Jaroslav Rössler (1902-1990), Tsjech

Toen Jaroslav Rössler op 5 januari 1990 in Praag overleed, werd hij door geen enkele Tsjechische krant herdacht. Men was niet op de hoogte van het feit, dat Jaroslav Rössler een van de belangrijkste Tsjechische fotografen was. Een kunstenaar die met zijn gedurfde en originele werkwijze een fotograaf van internationale betekenis was geworden en tot de belangrijkste avant-garde kunstenaars uit het begin van de vorige eeuw behoorde.

Jaroslav Rössler begon zijn fotografische loopbaan als assistent bij de bekende fotograaf Frantisek Drtikol. Al gauw verloor hij echter zijn belangstelling voor de werkwijze van Drtikol en begon aandacht te krijgen voor minimalistische details van objecten, geometrische papieruitsnij dingen, abstracte composities met licht en donker, inventieve fotomontages en constructivistische opnames van techniek en architectuur. Een gebied dat ook voor de Hongaarse kunstenaar Laszió Moholy-Nagy heel belangrijk was.

Rössler trouwde met zijn collega Getruda Fischerova. Zij kregen samen een dochter: Sylva. Zij heeft later het werk van haar vader beheerd.

Gedurende 1920-1930 ontwikkelde Rössler vele nieuwe fotografische invalshoeken. Hij maakte afdrukken van twee negatieven over elkaar. Door fotomontage of diaprojectie combineerde hij weer beelden met elkaar. Hij gebruikte het effect van spiegels en verdubbeling van motieven. Zijn werk kenmerkte zich door een hoogwaardige techniek, een bijzondere stijl en een grensverleggende fotografische benadering. De geometrische abstractie was op velerlei manieren in zijn foto's aanwezig. Ook letters en getallen verwerkte hij in zijn composities. (Poem; Franz Kafka) Het is ruimtelijk en lineair van karakter. Door de fotomontage (een combinatie van foto en fotogram) ontstonden negatiefvergrotingen; hij veranderde de tonaliteit in de foto en maakte barokachtige flamboyante composities met een grote variatie aan structuren, netwerken en architectuurfragmenten.

Veel van zijn werk heeft een belangrijke bijdrage gegeven aan de Tjechische kunstfotografie uit die tijd. Ook de kleurfotografie begon in 1967 voor Rössler belangrijk te worden. Ook hierin ontwikkelde hij een originele techniek.

In de jaren 1927-1935 werkte hij als fotograaf voor tarijke belangrijke studio's in Parijs. Ook in die tijd kenmerkte zijn werk zich door een bijzondere creatieve benadering. Hij maakt eigentijdse foto's voor reclamecampagnes. Vanaf ca. 1955 keerde terug naar het experiment en onderscheidde zich door een originele benadering van de allerlaatste artistieke trends.

Tijdens de jaren zestig en zeventig groeide de interesse voor zijn werk langzaam. Er werd werk van hem in fotobladen geplaatst. Hij deed mee aan een expositie over Surrealism and Photography in Brno (1966). Tijdens de 'Praagse Lente' in 1968 had hij zijn eerste solo-expositie in Praag. Op deze expositie werd hij door 'Anna Farova, curator van het Praagse Museum ofDecorative Arts 'ontdekt'. Een dergelijk bericht geeft stof tot nadenken! Een fotograaf die in 1902 geboren werd en pas in 1968 'ontdekt' werd.

Hoewel Rössler in de twintiger jaren van de vorige eeuw reeds belangrijk werk gemaakt had, ontbraken hij en zijn collega Jaromir Funke op de legendarische tentoonstelling Film und Foto in Stuttgart (1929). In deze tentoonstelling waren wel bijvoorbeeld aanwezig: Weston, Man Ray, Krult, Kertész, Rodchenko and Moholy-Nagy. Door de slechte communicatie tussen de Tjechische kontaktpersoon Karel Teige en Rössler/Funke werd hen de mogelijkheid ontnomen om zich internationaal te presenteren.

Terwijl Rössler reeds in 1923 als enige Tjechische fotograaf werd uitgenodigd voor de befaamde Tjechische avant-garde groep Devetsil. Een groep van vooraanstaande kunstenaars en schrijvers.

Pas in 1969 werd fotografiewerk van Jaroslav Rössler aangekocht door de Moravian Gallery in Bmo. Zijn ontmoeting met de curator Anna Faro va van het Museum ofDecorative Arts in Praag in 1971 was bijzonder belangrijk. Zij kocht voor dit museum belangrijk werk van hem aan. Te weten: fotowerken, collages en tekeningen. Zij presenteerde Rössler in 1973 op de tentoonstelling Great Czech Photographers I. Toen kreeg hij de plaats in de Tjechische kunstfotografie die hem toekwam. In 1975 volgde een retrospectief in de Funke Gallery te Bmo. Anna Farova heeft voor de erkenning van Jaroslav Rössler veel betekend!

De internationale erkenning kwam in de tachtiger jaren in Duitsland (o.a. Galerie Rudolf Kicken) en de Verenigde Staten (oa. Paul Getty Museum te Los Angeles). Toen Jaroslav Rössler in 1990 stierf was er echter geen catalogus of monografie van zijn werk. Zijn persoon en werk waren ook niet in een fqtografie-encyclopedie opgenomen. Bij kenners was zijn werk bekend, maar het grote publiek wist niets van hem. Ook de landelijke pers niet! Het totalitaire communistische regime zal hierin ook zeker een rol gespeeld hebben. Door de kracht van zijn creatieve werk heeft Jaroslav Rössler zijn plaats in de geschiedenis van de Tjechische kunstfotografie teruggekregen.

In 2001 heeft Vladimir Burgus, Professor van de School of Film, TV, and Photography te Praag, een boek geschreven over Jaroslav Rössler. Met dit boek werd zijn belang voor de Tjechische kunstfotografie extra benadrukt.

Kijkend naar de foto's in dit boek, treft mij het grote gevoel voor licht en donker; zijn beheersing van de scherpte/onscherpte; de geometrische perspectieven; de onconventionele cameravoering; het mysterie van de foto met de danser Ore Tarraco; de gedurfde fotogrammen; de gestyleerdheid van zijn vormgeving; het 3-dimensionale karakter van zijn reclamefotografie; de originele standpunten in zijn architectuur foto's en een verbijsterend zelfportret.

Misschien bereikte hij in de foto's van Garden of Life I en II wel de grens van zijn verbeelding. Het is het verslag geworden van een fotograaf, een kunstenaar, die alleen op reis durfde te gaan.