Art Amsterdam 2008: een andere koers

Stap voor stap lijkt de kunstbeurs in Amsterdam van karakter te veranderen. Voor de aandachtige bezoeker was dat de laatste tijd zeker waarneembaar. Er was een kwalitatieve verbetering bij de deelnemende galeries te zien. Een nieuw beleid werd geformuleerd.

Door Wim Adema

Het grote verschil in kwaliteit tussen de deelnemers was lange tijd een bron van conflict tussen het beursmanagement en de meer gerenommeerde, internationaal georiënteerde galeries. Dit kwaliteitsverschil had naar de mening van deze galeries ook een negatieve invloed op het imago van de beurs. De animo om mee te doen werd steeds kleiner. Men miste ook het contact met de buitenlandse galeries en kunstenaars.

Het beleid van de KunstRai

In de oude Rai-opzet was er sprake van een steeds groter verschil in kwaliteit tussen de deelnemende galeries en kunstenaars. Dat was voor de aandachtige bezoekers zeker waarneembaar. Van sommige galeries kon men zich afvragen of hun deelname wel terecht was. Dat gaf na afloop vaak een ontevreden gevoel. De KunstRai diende toch een platform voor hedendaagse beeldende kunst te zijn. Er was weinig plaats voor de avant-garde, de geavanceerde beeldende kunst. Er ontbrak ook een chemie, een wisselwerking. Een creatief enthousiasme!

Het toenmalige beleid was meer gericht op handhaving van de bereikte beurspositie, dan op ontwikkeling en kwaliteitsverbetering. Hierdoor werd het voor een aantal belangrijke landelijke galeries steeds minder aantrekkelijk om mee te doen. De buitenlandse deelname was bovendien klein. Hoewel er de laatste jaren sprake was een kentering, bleek de KunstRai toch niet in staat om de ontevreden galeries opnieuw aan zich te binden. De buitenlandse galeries toonden eveneens geen interesse en ook het bezoek van buitenlands publiek bleef klein Op de beurs leken ook de belangrijke verzamelaars te ontbreken. De algemene opinie was dat de kunstbeurs op een dood spoor zat.

Een aantal gerenommeerde galeries vond op de KunstRai geen aansluiting meer en zocht elders haar emplooi. De stad Rotterdam kwam in beeld. Art Rotterdam bood een beter platform voor hen. Deze beurs was kleiner en had in de Cruise Terminal een uitstekende locatie. De deelnemende galeries werden beter geselecteerd op hun presentatie en kwaliteit van de galerie. Art Rotterdam vormde steeds meer een goede kwalitatieve tegenpool van de KunstRai. Ook internationaal trok deze beurs de aandacht. De 'energie' van de stad Rotterdam leek ook van belang. Art Rotterdam werd een kunstbeurs met groot elan. Het pleit leek beslist.

Het antwoord uit Amsterdam

Het was echter tekenend voor de Amsterdamse kunstbeurs dat men haar beleid kritisch evalueerde en zocht naar een nieuwe formule en een nieuwe naam. Dat werd Art Amsterdam! De deelnemende galeries werden nu beter op inhoudelijk niveau geselecteerd. Men zocht ook naar een goede onderlinge balans. Art Amsterdam moest een belangrijk landelijk en internationaal platform worden. Men wilde een eigen plaats in het internationale beurscircuit krijgen. Een bezoek aan Art Amsterdam 2008 geeft de indruk dat dit plan kan lukken. Het concept 'KunstRai' lijkt definitief verleden tijd. Er is sprake van een nieuw plan en elan.

Dit jaar viel ook de grote deelname van buitenlandse galeries op. Dat versterkte het niveau van de kunstbeurs. Art Amsterdam heeft nu een meer internationale uitstraling. De beurs toonde een professionele ambiance. Het ruimtelijk concept was vernieuwd. De looppaden in de beurs waren breed en uitnodigend. Er was een grote variëteit in presentatie. De stands waren ruim van opzet, waardoor er binnen de units veel wandruimte voor de kunst was. De goede kwaliteit van de deelnemende galeries versterkte dit beeld. Op drie plaatsen was een professioneel restaurant aanwezig. Qua beleving was deze kunstbeurs te vergelijken met andere internationale kunstbeurzen.

