Het lokkend avontuur: een document humain over de schilder Pieter Defesche (1921-1998); Museum van Bommel van Dam, Venlo (15.09.06-07.01.07)

"Als ik goed schilder, schilder ik de laaiende hartstocht van mijn vlammend gemoed. Dat is mijn pathos, bezielde thematiek." Deze zin geeft de kunstschilder Pieter Defesche volledig weer. Het toont zijn relatie tot schilderen. Zijn passie!

Op de tentoonstelling in het museum van Bommel van Dam wordt dat geheel zichtbaar. Een document humain. Hij was schilder en leraar. Zijn werk op deze expositie toont zijn zoektocht. Elk werk toont onzekerheid, verlangen en doortastendheid. Een poging om de werkelijkheid te duiden met spontaan gevormde beelden. Hij zocht naar een relatie tussen het herkenbare, een heftig gemoed en vorm en kleur. Dit is zichtbaar in zijn tekeningen, schetsen, olieverfschilderijen, gouaches, aquarellen en gemengde technieken.

In zijn oudere werken overwegen donkere grijstonen. Composities lijken gestuurd door realisme, maar ook door abstrahering. De invloed van WO II lijkt nog aanwezig. Zijn eigenzinnigheid wordt reeds zichtbaar. In notities en (aantekeningen beschrijft Defesche zijn observaties. Verslagen van reizen (vaak Spanje) en dagboeken vol aantekeningen over het 'schilderen'. Een behoefte om verslag te doen van zijn emoties en beelden. Woorden als aanvulling van zijn 'verbeeldingen'. Communiceren als noodzaak.

Als academiedocent aan de Ateliers 63 te Haarlem, de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving in Den Bosch en de Jan van Eyck Academie te Maastricht was het contact met zijn leerlingen centraal. Praten, inspireren en aanzetten tot een eigen ontwikkeling. Hij wilde de studenten deelgenoot maken van zijn eigen zoektocht, Defesche was een lyrisch, abstract-expressionistisch schilder.

Met Jef Diederen, Ger Lataster, Lei Molin en Pierre van Soest gaf hij vorm en inhoud aan deze wijze van schilderen. De penseel als verbinding tussen 'vlammend gemoed', verf en schildersdoek. Het zoeken naar een relatie tussen zichtbare werkelijkheid en ervaarde realiteit.

In 'Vuelta de Ciudad' (Toledo, 1956) heeft hij met etaverfop papier de donkere aardse kleuren van een bergstad een warm pastelachtig karakter gegeven. Contouren worden langzaam zichtbaar. Ogenschijnlijk snel opgezette kleuren vormen de structuur van een berglandschap. Kleuren lichten op en versterken de impressie. Kleur in kleur, schijnbaar zonder oog voor de vorm, bepalen de compositievorm. Het lijkt een schilderij dat nooit af is. Een onrustig universum.

Op de tentoonstelling wordt een videofilm getoond over Pieter Defesche. Al pratend met de interviewer neemt hij een penseel en geeft een kleur meer dimensie. Schilderen lijkt voor Defesche: 'beweging'. Zijn gouaches tonen licht, kracht en optimisme. In deze werken ervaar ik vooral zijn lyrische wijze van schilderen. In 'De kinderen komen van school' (1976) geeft hij met zwarte contouren en lichte kleurtonen een idyllisch beeld. De zon is licht. Een ander karakter wordt zichtbaar in de gouache 'De wandeling' (1977). Een abstract landschap van donkerrood, zwart en een vorm van licht en donker.

Ook de gemengde techniek heeft Pieter Defesche vaak gebruikt. Fantasierijk en verrassend. Bijvoorbeeld in 'Landschap met de oude toren' (1977). Een impressie van donkerrode aarde omringt een alleenstaande 'lege' toren. Met kleurpotlood is een licht-roze lucht getekend. Een bijzonder samengaan van teken- en schildertechniek.

"Is mijn beeld autobiografisch?

Is in mijn werk een boodschap verwerkt?

....Ik weet het echt niet.....

Ik houd het op de vraagtekens, die in ons leven steeds opdoemen."

Deze woorden spelen steeds een rol bij het zien van zijn werk. Zich afvragen: wat gebeurt er?
Het werk van Pieter Defesche vraagt een grote aandacht van de kijker. Ogenschijnlijk chaotisch van compositie met 'ongemakkelijke' kleuren komt het beeld stap voor stap op haar plaats. Wordt het avontuur meer begrijpelijk en toont het een 'afdruk' van een emotioneel avontuur.

Samen met Gert Lataster en Jef Diederen vond Pieter Defesche een eigen manier van schilderen. De 3-luik 'Don Quichot en Sancho Panza' (olieverf, 1986) toont qua kleur en beeldtaal verwantschap met zijn gouaches. Zijn wijze van schilderen lijkt een 'centrum' gevonden te hebben.

In 1998 schildert Pieter Defesche misschien zijn afscheidsschilderij: 'De kleine schilder'. In deze gouache wordt stilleven, portret en landschap bij elkaar gebracht. Zwarte contouren, een groffe toets, grove schaduwen en dominante harde kleuren versterken het beeld van de kleine schilder. De relativering van ons creatief proces, maar ook van onze verbeelding. Schilderen als noodzaak; het zoeken naar plaats in zijn universum.

'Het lokkend avontuur'. Deze woorden gebruikte Pieter Defesche om het avontuur van het schilderen te omschrijven. Voor Museum van Bommel van Dam wordt het ook de leidraad voor de toekomst. De tentoonstelling van Defesche toont het leven van een gepassioneerd kunstenaar. De vraagtekens in het leven hielden hem steeds bezig.

'Aangeraakt'
Gelijktijdig wordt in het zelfde museum een expositie van oud-leerlingen van Pieter Defesche gehouden. Ton Boelhouwer, Hans van Hoek, Stijn Peeters, Luuk Wilmering en Hans de Wit tonen met indringend, autonoom werk hun zoektocht als kunstenaar en weerspiegelen tegelijk het credo van Pieter Defesche: het proces van het schilderen als lokkend avontuur.

Het is zichtbaar geworden hoe de verworvenheden van een oudere kunstenaar door jongere kunstenaars verwerkt kunnen worden. Hun werk is geen afspiegeling van Pieter Defesche, maar toont hun zoektocht als beeldend kunstenaar. Een proces dat door Defesche met enthousiasme begeleid is geweest.