8. 'Chaos in Groningen'; een fantasierijke en gedurfde presentatie van kunstwerken. (28.10 t/m 12.11.06)

De publiciteit vooraf had reeds grote verwachtingen opgeroepen. Wim van Krimpen, directeur van het Haags Gemeente Museum, werd gevraagd als tentoonstellingsmaker. Hij had de moeilijke opdracht om de presentatie van een groot aantal Groningse galeries en kunstenaarsinitiatieven in één tentoonstelling samen te brengen. De pas gerestaureerde der AA-Kerk in Groningen werd zijn werkterrein. Vijftien deelnemers zouden van vijftig beeldende kunstenaars werk laten zien.

Wim van Krimpen en zijn vaste tentoonstellingsmaker Herman Postma wilden de 'Chaos' van Groningen visueel in beeld brengen. 'Kunst heeft chaos nodig om zich te kunnen vernieuwen'. De ervaring van Wim van Krimpen met de presentatievorm van 'Wonderkamers' in het Haagse Gemeente Museum sprak de deelnemende galeries en kunstinstellingen zeker aan. Het fiat voor 'Chaos in Groningen' werd vol vertrouwen gegeven. Schilderijen, installaties, videoprojecten, animatiefilms, fotografie, beelden en streetart zouden in deze opzet een plaats krijgen.

De essentie van 'Wonderkamers' is om het publiek op een meer eigentijdse vrijere manier te laten kennismaken met de beeldende kunst. Is dat ook gelukt in Groningen?

Vergeleken met de voorafgaande presentatie (kleine kabinetten) van het CBK Groningen (Kunstschatten in der AA-kerk) kozen van Krimpen en Postma voor een meer spectaculaire aanpak. Enerzijds zochten zij de confrontatie met de gotische architectuur van der AA-kerk. Dat moet een enorme opgave geweest zijn.

Hoe kan men een monumentale en eigentijdse vormgeving van steigers, spaanplaten en multiplex integreren met gotische zuilen, pilaren, smeedijzeren hekken, een kansel en eiken bidbanken? Deze integratie lijkt toch geslaagd. Anderzijds verdelen de experimentele houten wandvormen de kerk in nieuwe ruimtes. Met name de verschillen in hoogte van deze wanden geven de kerk een nieuwe dimensie. Het houtmateriaal is rond de ijzeren steigers geplaatst. Een smalle houten wand eindigt bijvoorbeeld in een eikenhouten bidbank. Een andere muur van multiplex is open, toont tegelijk het ijzer van de steigers en doorsnijdt bovendien een smeedijzeren kerkhek. Op ooghoogte staan keramische objecten in een brede etalage achter gaas. Op een andere plaats staat keramiek op voethoogte.

Een andere wand heeft een vierkante opening waarin aan de voor- en achterzijde imponerende schilderijen vol kleur te zien zijn. Achter in de kerk komt een loopvlak gelijk met een hoog plateau van zwart marmer.

Wim van Krimpen en Herman Postma hebben op veel plaatsen geprobeerd het karakter van de kerk ingrijpend te veranderen. De plaatsing van de vormen doen chaotisch, willekeurig aan. Schijnbaar, want bij nader inzien heeft elke vorm een eigen plaats. Met name de zeer monumentale wanden zijn zeer bewust geplaatst en doorsnijden de basisvormen van de gotische kerk. Met name de steile ijzeren trap over een lange hoge houten wand vormde een geslaagde ingreep in de ruimte.

Er zijn echter ook kanttekeningen bij het gebruik van het materiaal. De multiplexplaten in zachtwit en lichtrose combineren het beste met de witte pilaren en plafonds van de kerk. De spaanplaten met hun dominante opvallende houtstructuur geven echter teveel storing. Met name het kwetsbare fotowerk verloor hierdoor aan waarde. Deze wanden overheersten soms teveel het geheel. De schilderijen waren m.i. wel beter bestand tegen de dominantie van de spaanplaten.

Op een groot aantal plaatsen waren impulsief opgezette kleurvlakken op de wanden aanwezig. Soms waren er rake combinaties met de kunstwerken. Storend waren echter de kleurvlakken die een 'schijnbare' dialoog moesten aangaan met de kunstwerken, doch disharmonie en chaos veroorzaakten. De vlakken waren bovendien vaak te opdringerig.

Het was opvallend dat een groot aantal werken met veel fantasie waren opgehangen, maar dat lage, kleine wanden soms te weinig verrassing toonden. Hier waren de kunstwerken zonder fantasie opgehangen. Ook het uitlichten van de kunstwerken was niet op alle plaatsen optimaal.

De ruimte met de transparante papieren stoelobjecten (een bijzonder project) had m.i. te weinig uitstraling. Hier detoneerden de houten achterwanden en had een spel van licht, beweging en ruimte moeten plaatsvinden. De objecten hingen nu plichtmatig naast en achter elkaar. Zij waren m.i. in een open ruimte beter tot hun recht gekomen. Hun 'verbeelding' vroeg om een meer inspirerende plaats.

De tentoonstellingsmakers Postma en van Krimpen hebben der AA-kerk ingrijpend veranderd. Men heeft m.i. niet chaotisch 'rondgestrooid' met ijzeren steigers en houten wanden, maar vanuit een concept gedacht en gewerkt. Tussen de verschillende onderdelen bestond een sterke spanning en 'fysieke' aanwezigheid. Een confrontatie van vormelementen. Dat was een opvatting, die de bezoeker vaak te weinig kijkvrijheid liet.

Het is ook de vraag of het concept van Postma en van Krimpen de werken van de kunstenaars volledig tot hun recht liet komen. Was het 'bouwwerk' niet te sterk aanwezig? De kunstwerken leken soms ondergeschikt aan het concept.

Brengt chaos altijd vernieuwing? Avontuur en experiment spanden echter de boog. Der AA-Kerk misschien als inspiratie voor de toekomst? Het maken van een tentoonstelling stond in ieder geval stevig ter discussie!