2. Grafiekexpositie van Piranesi, Tiepolo en Canaletto in Museum Boijmans-van Beuningen

Drie grote Italiaanse beeldend kunstenaars uit de 18e eeuw: Piranesi, Tiepolo en Canaletto verrassen de bezoeker met hun grafische werk.

De getoonde prenten behoren tot de hoogtepunten van de prachtige verzameling in het Prentenkabinet van dit museum. De oud-directeur, de heer drs. J.C. Ebbinge Wubben, heeft een bijzondere rol gehad bij de realisatie van deze verzameling. Hij was van van 1950-1978 directeur van het Museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam en heeft eerst als conservator van het prentenkabinet en later als directeur een zeer grote bijdrage geleverd aan de kwaliteit van dit Prentenkabinet. Deze expositie werd door de heer Ebbinge Wubben samengesteld.
Voor Piranesi heeft hij altijd een bijzondere waardering gehad. Het grafische werk van Tiepolo en Canaletto vormt in deze tentoonstelling een bijzonder contrast.

Giovanni Battista Piranesi (l 720-1778)
Zijn getoonde etsen zijn zeer groot van formaat en kenmerken zich door een dramatisch karakter. Piranesi was gefascineerd door het verval en de ondergang van het Antieke Rome. In de oude vervallen gebouwen verhevigde hij de geschiedenis van Rome. Hierin toont hij een groot meesterschap.

Van een aantal etsen zijn meerdere afdrukken (staat) te zien. Bij de eerste staat van de titelpagina uit de Carceri-reeks ziet men nog het schetsmatige karakter van de ets. De afbeelding is nog geheel waarneembaar. De detailleringen zijn nog geheel zichtbaar. In de tweede staat van deze ets is de dramatiek bijzonder te ervaren door de verheviging van het zwart in de prent. Het is ook te zien dat Piranesi in de tweede staat nog talrijke wijzigingen in het beeld heeft aangebracht.

De massiviteit van de oude gebouwen heeft in de eerste staat nog een transparant licht, terwijl de tweede staat een groot contrast tussen licht en donker zichtbaar maakt. Ook in de prenten van de 'Vedute di Roma' wordt men geconfronteerd met de oude Romeinse beschaving. De ets "Gezicht in Rome met de triomfboog van Keizer Titus' heeft een bijzonder vergezicht (perspectief), maar tegelijk transparant romantisch licht. In tegenstelling tot de Carceri-reeks. Door een bepaalde techniek (weglaten van kruisarceringen) kon Peranesi meer details laten zien en bereikte hij een optimaal effect tussen licht en donker.

Canaletto (Giovanni Antonio Canal, 1797-1768)
In het getoonde werk van Canaletto staat Venetië centraal. Feestelijk zonlicht en de rimpelingen in het water tonen een sfeervol Venetië. Deze prenten (Vedute) ademen 'zonnewarmte' en een fascinerend licht en donker (zwart en wit). Vibrerende stadsbeelden van Venetië.

Tegenover het dramatische werk van Piranesi toont Canaletto zich een lichtvoetig kunstenaar.

Giambattista Tiepolo (1696-1770)
Tiepolo beperkt zich tot fantasievolle figuratieve voorstellingen: 'Capricci' en 'Scherzi di Fantasia'. Deze prentseries zijn de enige die hij maakte. Zijn werk kenmerkt zich door een clair-obscur techniek.

Zijn grafische oeuvre is niet groter dan 35 prenten. Kleine etsen met sterke detailleringen in het centrum van de voorstelling. Op een fantasievolle wijze beeldt hij mensen uit. Bijvoorbeeld een magiër die een voorspelling doet aan toehoorders. Zijn prenten kennen een gelijkmatige opbouw van licht en donker, alsmede een groot vakmanschap.

Net als Canaletto en Piranesi laat hij een grote tekenvaardigheid zien. De composities zijn apart doordat bepaalde delen in de prenten onbewerkt blijven en hierdoor visueel sterk meespelen. Vrouwen en kinderen, maar ook saters en magiërs bepalen de inhoud van zijn scènes. De capriccio en scherzo zijn verbonden met imaginaire thema's. Ook het occulte heeft de aandacht van Tiepolo.

Conclusie
Deze expositie in het Museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam is een buitenkans om de Italiaanse prentkunst uit de 18e eeuw te kunnen bewonderen. Piranesi, Canaletto en Tiepolo tonen zich grootmeesters. De tentoonstelling duurt nog tot 24 september a.s.

Persoonlijk vond ik het werk van Piranesi te dominant aanwezig en verstoorde het de balans met Canaletto en Tiepolo. Er waren m.i. van Piranesi teveel prenten aanwezig. Dat gaf ook teveel informatie. Het 'zachte' expositielicht van oude prenten blijft een probleem. Het blijft inspannend om alle details goed te zien.

Info: publicatie van het Museum Boijmans van Beuningen over 'Piranesi, Canaletto en Tiepolo (2005).