1. Kunstrecensies over de expositie Rembrandt en Caravaggio in het van Goghmuseum te Amsterdam

Deze expositie is op vele wijzen door de kunstcritici beschreven. Het grootste contrast ervoer ik in de recensies van de Volkskrant (kunstbij lage) en het AD Magazine.

De lezing van de recensie in Volkskrant schokte mij bijzonder: 'Caravaggio-Rembrandt: O-l'. Zij zijn de Cruijff en Pelé van de oude schilderkunst. De schilders gaan een serie één-tweetjes aan. Beiden de grootste van hun generatie, nooit hebben zij samen gevoetbald, nooit werd iemand gedwongen de twee te vergelijken. Een battle in twaalf rondes. Caravaggio en Rembrandt, als grootmeesters van de Barok, in duel.

Zoals schaatsers en voetballers het beste uit zichzelf halen door tegenover elkaar te staan, zo worden ook de schilders uitgedaagd hun kwaliteiten te laten zien. Vooral de kop van het artikel: Caravaggio-Rembrandt: 0-1! Men legt de gewaardeerde kunstbijlage even verbijsterd ter zijde. Van de Volkskrant had men een andere introductie verwacht.

Het gaat uiteraard om een expositie van twee grootmeesters uit de oude schilderkunst. Men wordt gefascineerd door hun verbeeldingskracht en hun bijzondere schildertechniek. De thema's in hun werk. Het unieke karakter van deze expositie. De mogelijkheid om te genieten van een hoog niveau van schilderkunst. Dit zijn toch de redenen om een dergelijke tentoonstelling te bezoeken.

Caravaggio en Rembrandt laten de verbeeldingskrant van de menselijke geest zien. Sinds wanneer gaat een kunstcriticus de beeldende kunsten vergelijken met sport (voetballen, schaatsen en boksen)? Is een sportjournalist naar deze expositie gestuurd? Wil men de beeldende kunsten gaan populariseren? 'Wie nog zegt dat het saai is in museumland, kan zich nu van het tegendeel laten overtuigen'. Deze laatste zin geeft toch onverbloemd aan wat er mis met deze visie op beeldende kunst. Rembrandt-Caravaggio wordt 'gebracht' als een pure wedstrijd. De kunst moet uit haar 'saaiheid' gehaald worden. Een battle in twaalf rondes. Het moet weer spannend worden in de musea.

Reactie: de beeldende kunsten, de kunsten zijn een weergave van de verbeelding van de menselijke geest.

Het is zo omvangrijk dat wij in ons leven slechts kleine deelgebieden kunnen leren kennen en begrijpen. Wij kunnen af en toe een poging ondernemen om een kunstenaar beter te leren kennen.

Zoals nu met de expositie Caravaggio en Rembrandt. Wij moeten dan de moeite nemen om ons hierin te verdiepen. Dat kost tijd, energie en motivatie. Het museum speelt hierin een belangrijke rol. Zij is de 'bewaarder' en 'verzorger' van onze kunstschatten. Af en toe wordt in exposities zichtbaar wat onze 'kunstgeschiedenis' inhoudt. Het kost veel tijd om hierin thuis te raken. Dat gebied is niet saai maar zeer boeiend. De kunstcritici kunnen daarbij helpen. Zij kunnen een verbindende schakel vormen. De Kunsten brengen als massaconsumptie-artikel is volstrekt onjuist en geeft het publiek een verkeerd beeld van de inhoud hiervan.

De kunstresencent van de Volkskrant vergat echter in te gaan op de werkelijke bedoeling van deze expositie. Namelijk: even terugtreden uit de hektiek van de 21e eeuw en genieten van de schilderkunst van twee grootmeesters uit de oude schilderkunst. Even vergeten dat wij niet alleen topsport nodig hebben voor onze dagelijkse portie emotie. Johan Cruijff en Pelé in hun eigen waarde laten. Sport en Beeldende Kunsten hebben niets met elkaar gemeen. De Kunsten zijn niet geschikt voor massaconsumptie. Het kost een mensenleven om erin thuis te raken. De kunstkritiek moet haar niet populariseren en aantrekkelijk maken door voetbalterminologie. In zo'n situatie verliest men de eeuwenlange geschiedenis en kracht van de Kunsten uit het oog.

Caravaggio en Rembrandt willen ons 'verhalen' vertellen met hun schilderkunst. Door hun meesterschap worden het bijzondere vertelingen. Je treedt even vier eeuwen terug. Het is kunst om dat op je in te laten werken.

Tegen de achtergrond van de betreffende Volkskrantrecensie kon ik de recensie het AD-magazine bijzonder waarderen. 'Rembrandt ontmoet Caravaggio'. In een goed inhoudelijk onderbouwd artikel wordt op hen ingegaan. Er worden paralellen getrokken tussen Caravaggio en Rembrandt. Zij waren beiden revolutionaire vernieuwers en ontwikkelden een originele, dramatische beeldtaal. Ook lieten zij zich graag inspireren door verhalen uit de bijbel. Beiden speelden met licht en donker en brachten grote thema's in beeld.

In de betreffende recensie wordt verhelderend ingegaan op de achtergrond van enkele schilderijen. Mooie kleurenfoto's illustreren de informatieve tekst. Op deze wijze wordt m.i. de expositie met respect benaderd.

De voorpagina van de betreffende Volkskrantbijlage toont een zeer fraaie foto van het schilderij Omnia vincit Amor. Midden in het beeld staats links de tekst: 'Caravaggio en Rembrandt in duel'. Wie een prachtige afbeelding combineert met een dergelijke tekst heeft m.i. weinig affiniteit met schilderkunst. Als men de tekst 'Caravaggio-Rembrandt: O-1' plaatst boven de afbeeldingen 'De blindmaking van Simson' (Rembrandt) en 'Het verraad van Christus' (Caravaggio) heeft men naar mijn mening weinig begrepen van de kwaliteit van deze grote barokschilders.

Misschien was het toch geen goed idee om Caravaggio en Rembrandt naast elkaar te plaatsen. Wel op één tentoonstelling, maar in verschillende zalen. Bezoekers en kunstcritici hadden hierdoor minder de confrontatie gevoeld. Het gaat om de beeldende kracht van de schilders. Hun techniek en thema's. Niet wie de beste is!

Het wedstrijdidee werd ook door de musea versterkt. Bezoekers konden na het verlaten van de expositie in een videoboodschap, op de website of in een gastenboek, zijn/haar mening geven. Wie was de beste!

Het is belangrijk om de zeggingskracht, het kunstenaarschap te ervaren. Op dit niveau van schilderkunst kan er slechts gekeken en ervaren worden. Ik denk dat slechts zeer weinig bezoekers in staat zijn om de kunstwerken van Caravaggio en Rembrandt inhoudelijk, technisch en artistiek te beoordelen.

Hopelijk hebben wel een groot aantal bezoekers genoten van de schilderijen van Caravaggio en Rembrandt.