Nieuwe Uitleenschatten

Het is reeds voor de vierde keer dat CBK Groningen en SBK Amsterdam beeldend kunstenaars gelegenheid geven om hun werk in Der Aa-kerk te presenteren. Hierdoor kunnen kunstenaars uit Groningen en de rest van Nederland op een persoonlijke manier hun recente werk laten zien.

Door Wim Adema

In een periode van zes weken vinden drie exposities van twee weken plaats, zodat een 34-tal kunstenaars kunnen meedoen. De tentoongestelde werken kan men lenen of kopen. Het is een bijzonder samenwerkingsverband tussen CBK Groningen en SBK Amsterdam. Door de knellende positie van de kunstuitlenen in Nederland is men meer gaan samenwerken. Zoals in Groningen bijvoorbeeld. Ik bezocht de tweede expositie van 10 t/m 23 augustus.

Der Aa-kerk als expositieruimte
Deze kerk is een aantrekkelijke expositieruimte voor kunst. Voor de tentoonstelling van 'Nieuwe Uitleenschatten' zijn voor een 11-tal kunstenaars kleine witte ruimtes gemaakt, waarin hun werk aan witte wanden een eigen plaats krijgt. Dat is belangrijk, want de expositiewerken zijn zeer uitleenlopend van techniek en stijl. Op deze wijze heeft iedereen een eigen kabinet en kan men een goed beeld krijgen van de kunstwerken. Het licht in Der Aa-kerk is prima en zorgt voor een goede belichting. Niettemin was het werk van sommige beeldende kunstenaars minder goed uitgelicht. Dat kwam hun werk niet ten goede.

Affiche en folder
Als bezoeker krijgt men een uitvouwbare brochure in handen die zowel als folder en affiche te gebruiken is. De affiche-kant toont een olieverf op doek van Gertjan Scholte-Albers: '00-Bos op Fluor'. Een kaal bos in allerlei tinten paars lijkt op een sterfhuis. Een deprimerend landschap. Kale boomtoppen bepalen een nagloeiende lucht. Alsof de natuur door een giftige stof aangetast werd. Fluor! Op de andere kant geven 32 fotobeelden een indruk van de kunstwerken. Er is een grote variëteit aan technieken: olieverf, acryl, linosnede, foto, aquarel, cortenstaal, video, keramiek, siberisch krijt, gouache en textiel. Het vierkante raamwerk met foto's oogt uitnodigend en blijkt ook tijdens het bezoek aan de expositie een prettig houvast.

Nieuwe Uitleenschatten
Arjan Janssen toonde werken met siberisch krijt op papier. Lineair van karakter toont het werk pas dichterbij zijn bijzondere karakter. De lijnen blijken een bijzonder intiem en suggestief karakter te hebben. Verticaal en horizontaal geven verrassende composities, waarbij het toevallig aanwezige zonlicht de beeldtaal van Janssen een bijzonder reliëf geeft.

De olieverven van Sievert Bodde ogen als prachtige kleurfotografie. Hoogzomer groen en prachtige lichtverschillen in bomen. Dichterbij komend wordt de schildertechniek zichtbaar. Dat zet je als kijker op het verkeerde been. De kunstenaar heeft een beeld gemaakt dat zo dicht bij de realiteit staat, dat een schildertechniek niet verwacht wordt. Sievert Bodde weet met olieverf magische zomerlandschappen te schilderen die de kleurfotografie overbodig lijkt te maken.

De fotografie van Elke Hesselink (aluminium papier op dibond) ontwikkelde zich in een bijzondere richting. Zij wil niet zozeer een moment vangen en vastleggen als wel een een omgeving, die zij vervolgens digitaal bewerkt. 'Ik ontwerp een nieuw landschap vanuit de realiteit waarbij door weglaten van delen van het gefotografeerde landschap men een wonderlijk karakter krijgt'. Een intrigerende fotocollage is bijvoorbeeld een stilleven van een tafeltje met vier stoeltjes op een tegelvloer, staand tegen een tegelwand. Het blauw-witte tegelpatroon van de vloer herhaalt zich op de tegelwand. Dit geeft een fascinerende ruimtelijke ervaring. Een steriel aandoend tafereel, waarvan de tegels aan de wand zich langzaam losmaken in de ruimte en overgaan in blauw-witte wolkenlucht.

De landschappen in olieverf van Gertjan Scholte-Albers tonen een bijzonder schildersavontuur. Het schilderij '00-Bos op Fluor' (afgebeeld op de affichekant) toont een gebruik van kleur, dat de kijker onzeker kan maken. Hij zoekt in olieverf naar nieuwe identiteiten. Niet de locaties zijn belangrijk, maar het vertalen van zijn indrukken in kleur. Hij voert ook thuis kleurexperimenten uit op de computer. Met deze informatie gaat hij als schilder op de fiets de natuur in. In Der Aa-kerk toonde hij zich een eigenzinnig en grensverleggend kunstenaar.

