blauw als een verwijzing naar het modernisme. Een van de uitgangspunten van het modernisme is de ontkenning om zich te verhouden tot de mens in psychologische en narratieve zin. De ruimte zelf is nu juist helemaal gevuld met mensbeelden, wat conflicteert met dit uitgangspunt. Als beschouwer kun je tussen de beelden doorlopen, waardoor je deel wordt van de tentoonstelling. Je hebt op deze wijze tevens ieder moment een ander gezichtspunt en je kunt de beelden, vanuit elk standpunt in de ruimte op een andere wijze met elkaar combineren, zodat er telkens weer een nieuw verhaal ontstaat. Het naar binnen vallende licht glijdt als een mysterieuze toverlantaarn over de in de ruimte opgestelde beelden. Vanuit dit mysterieuze, verstilde moment ben je als bezoeker inderdaad geneigd om je eigen verhaal te gaan vormen bij de opgestelde beelden.

In het midden van de ruimte staat een beeld dat de kern van de tentoonstelling verwoordt, zonder een woord te spreken. Het is een enorm hoofd, liggend op een oor, met het andere oor gericht naar boven: 'Portret' van David Vandekop. Dit beeld kijkt, luistert en observeert. Volgens Lex ter Braak kun je je alleen tot je medemens verhouden als je in staat bent om te denken en te beschouwen. Op dat moment ontdek je ook dat 'ons soort mensen' alleen maar in abstracte zin bestaat.

Het VMZ en de bedrijfscollecties
Het is pas sinds januari van dit jaar, zo vertelt Simon den Hartog, dat het VMZ de jaarprogrammering verzorgt voor de KunstKapel. Daarmee hoopt het museum de Amsterdamse Zuidas meer en meer te verrijken met kunst en cultuur en het leefgebied op deze manier aantrekkelijker te maken voor bewoners en voor passanten. Kunstprojecten die de aandacht hebben van het VMZ zijn kunst in de openbare ruimte, stedenbouwkundige onderwerpen, natuur en architectuur, samenwerkingsverbanden met gebruikers van de Zuidas en kunstcollecties van bedrijven rondom de Zuidas. Het betreft veelal tijdelijke projecten van een aantal jaren.

Samenwerking tussen het VMZ en de VBCN is tot stand gekomen door de input van Annabelle Birnie, directeur ING Art Management. Zij ontdekte dat veel bedrijven aan de Amsterdamse Zuidas een kunstcollectie hebben en ze wilde graag meer samenwerking tussen de verschillende bedrijven. Dit resulteerde in eerste instantie in de beeldenlijn 'Energeia'. Sinds die tijd wordt er in de KunstKapel meer aandacht besteed aan tentoonstellingen met input vanuit de diverse bedrijfscollecties. Op mijn vraag of bedrijven niet vaker naar buiten zouden moeten treden met hun kunstcollectie, krijg ik, zowel van Lex ter Braak als van Simon den Hartog, het volgende antwoord: 'Waarom? Als je als particulier kunst verzamelt hoef je je huis toch ook niet open te stellen voor publiek?!'

Ten slotte
De tentoonstelling 'Ons Soort Mensen' geeft een mooi zicht op de mensbeelden die zich bevinden in de verschillende bedrijfscollecties. Daarnaast geeft het een mooi beeld van het beeldhouwen door de tijd heen. Er staan beelden gemaakt uit diverse materialen en vervaardigd door middel van verschillende technieken. Dus niet alleen beelden gehakt uit steen, maar ook samengestelde beelden uit hout, rubber en kunststof. En als je er gevoelig voor bent, kun je heel veel uit het thema van deze tentoonstelling halen. Zo niet, dan is deze tentoonstelling gewoon een mooie verzameling beelden die de moeite waard is om te bekijken, voordat zij weer verdwijnt achter gesloten deuren.

'Ons Soort Mensen', t/m 25 juli 2010, KunstKapel Virtueel Museum Zuidas, Prinses Irenestraat 19, Amsterdam. Website: www.virtueel-museum.nl.

Met ingang van Het Beeldende Kunstjournaal 2010-nr.2 verschijnt de komende tijd iedere twee maanden een artikel van Damiet Kuin dat één specifieke bedrijfscollectie behandelt.

Damiët Kuin studeerde Algemene Cultuurwetenschappen (BA) en heeft de master voor Museumconservator afgerond.

Terug naar boven | Print dit artikel!

