Herman Brood in het Groninger Museum

De expositie over het leven en werk van Herman Brood in het Groninger Museum maakte veel duidelijk, maar riep ook verschillende vragen op. Waarom heeft het museum voor deze wijze van tentoonstellen gekozen? Is de beeldende kunst van Brood op deze manier duidelijk geworden? Was het Groninger Museum wel de geschikte plaats voor deze expositie?

Door Wim Adema

Het is een feit, dat Herman Brood door zijn manier van leven en door zijn werk veel discussies heeft opgeroepen. Deze expositie maakte dat zeker duidelijk. Door haar opzet was voor het publiek zichtbaar geworden hoe Brood geleefd en gewerkt heeft. Op een bijzonder nauwkeurige wijze werd de woon- en werkruimte van Herman Brood nagebouwd. Het geheel had een realistische sfeer. Het unieke van zijn persoon leek goed getroffen.

Het leken 'stills' uit een videofilm. Gefixeerde beelden van een realiteit zonder 'grenzen'. Synthesizers vol stof, rook en afgedraaide cd's maakten de atmosfeer donker en ontoegankelijk. De werkvloeren vol verf, spuiten, flessen en verfrollers. Chaos en een sfeer zonder hoop. Men ervaarde een mens op de grenzen van zijn bestaan zonder terugweg. Zijn klerenkast met modieuze kleren toonden echter zorg en smaak. Een toilet en badkuip gaven zonder schaamte hun geheimen prijs.

Dit atelier toonde ongetwijfeld de wereld van Herman Brood. Een continue stroom van energie, die zijn uitweg vond in muziek en schilderen.

Maar ook in het schrijven. Wanden vol teksten met momenten van reflectie en communicatie.

Zoals:

'Lieve heer ik vind het super fijn

dat ik zo goed kan fantaseren .

nou dat is alles.'

Hiermee lijkt Brood aan te geven wat creativiteit voor hem betekende.

Twee muurwanden met foto's toonden de vele momenten van zijn leven. De inrichters van deze expositie zorgden in dit geval voor een harmonie van beelden. De langwerpige 'eilandvormen' waren even een visueel rustpunt.

In de foto's van Anton Corbijn wordt de persoon van Brood raak 'getroffen'. Hevig zwart en wit (in de lichtprints) versterken de composities. De fotograaf plaatst hem in een eigen 'kader'. De beeldende kwaliteit van deze foto's is een rustpunt op deze expositie.

Het museum in Groningen heeft kosten noch moeite gespaard om Herman Brood een eerbetoon te geven.
Men heeft het project bijzonder serieus opgevat. Er is gestreefd naar een groot 'waarheidsgehalte'.

Hebben de tentoonstellingsmakers hiermede ook het kunstenaarschap van Brood zichtbaar gemaakt?
Naar mijn mening niet. Men heeft op een indringende wijze zijn leven 'verbeeld', maar geen zicht gegeven op zijn beeldende werk. Het schilder- en tekenwerk kwam door de opzet van deze expositie nauwelijks tot zijn recht. De nadruk lag teveel op de 'manier van leven' van Herman Brood. Hierdoor was er geen ruimte voor een helder overzicht van zijn beeldende werk.

Ook de aparte gang met schilderijen bood door de wijze van ophangen weinig rust. Op een tentoonstelling heeft men 'rustpunten' nodig. Als kijker wil men afstand nemen. Een werk in zijn geheel kunnen overzien. Kunstwerken komen juist tot hun recht door een goede manier van inrichten. Dat geeft vaak aan een tentoonstelling een extra waarde.

Deze expositie had een zeer onconventioneel karakter en veroorzaakte door haar wijze van inrichten een schokeffect. Een museum moet een dergelijke weg kunnen bewandelen, mits de beeldende kwaliteiten van een kunstenaar aanwezig blijven Dat is m.i. met deze expositie van Brood niet gebeurd. Het toonde niet zijn beeldend kunstenaarschap.

Het leven van Herman Brood bleef centraal staan. De 'negatieven' van zijn leven werden m zijn geheel 'afgedrukt'. Hierdoor was er geen ruimte voor een analyse van zijn beeldende kunst. De schilder- en tekenwerken werden decorstukken in zijn 'chaotisch' universum.

In het mooi uitgevoerde boek van Jan Donia (Souvenirs: Herman Brood de Schilder) wordt een geheel ander beeld geschetst. Dit boek heeft een balans gevonden. Er is een duidelijke inhoudelijke analyse van Broods werk aanwezig. Het boek heeft een rustige lay-out, een mooi lettertype en is bijzonder mooi geïllustreerd. Het werk van Herman Brood komt zeer goed tot haar recht. Er is een structuur aangebracht.

De tekeningen op de bierviltjes (gemaakt in kroegen) worden in dit boek op mooi grijs papier afgedrukt, waardoor de kwaliteit van deze spontane schetsjes zeer goed hun recht komen. Dat vormt samen een visueel geheel.

Er is een korte biografie over het leven van Brood. (Leven als een 'lavastroom') Chaos lijkt tot rust gekomen. In een werk als 'Little Richard' (1998) toont hij zijn schilderszoektocht. Een stripverhaal laat de vergankelijkheid van een relatie ('Hans') zien. Impulsief, snel getekend met enkele primaire kleuren als ondergrond. Hij wilde schilderen als een straaljager. Het boek laat schilderijen van vliegtuigen zien vol agressie en vernietiging.

Brood zoekt naar een vorm voor zijn portretten en naakten, waarbij de soberheid van lijn en kleur opvalt. De zeefdruktechniek gebruikt hij voor zijn experimenten. Door de opzet van dit boek is m.i. een helder beeld ontstaan van het beeldend werk van Herman Brood. Er is veel ruimte voor tekst en beeld. Zijn 'handschrift' wordt hierdoor veel duidelijker. Het boek is toegankelijk en heeft een goede samenhang. Op de expositie in het Groninger Museum is een dergelijke structuur achterwege gebleven. Juist het werk van Herman Brood vroeg hierom. De discussie over de kwaliteit van zijn werk lijkt hiermee nog niet beëindigd. Het wachten is op een volgende expositie.

Was de expositie over Herman Brood in deze vorm op haar plaats in het Groninger Museum? Naar mijn mening niet! In een museum voor hedendaagse beeldende kunsten verwacht men op de eerste plaats een relatie met de beeldende kunst van een kunstenaar. Deze was in Groningen moeilijk te ervaren. Het is echter positief dat het leven en werk van Herman Brood dichter bij de mensen is gekomen.

Wilde het Groninger Museum een pleidooi houden voor zijn beeldend kunstenaarschap? Eén citaat van Ban Steenbruggen, conservator van het Groninger Museum, maakt duidelijk dat dit wel de bedoeling was: 'Broods schilderijen hebben een duidelijk eigen, herkenbare stijl en een eigen onderliggende thematiek die de beste werken met elkaar verbindt en verdienen het niet alleen om serieus genomen te worden, maar ook om opgenomen te worden in de annalen van de Nederlandse kunstgeschiedenis'.

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.