De kunst van het inrichten

Voor de liefhebbers van kunst en antiek is de pAn-beurs in de RAI in Amsterdam een jaarlijkse inspirerende gebeurtenis. Elk jaar kan men een zeer breed aanbod, vooral uit het Nederlandse taalgebied, bewonderen. Deelnemers uit Nederland, Belgié en Duitsland laten dan een fraaie staalkaart zien van kunst en antiek. Voorwerpen uit Griekenland en Azië, kerkelijke kunst, tapisserie, antiquarische kunstvoorwerpen, Art Nouveau en Art Deco, typografie, maar ook moderne en hedendaagse kunst maken deel uit van deze beurs.

Door Wim Adema

De stands op deze beurs zijn op een verzorgde en artistieke manier ingericht. Men ervaart ook de aanwezigheid van veel vakkennis en een hoog niveau van de aangeboden kunst en antiek. Deze beurs is qua kwaliteit zeker te vergelijken met de jaarlijkse Tefaf in Maastricht. De uitstraling van de pAn wordt elk jaar moderner en eigentijdser. Dit jaar zorgden grote bloemdecoraties en warme oranjetinten voor een aparte sfeer.

Kunst uit Japan, Zuid-Korea en Afrika maakte het draagvlak van de pAn nog breder. De beursorganisatie heeft goed begrepen dat in de loop der jaren ook de kunstverzamelaar van karakter en leeftijd veranderde. De leeftijd van de verzamelaar wordt steeds jonger en het interesseveld wordt steeds breder. Men is vaak niet meer in één onderwerp geïnteresseerd.

Hoewel het verleidelijk is op deze plaats bijvoorbeeld in te gaan op de schoonheid van een grote Delftse tulpenvaas (Cashmire, 1700-1710) of aandacht te geven aan het schilderij 'Hyde Park' van Isaac Israels, trok echter een stand met Middeleeuwse kunst mijn bijzondere aandacht. Dat kwam door een aparte en kunstzinnige manier van inrichten en de bijzondere kwaliteit van Middeleeuwse kunstvoorwerpen. Dat was de stand van de kunsthandel De Backker uit Brussel.

'De kunst van het inrichten'

Een enkele keer gebeurt het op een kunst- of antiekbeurs dat men ook de inrichting van een stand als vorm van kunst kan beleven. Op een haast ideale manier zijn dan de kunstvoorwerpen bij elkaar geplaatst. Tesamen vormen zij dan een nieuwe identiteit. De beelden en schilderijen roepen een tijdsbeeld op. Deze wijze van inrichten versterkt ook weer de kunstwaarde van de voorwerpen. Men wordt geconfronteerd met een stuk kunstgeschiedenis.

Bij de kunsthandel De Backker leken de kunstobjecten in de tijd teruggeplaatst te zijn. Op een bepaalde manier was de kerkelijke kunst uit de Middeleeuwen in een authentieke Middeleeuwse sfeer geplaatst. Door de vormgeving van de stand en de indeling c.q. plaatsing van de kunstvoorwerpen was een intieme eenheid ontstaan. Men voelde zich opgenomen in een kerkelijke, religieuse sfeer.

Een oude, half openstaande Spaanse poort met twee monumentale houten deuren trok bij het entree direct de aandacht. Zelfs op een kunst- en antiekbeurs verwacht men geen grote Middeleeuwse poort. Het maakte zeer nieuwsgierig en nodigde uit om naar binnen te gaan.

Binnengekomen trokken schilderijen en beelden uit de 13de, 14de en 15de eeuw direct de aandacht. In de stand was een bijzondere intimiteit aanwezig. De kunstvoorwerpen waren met veel inzicht bij elkaar geplaatst, zodat voor de bezoeker veel ruimte was ontstaan om bijvoorbeeld een kruisbeeld uit Noord-Italië (2de helft 14de eeuw), een reliekhouder (Mechelen, ca. 1520) of een Madonna (Frankrijk/Picardië, ca. 1480) van dichtbij te kunnen bekijken.

Het verbaasde mij direct dat de kunstvoorwerpen zo goed tot hun recht kwamen. Er was een balans aanwezig tussen de kunstobjecten. Men had duidelijk gezocht naar een evenwicht in tijd, stijl en beeldtaal en plaats. Het gebeurt een enkele keer dat de inrichters van een stand een harmonie tussen de kunstwerken laten ontstaan, maar dat ook de wijze van inrichting een eigen extra kunstwaarde heeft.

'Middeleeuwse sfeer'

De schoonheid van de Middeleeuwse schilderijen en beelden kwam optimaal tot haar recht. De wanden waren bedekt met een warme grijze stof, waardoor de ruimte zeer rustig en sfeervol was. Deze kleur 'Pavés du Nord' -zo genoemd naar de kasseien uit het Noorden - kreeg een warme gloed door middel van een zacht gefilterd kunstlicht. In deze intieme sfeer kwamen de kunstvoorwerpen helemaal tot hun recht.

Ook de indeling van de ruimtes t.w. de entreeruimte met de nissen, wanden, hoeken en sokkels, alsmede de twee kleine schatkamertjes (voor kostbaarheden als brons & ivoor) lieten een inventief gebruik zien van een op zich kleine expositieruimte. Hierdoor werd toch een museaal karakter bereikt.

De oude houten deuren van de Spaanse poort bij de ingang vormden een magnifieke verbinding met de 'buitenwereld'. Door hun monumentale karakter en doorleefde houtstructuur onderstreepten zij de Middeleeuwse entourage. In haar oorspronkelijke situatie verleende de poort toegang tot de kasteelhoeve. De deuren noemde men een 'doorlopertje'. Het vormde een verbinding met de de 'klinket' (straat), in dit geval de wandelgang van de beurs.

Samenvattend kan men concluderen dat de kunsthandel De Backker heeft laten zien dat het inrichten van een stand op een kunst- en antiekbeurs ook een vorm van kunst kan zijn. Hun manier van vormgeven versterkte tevens de kunstwaarde van de getoonde schilderijen en beelden. Een tijdsbeeld van kerkelijke kunst werd zichtbaar. Men waande zich even in de Middeleeuwen. Het vormde tegelijk een terugblik in de kunstgeschiedenis.

De Backker Works of Art, pAn 2007, 18 t/m 25 november 2007, RAI Amsterdam, www.debackker.be

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.