Alleen niet in grootte. Dat hoeft echter geen probleem te zijn. Het feit dat de beurs in één hal ondergebracht is, versterkt juist de samenhang en intimiteit. Ik denk dat er in deze tijd juist behoefte is aan kleine kunstbeurzen. De mega-kunstbeurzen zijn veel te groot van omvang en zorgen bij het publiek vaak voor desoriëntatie. Het aanbod van galeries, kunst en kunstenaars is te groot. Het kijken naar kunst moet m.i. een plezier blijven.

Ik denk dat Amsterdam en Rotterdam nu een goede formule hebben ontwikkeld. Mijn indruk is dat er in Amsterdam sprake is van een vernieuwend beleid. Men ontwikkelt, net als in Rotterdam, een kunstbeurs met een eigen karakter. In beide steden ontstaat een inspirerend internationaal podium voor hedendaagse kunst en kunstenaars. Een spannende ontwikkeling!

Aziatische kunst op Art Amsterdam 2008

De deelname van galerie Skape uit Seoul (Korea) was voor mij een verrassing. Het vormde een klein centrum van Aziatisch vakmanschap en verbeelding. De galerie ondersteunde het werk van de deelnemende kunstenaars met de presentatie van een prima uitgevoerde Art Amsterdam-catalogus. Steeds opnieuw ervaart men bij de beeldende kunst en kunstenaars uit Azië een groot technisch vakmanschap, een unieke beeldtaal en een diep respect voor de aard en de mogelijkheden van het materiaal.

Uit de presentatie van galerie Skape heb ik drie kunstenaars gekozen die mij opvielen door hun bijzondere beeldende kwaliteiten. Het werk van Myungkeun Koh heeft een visueel geheimzinnig raffinement. De beelden ontstaan vanuit fotografie en film en resulteren in 3-dimensionale sculptures, die de bezoeker laten twijfelen over zijn/haar waarneming van het visuele beeld. Dit verandert namelijk steeds van vorm en beleving.

Bij Koh is o.a. het menselijk lichaam is een inspiratiebron. Transparante pastelachtige naaktfotografie omringt lage rechthoekige kubusvormen. De lichamen lijken in elkaar op te gaan. De fotografiebeelden zijn op film afgedrukt en aan de binnenzijde van de 3-dimensionale vorm geplaatst. Aan alle kanten wordt een herinnering aan Griekse goden opgeroepen. Het is een ode aan de schoonheid van het menselijk lichaam. De experimentele ruimtelijke vormgeving geeft tevens een ongewone ervaring. Op die manier had ik fotografie, film en 3-dimensionaliteit nog niet als beeldend medium ervaren. Goede voorbeelden van Koh's werk zijn Stone Body-33, 2005 en Stone Body-41, 2008.

In het thema Huizen gebruikt Myungkeun Koh deze techniek ook. Nu ontstaat op vier zijden van een lage vierkante kubusvorm een binnen- en buitenkant van een huis. Het werk heeft de zelfde transparantie en beeldkracht. Het is pure poëzie. De ruimtelijkheid van het huis krijgt door de plaatsing van de fotografische beelden een nieuwe vorm. De binnen- en buitenvorm gaan in elkaar over. Ik noem in het bijzonder Building 25 en Building 33, 2007.

Youjin Lee frappeert met satyrachtige zilveren vrouwelijke naakten. Katachtig van vorm en beweging. De fraai gevormde vrouwelijke lichamen hebben op de rug een rij roofdierachtige scherpe tanden. Van boven naar beneden. De zilverkleur van de lichamen vermindert de spanning van het beeld en legt de nadruk op de esthetiek van het lichaam. De titel 'The Flesh Denaturing' (2007) spreekt ook een andere taal. Het lijkt op een wereld van verdrongen verlangens en gesublimeerde agressie. Een diermens dat klaar zit voor de sprong. Het roept een herinnering op aan de film

Cat Woman. In een ander beeld in deze serie zit een naakte vrouw op een sokkel. Haar handen zijn open om te ontvangen. Op haar rug is in Koreaanse tekens een verhaal geschreven. Op één plaats heeft een pen een diepe vleeswond gemaakt. De lijdzaamheid van het tafereel contrasteert tegenover de sublimatie van de agressie in de twee andere beelden.

