'Act of Faith': 14e Noorderlicht Internationale Fotomanifestatie

In de stad Groningen werd van 16 september t/m 28 oktober 2007 de 14e Noorderlicht Fotomanifestatie gehouden. Terecht een internationale gebeurtenis. Op drie plaatsen gaven 130 fotografen uit binnen- en buitenland een actueel en emotioneel commentaar op de plaats van religie in onze wereld.

Door Wim Adema

In Der Aakerk vond de hoofdtentoonstelling plaats, terwijl nevenexposities gehouden werden in de Noorderlicht Fotogalerie en het CBK Groningen. Op 40 locaties in de stad en provincie Groningen werden eveneens fototentoonstellingen gehouden. Deze exposities hadden echter geen relatie met het thema: Act of Faith.

Wat waren de uitgangspunten van deze fotomanifestatie?
Act of Faith ging over Geloof en Conflict, Extase en Exces. Wat is waarheid? Waar ligt de grens tussen geloven en weten? Tussen bevrijding en dogma? Tussen verbinden en verdelen, tussen extase en exces. Met ruim 500 foto's gaven 130 fotografen hierop hun visie.

Een Babylonische spraakverwarring?
Nieuwsgierig, verwonderd en verontwaardigd doen zij verslag van hun 'reis'. Zij laten zien hoe complex en vaak ontoegankelijk de beleving van de mens is. De manifestatie oogt als een 'spraakverwarring', maar biedt tegelijk houvast. De beelden vertellen over de zoektocht van de mens. De grote diversiteit in land, cultuur en religie lijkt voor een verwarring te zorgen, maar tegelijkertijd geven de foto's inzicht in de variëteit van het menselijk gedrag. Lopend langs de foto's ontstaat een uitzicht op de wereld. Teksten en beelden uit krant en televisie zoeken aansluiting bij de beelden op de wanden. Even is deze fotomanifestatie het centrum van de wereld. De bezoekers

in der Aakerk worden op een indringende wijze geconfronteerd met de kracht van het visuele beeld. De inrichters van de hoofdexpositie hebben in de kerk grote wanden gebruikt met verschillende kleurtonen (wit, grijs en zwart), die veel ruimte geven. Elke fotograaf heeft een eigen kleine ruimte. Het ophangen van de foto's is met veel 'ruimtelijke' fantasie gebeurd. Op de wanden ontstond hierdoor intimiteit en rust. Dat is een groot compliment voor de inrichters. Act of Faith werd hierdoor teruggebracht tot een menselijke maat. De heftigheid van het onderwerp verminderde niet, maar bood de bezoeker de gelegenheid om de expositie op een eigen 'wijze' te beleven. De tafels met de 'routing' van de fotografen boden een ruimtelijk houvast. Het was een vondst om het talrijke fotowerk voor de kijker op deze manier snel toegankelijk te maken. Tijdens mijn bezoek aan Der Aakerk was er bovendien een prachtig gefilterd zonlicht in de kerk. Veel foto's kwamen hierdoor zeer goed tot hun recht. In de ruimte van de kerk hing een zeer grote witte bol, die door zijn lichtwerking een associatie met Faith gaf.

Dramatiek in zwart-wit fotografie
In het gebied van zwart-, grijs- en wittonen weerspiegelen zich de menselijke emoties. Contrasten tussen licht en donker intensiveren het visuele beeld. Dat was bijvoorbeeld zichtbaar in het werk Gaël Turine (Haïti). Zijn fotografie in zwart-wit gaat over Vodun. Het bestaan van een wereld van voodoogeesten. Hij wil de onzichtbare en mysterieuze kracht voelbaar maken. De geesten, de Iwa, vormen een brug tussen heden en verleden, de doden en de levenden, de mens en het bovennatuurlijke. Dansende figuren in een helder licht, het feestelijke licht van een waterstroom of de dramatiek van een modderbad maken de Vodun tastbaar. Vooral de waterval van licht en water op een grote groep mensen versterkt hun exstase.

Met het thema Credo toonde Tiane Doan na Champassak (India) foto's over het Hindoeïsme. In deze religie wordt belang gehecht aan aarde, lucht, water en vuur. De magie van de religieuze overgave wordt door een licht-donker contrast bijzonder versterkt. Bij één man wordt het gezicht 'verlicht' door verborgen zonlicht achter hem, terwijl de hem omringende mannen 'duisternis' symboliseren. Gefotografeerd in kleur zou dit beeld een geheel ander karakter krijgen.

De foto Ash van David Farrell (Ierland) is bijzonder aanwezig op deze manifestatie. Hij werd gebruikt voor het affiche en het overige publiciteitsmateriaal. Een ernstig kijkend jongetje heeft op zijn voorhoofd een askruisje. De as lijkt zijn lot te bepalen. Het toont de verbondenheid met het begaan van zonden, waarvan het Ierse katholicisme doordrongen lijkt. De foto behoort tot de serie Church. De andere foto, Sin, toont het dieprood gordijn van een biechtstoel.