Column: De kunst van het douchen
Tijd, water en een coach

Naar een Leadership Seminar gaan is niet in de eerste instantie wat je verwacht van een groen activist, filosoof en kunstenaar. Als je weet dat het gratis was, is dat al iets makkelijker in te denken. Ik bleef enigszins als een vreemde douche-eend in de bijt. Soms kun je een boost gebruiken en dat moment was al een tijdje geleden aangebroken. Wie niet waagt wie niet wint, toch? Je bent immers de Leader binnen je kunst, je acties en je onderneming. Genoeg redenen voor mij om naar het seminar te gaan. Daar werd mij binnen enkele uurtjes duidelijk dat jij het zelf bent die

Douchecoach. Foto: Viviane Rose.

vooral je eigen stemming bepaalt en dat je stemming een groot deel uitmaakt van je succes, ook binnen je bedrijf. Wat mij echter vooral was bijgebleven, was de douchecoach. De douchecoach? Ja, de douchecoach. Een zandloper die aangeeft wanneer je genoeg gedoucht hebt. In dit geval na vijf minuten.

Een van de twee coaches van het seminar hield een douchecoach in zijn hand. Wat hij exact zei weet ik niet meer, maar het kwam er op neer dat je moet reageren, moet handelen, om dat te bereiken wat je wil bereiken. Na een seconde of twee begreep ik de bedoeling. De eerste die het pakte, mocht het houden. Dus kwam ik in actie en griste het uit zijn handen. Gelukkig zat ik dichtbij. (Altijd voorbereid zijn.)

Voor mij is kort douchen een kunst. Ik mijmer weg onder de heerlijkheid van het warme water. Al neem ik mezelf voor kort te douchen, er komt zelden iets van terecht. Het is het enige waar ik in mijn dagelijkse leven een verspiller in kan genoemd worden. Al langer dacht ik: ik heb watertherapie nodig. De douchecoach heeft het effect dat ik net nodig had. Waar een seminar niet allemaal goed voor kan zijn. Het is net als in de kunst: vaak is minder meer. In dit geval: meer geld en meer schoon water overhouden. Soms heb je een coach nodig om dat te bereiken wat je wilt. In dit geval één van plastic.

Net als in performances en kunstvideo's speelt tijd in het douchen een cruciale rol. Ga je je alleen even opfrissen, trek je dan de douchecrème open? Moet je je haar nog wassen en is het echt nodig je tanden te poetsen? Wat is werkelijk nodig om het gewenste resultaat te behalen? Soms heeft een lange performance meer impact, de toeschouwer/deelnemer komt erin en de performer zelf ook overigens. Al die haartjes die soms geschoren moeten worden om het gewenste resultaat te behalen. Het duurt even, maar dan heb je ook wat. In het negatieve geval kan het ook een sleur worden en de kern zo verspreid worden, dat het overzicht mist. Een kortere performance kan heel krachtig en overzichtelijk zijn. Het is soms frisser, heeft meer impact en belangrijk: het is minder verspilling.

Misschien is een vergelijking trekken tussen kunst en douchen absurd. Zowel lange als korte video's en performances kunnen het gewenste effect behalen, zolang er maar keuzes worden gemaakt. Voor mij is douchen echter een kunst, waar over nagedacht dient te worden en wat verbetering verdient. Soms moet de pispot van Duchamp weer terug worden gezet; soms moet je iets weer naar zijn oorspronkelijke gebruik terugbrengen. Inzien dat kunst gewoon nuttig en bruikbaar is en kan zijn. Inzien dat de kunst van het douchen, gewoon praktisch is: even opfrissen. Ook niet te lang over nadenken, gewoon doen. Leider zijn van je leven, is soms gebruik maken van (plastic) coaches.

Viviane Rose is groen activist en filosoof vanuit kunst (performances/(inter)acties) en schrijven, website: www.vivianerose.biz

Prijsvraag. Doe mee!
Win één van de twee douchecoaches (t.w.v. 5 euro) door het volgende verder in te vullen: 'De kunst van ...' en je adresgegevens voor 15 augustus as. te mailen naar redactie.bkj@hetnet.nl (gegevens worden alleen eenmalig gebruikt voor het toezenden).

Eerder schreef Viviane Rose al 'De kunst van het eten: vormen, kleuren en betekenis van voedsel en het eten ervan'. De twee meest originele inzendingen zullen niet alleen van Viviane Rose een douchecoach thuis gestuurd krijgen, ook zal zij de onderwerpen overnemen in de volgende twee columns 'De kunst van ...'

Terug naar boven | Print dit artikel!