José den Hartog gebruikt beelden die verwijzen naar Spaanse en Portugese exvotos, welke weer te maken hebben met het gebruik van een brandende kaars door katholieken. Haar beelden bestaan voor een groot deel uit menselijke onderdelen, maar ook huisdieren, huizen en bootjes. Door het aanbrengen van tekeningen op deze anonieme vormen wil zij een persoonlijk verhaal laten ontstaan. Dat geeft een bijzonder verrassende beeldtaal. In plaats van een beeld te glazuren wordt een verhaal zichtbaar, waarbij de 3-dimensionale vorm van een beeldje mede de reliëf krijgt. Het blauwe glazuur van de tekeningen versterkt m.i. het karakter van de exvotos.

Van Liseth Medema zijn twee videofilms te zien. 'De Gouden Leeuw' en 'Het water uit mijn hart''. Ik zag de 'documentaire' De Gouden Leeuw. Haar werk is poëtisch van karakter. Het lijkt alsof men naar een oude familiefilm kijkt op Super-8. De nadruk ligt op suggestie van gevoelens en herinneringen van mensen. Schijnbaar zonder scenario wisselen de familiemomenten elkaar af tussen vader, moeder en dochter. Het laat hun emotionele reacties zien. Gaandeweg ontstaat het verhaal. Voor haar film gebruikte zij ook oude foto's en video's van andere mensen. Mensen vertelden haar hun trauma's en hun verwerkingsgedrag. Het geheim van haar film zit in de beleving en niet in het aantrekkelijke visuele verhaal. De beweging in de film is onrustig en de beelden zijn meestal onscherp.

De collages van Carien van Herwaarden hebben een intrigerende ruimtelijke werking door een bijzonder samengaan van papiercollage en aquarel. Met oost-indische inkt en contë 'schetst' zij bijvoorbeeld de grondvorm van een bovenlichaam in aquarelverf in 'A nescessary Man I', terwijl een lichte paarse aquareltoets de benen en middenlijf weergeeft. Een collage verbeeldt de ribbenkast, waaronder handen een opengesneden lichaam ondersteunen.

Het schilderwerk van Wim Claessen heeft een indringende werking op de kijker door het lineaire karakter van zijn composities. Hij verdeelt het landschap in vlakken, waardoor een bijzonder panoramische langgerekte werking ontstaat. In 'Overstroming' overheersen lichte groentonen als water tussen zwarte 'restanten' van dijken en omringend landschap. Dat geeft het geheel een dramatisch karakter. Men ervaart werkelijk een overstroming. Door het sterke contrast tussen de kleuren en het afwezig zijn van details is het isolement sterk voelbaar.

Harry Cock toont zwart-wit fotografie met een documentair karakter. Licht, mooie grijstonen en verstilde composities kenmerken zijn werk. In 'Meisje bij Zwembad bij Mirns' (Epson Ultrachrome Print op Innova IFA-10) valt de aandacht op voor de concentratie van het meisje. Zij is voor de compositie bepalend. Zij doorbreekt met haar lichaam de strakke lijnen van het zwembassin. Opvallend zijn de haarscherpe details op de achtergrond en het fraaie contrast tussen lichter en donker. De onder- en middenkant van de foto heeft het water in het zwembad een zacht 'haast geschilderd' licht. Aan de bovenkant wordt het strand en de lucht bijna overmeesterd door fel zonlicht.

Het werk van Hans van der Pas (gouaches) valt op door een zoektocht naar vorm en beeld. Met geabstraheerde vormen bouwt hij een ruimtelijke illusies op. De compositie oogt als een geheel, terwijl binnenin de vormdelen sterk botsen. Alsof zij gedwongen worden tot harmonie. Met gouacheverf krijgt het beeld een extra dimensie. In een werk uit 2000 'omklemt' een rode traptrede de basisvorm van het beeld. Onrustige ingrepen in onbekend landschap.

Opvallend in het werk van Boudewijn Wolthuis (gemengde techniek op papier) is zijn verbeelding van een imaginaire dierenwereld. Dat komt door de opbouw van zijn figuren. Met eigenzinnige kleuren versterkt hij elke vorm in de figuur, waardoor een sterk contrastrijk beeld ontstaat. Het sobere kleurgebruik, het contrast van sommige zwarte lichaamsdelen, de asymmetrische opbouw van de lichaamsdelen en de beeldvlak overheersende kattenlichamen (bijvoorbeeld in Waterval Katten Serie, 2005). geven zijn composities een 'dominant' karakter. Een laaggehouden landschap versterkt in dat schilderij de ruimtelijkheid van de katten.

Tot slot:
Het tweede deel van Nieuwe Uitleenschatten toonde veel kwaliteit en originele visies. Er was een grote interesse van het publiek. De samenwerking tussen CBK Groningen en SBK Amsterdam versterkt m.i. de lijn Noord-West. Een kritische noot: een aantal kunstenaars lieten werk zien uit 2000. Dat staat haaks op 'recent werk', waarmee de organisatie de kunstenaars presenteert op het affiche.

Nieuwe Uitleenschatten, drie tentoonstellingen in zes weken, een presentatie van CBK Groningen en SBK Amsterdam in de Der Aa-kerk in Groningen, 27 juli t/m 6 september 2007. CBK Groningen, Trompsingel 27, Groningen, www.cbkgroningen.nl

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.