Met 'Like everyday' wilde Shadi Ghadirian (Iran) de dualiteit laten zien in het bestaan van de Iraanse vrouw. Zij verbeeldde haar identiteit door het gezicht van een vrouw met Iraanse kledij te vervangen door huishoudelijke artikelen. Het leven waartoe zij als gehuwde vrouw veroordeeld is, weerspiegelt zich in de titel van de serie. Ook als hoger opgeleide vrouw is men na een huwelijk verplicht als huisvrouw verder te leven. Ghadirian wil in haar werk aandacht geven aan de positie van de vrouw.

Spirituele rituelen in het Midden-Oosten
Nermine Hammam (Egypte) richtte zich in haar series Ashoura en Palimpset op spirituele rituelen in het Midden-Oosten. Haar werk heeft een een zeer grote indringende kracht en is fotografisch van een bijzonder artistiek niveau. Zij liet zien dat documentaire fotografie en beeldende kunst samen kunnen gaan.

De compositie van de foto's is door middel van een collage-techniek opgebouwd. De fotobeelden lijken haast geschilderd. Dramatiek, aantasting en confrontatie spreken uit haar fotobeelden. Fotografie als beeldende kunst.

Op de tiende dag, Ashoura, van de islamitische maand Muharram, sinds 680, herdenken de Sjiieten de verloren strijd om het islamitische leiderschap. Om hun verdriet te uiten, slaan zij zichzelf met kettingen, messen en zwaarden.

In de fotoserie Palimpset fotografeerde Nermine Hamman een christelijke duiveluitdrijving. Het dramatische karakter van deze onderwerpen krijgt door haar bijzondere manier van fotograferen een fascinerende werking.

Judith Quax (Senegal) wilde met haar poëtische fotografie reageren op de negatieve houding tegenover de Islam

in de wereld. Met haar serie Touba richt zij haar aandacht op de wonderdoenster Serigne Touba. Uit haar werk spreekt een diepe liefde voor de mens. Haar camera vormt de verbinding. Visuele poëzie!

Schokkende momenten
De 'verbrande vrouw' van Gillian Laub (Israël/Palestina) was een aangrijpend moment voor mij op deze expositie.

In 'Hebron, omwille van de hemel' fotografeerde Gert Jochems (België) hoe 400 Joden temidden van 150.000 Palestijnen moeten leven. Zijn 3-luik toont in het midden een gebarricadeerde stad, terwijl aan de zijkanten een grijze desolate weg en een donkergrijs landschap met prikkeldraad het stadsbeeld completeren. Tweespalt!

Een fascinerende kleurfoto van Bartek Wrzesniowski (Albanië) vertelt over het samenkomen van duizenden pelgrims bij de rots Shne Ndou, nabij het dorpje Lac in Albanië. Hij wil met deze foto aantonen dat de religie, ondanks het jarenlange bewind van Enver Hoxha, springlevend is. Kleur, licht, beweging, dramatiek en artistieke visie zijn in deze foto aanwezig. Een van de fotografische hoogtepunten van deze manifestatie.

De hoofdexpositie in Der Aakerk kenmerkte zich door het hoge niveau van de fotografen, een prima informatie door de kleine Noorderlicht informatieboekjes, een uitnodigend affiche en een eigentijds vormgegeven catalogus.

De waarderende binnen- en buitenlandse persreacties spraken voor zich.

Geloven zonder God!
Met de expositie 'Material World' in het CBK te Groningen werd een 'Geloven zonder God' belicht. Wat aanbidden wij in een seculiere maatschappij? (Deze expositie hoorde bij de hoofdmanifestatie.) De deelnemende fotografen vertelden over de obsessie voor het lichaam, het tv-scherm, bionic angels en de overvloed van de supermarkten. Het geloof in het materiële, het consumeren en de politieke idolen.

Het fotowerk 'TV' van Mathieu Bernard-Reymond (VS) toont flatgebouwen, waarvan elk raam vervangen is door een Tv-scherm. Dat gaf een bijzonder beeld te zien. Fotografisch zeer origineel en tegelijkertijd overtuigend als symbool voor een verslaving: televisiekijken. Flatgebouwen in de nacht veranderen van huiskamers in tv-schermen. De beelden verkleinen door een veranderend perspectief.

Dennis Chamberlin (VS) fotografeerde mensen in huissituaties, gebiologeerd door het scherm. Een zwart-wit portret van een jong meisje vertelt op een bijna poëtische wijze over haar kijkgedrag.

Fotobeelden van logo's die het landschap en straatbeeld bepalen; de obsessie voor schoonheid en lichaamscultuur; voetbal als religieuze ervaring en de zoektocht naar het perfecte menselijke lichaam ondersteunden mede een 'Geloven zonder God'.

De Noorderlicht manifestatie ‘Act of Faith’ duurde tot en met 28 oktober. Volgend jaar vindt de manifestatie in Leeuwarden plaats met een ander thema. Meer informatie kun je vinden op www.noorderlicht.com

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.