In het werk van Jungwook Kim intrigeert Aziatische vakmanschap, maar ook duisterheid. De titel '2007, Korean Ink Color en Korean paper' vertelt over een oude Koreaanse schilderstechniek, maar toont tegelijk een eigentijdse visie op mensen. Met name de ogen reflecteren een duistere, geheimzinnige wereld. Kleine lichtpunten verstoren diepzwart. Rond de ogen ligt een witte onaangetaste huid. In één portret met twee gezichten zijn twee ogen tot één oog samengegroeid. Het beeld roept een associatie op van een siamese tweeling. Dat derde oog lijkt haar omgeving te fixeren. Het zwart boven hun hoofden suggereert een onpeilbare diepzwarte duisternis. De beelden van Jungwook Kim suggereren een verbinding tussen verleden en heden. De titels vertellen alleen iets over de werkmetode. Met andere woorden: kijk en probeer mij te begrijpen.

De presentatie van Gallery Skape uit Seoul een verrassende kunstbeleving. Vanuit Korea lijkt de beeldende kunst bijzondere impulsen te krijgen. Zie ook: www.skape.co.kr.

Op Amsterdam Art 2008 was bij galerie Jos Art uit Amsterdam ook een belangrijke Japanse kunstenaar aanwezig: Yoshio Ikezeki (1953). Met zijn inkttekeningen en wandsculpturen van geperst papier toonde hij een samengaan van oude technieken en eigentijdse verbeelding. In zijn wandsculpturen toont hij een bijzonder meesterschap van materiaalkennis en -beheersing. Hij modelleert het papier tot krachtige autonome vormen. Kleur, vorm en materiaal laten suggestieve kijkvormen ontstaan. In deze oude papierkunst wordt het verleden met heden verbonden.

Ook in de inkttekeningen vindt men een oude techniek terug. Ikezeki laat in dit werk zijn meesterschap zien van het werken met inkt op papier. Prachtige landschappen ontstaan vanuit het midden van het papier. Uit een lijn, een kleur vloeit het 'landschap' naar boven en beneden. Het oogt als een puur spontaan werkproces, maar de tekening vertelt anders. Een meesterhand stuurt de compositie. Het is tevens pure creatieve energie. De landschappen lijken in één beweging op het papier gezet. Zie ook: www.josart.nl.

Tot slot een profiel van een Chinees-Engelse kunstenaar: Gordon Cheung. Bij galerie Adler uit Frankfurt was op Art Amsterdam 2008 werk gepresenteerd van deze jonge beeldend kunstenaar.

De schilderijen trokken direct mijn aandacht door een poëtische harmonie van kleur en beeld. Onmiskenbaar Aziatisch van karakter. Dichtbij veranderde de harmonie echter in onrustige dramatiek. Ogenschijnlijk is er een esthetiek van bergen, watervallen en cactussen, maar onrustige 'stromen' van financiële gegevens verstoren het beeld. Met air-brush en verf zijn landschappen geschilderd die een romantisch verlangen vermengen met donkergrijze agressieve kleuren. Boven en onder het schilderij wordt zachtoranje en -rose weggedrongen. Het werk roept herinneringen op aan oud-chinese landschappen, maar verbindt zich tegelijk met beelden uit computergames. Het zindert van onrust.

Op Art Amsterdam hingen van Cheung een twaalftal kleine schilderijen. Die riepen vragen op. Wie is deze kunstenaar? Via galerie Adler ontving ik na Art Amsterdam per e-mail meer uitgebreide informatie. Materiaal dat enigszins houvast geeft. Fotobeelden, recensies en een uitgebreide levensloop vertellen meer over Cheung. In zijn werk probeert hij uiting te geven aan een gevoel van displaced zijn. Opgegroeid met een Chinese kunsttraditie ervaart hij de huidige tijd als een digitale wild-west. Het is voor hem een angstige en paranoïde wereld, waarin wij geregeerd worden door de macht van financiële cijfers en nieuwe media.

Gordon Cheung kreeg een obsessie voor 'communications landscapes'. Dit zijn structureel onbewoonde landschappen. Volgens hem verliezen wij ons in de technologie en hebben geen greep meer op deze snelheid van leven. Die wereld wil hij voor ons tastbaar maken. In een groot schilderij Mycloptic Twitch (2004) realiseert hij een surreële droomwereld. Het doet denken aan films van David Lynch. Watervallen, een regenboog, palmbomen en cactussen suggereren een dreigend landschap. Het lijkt een geforceerde poging om de natuur en de huidige materiële wereld bij elkaar te brengen.

Een neurotisch zoeken naar een vorm. Zonnig oranje en geel ligt boven een berg met een waterval van cijfers en letters. Meer naar beneden omringen duistere planten een onmiskenbaar meer. Zwarte poëzie. Aan de onderkant van het schilderij gloort weer hoop: nieuw oranje zonlicht. In Eye wordt het beeld nog angstaanjagender. Tegen een ruïne van cijferberichten verheft zich een spookachtige gestalte die een agressief diermens lijkt te beschermen. Ook hier probeert Cheung met harmonieuze kleuren en landschapselementen het beeld te verzachten. Soms moet men op zoek gaan naar ontbrekende schakels. De aanwezigheid van kunstwerken op een beurs is dan niet voldoende. Men wil meer weten. Door verder te zoeken kan een profiel scherper worden. Dat was bij Gordon Cheung zeker het geval. Zie ook: www.galerieadler.com of www.gordoncheung.com.

De Aziatische kunstenaars op Art Amsterdam 2008 gaven de beeldende kunst een eigen gezicht!

RAI, Amsterdam, 7-11 mei 2008, website: www.kunstrai.nl.

Terug naar boven

 

Kunstvlaai als tegenpool van Art Amsterdam

Er was een aparte stand op Art Amsterdam 2008 voor Kunstvlaai 2008. Een kunstmanifestatie die kort na Art Amsterdam in de Westergasfabriek te Amsterdam plaatsvond. Een alternatieve kunstmanifestatie en een tegenpool van Art Amsterdam. Het getuigde van de goede verstandhouding dat Kunstvlaai op Art Amsterdam weer een eigen stand kreeg en informatie kon geven over haar activiteiten.

Door Wim Adema

Dat is vroeger anders geweest. Lange tijd vormde Kunstvlaai een kritisch eigenzinnig antwoord op de KunstRai. Jonge en vaak pas afgestudeerde kunstenaars, die geen podium op de KunstRai kregen, zochten hun toevlucht bij Kunstvlaai. Het circuit van de 'gevestigde' kunst zocht namelijk geen toenadering tot de jonge, vaak experimentele beeldende kunst. Langzamerhand herstelde echter de relatie en werd Kunstvlaai ook voor deze Art Amsterdam uitgenodigd.

Dat weerspiegelde ook het nieuwe beleid van de RAI. Men zocht toenadering tot de grote groep van jonge, pas startende kunstenaars. Nu bestaat Kunstvlaai reeds 10 jaar. Beoogd als platform voor beginnende, vaak nog onbekende kunstenaars en nu in 10 jaar uitgegroeid tot een uniek platform voor jong talent. Dagblad Trouw schreef in 2000: 'In de Zuiveringshal is elke muur weer een verrassing'.

Wat begon als een reactie op de 'zweterige' kaas en de arrogantie van de KunstRai, ontwikkelde zich tot een ontmoetingsplek voor kunstenaarsinitiatieven en masteropleidingen. De reacties van het publiek waren enthousiast. Nu zijn Art Amsterdam en Kunstvlaai weer vrienden. Men lijkt elkaars pluspunten en zelfstandigheid beter te begrijpen. Een goede reden voor het Beeldende Kunstjournaal om deze zelfstandige Amsterdamse 'tegenpool' in 2009 extra aandacht te gaan geven.

Kunstvlaai, Westergasfabriek, Amsterdam, 10-18 mei 2008, website: www.kunstvlaai.nl.

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.