Abbas:'The Children of Abraham'

Een expositie in de Noorderlicht Fotogalerie te Groningen (Deze tentoonstelling was onderdeel van de hoofdmanifestatie).

Door Wim Adema

De fotograaf Abbas werd in Iran (1944) geboren en maakte naam met zijn boek La Révolution Confisqueé (1980), waarin hij verslag deed van de revolutie in zijn geboorteland. Aanvankelijk werkte hij als oorlogsfotograaf en deed verslag van oorlogen en revoluties in Biafra, Bangladesh, Vietnam en Zuid-Afrika. Sinds 1981 is hij verbonden aan het befaamde foto-agentschap Magnum. In die zelfde tijd begon zijn grote interesse voor godsdiensten en de plaats hiervan in de maatschappij. Onder de titel 'Children of Abraham' verscheen een boek en was tevens in de Noorderlicht Fotogalerie zijn foto's te zien. De titel verwijst naar de Joden: de kinderen van Abraham, maar diezelfde Abraham werd ook door christenen en de moslims als stamvader opgeëist.

Deze godsdiensten kwamen in zijn boek en deze tentoonstelling voor het eerst samen. Een reis door Saudi Arabië, de Filippijnen, Egypte, Jeruzalem, Ulster en Iran. Een observatie van het politieke en sociale leven van landen met grote conflicten. Door middel van zwart-wit fotografie geeft Abbas ons indrukwekkende en dramatische beelden. In de Noorderlicht Fotogalerie wordt zijn betrokkenheid bij mensen duidelijk. Hij zoekt middels de camera naar een 'document humain'. Een authentiek moment!

Vakmanschap en kunstzinnige verbeelding
Tegelijkertijd blijkt Abbas een gevoelig kunstenaar. Door gebruik van licht-donker contrasten, grijstonen, scherp/onscherp, de poëzie van een situatie en een groot fotografisch vakmanschap ontstonden heftige confrontaties.

Dat is bijvoorbeeld te zien op de foto van een jongen voor de ingang van een dorpshut in Mali. Rechts op een muur is een speels schaduwspel van planten op een witgrijze muur, terwijl op de linkerkant van de foto, tegen de achtergrond van een zwarte hutingang, deze jongen twee kippen bij de poten vasthoudt. Kennelijk klaar voor de slacht. Het linkerdeel van het beeld contrasteert door scherpe licht/donker contouren op gezicht en lichaam van de jongen en geeft de foto tevens een intense dramatiek. De dreigende oogopslag van de jongen versterkt nog eens dit fotobeeld. Op de tentoonstelling zijn meer van dit soort aangrijpende momenten.

Een dode Iraakse soldaat in Irak
Het beeld van een gemummificeerde Iraakse soldaat in Kuwait is misschien de meest indrukwekkende foto op deze tentoonstelling. Het lichaam lijkt hierdoor onderdeel van het asfalt te zijn geworden. Contouren van lichaamsdelen verwijzen naar een mens. Een zwarte tank op de achtergrond versterkt het oorlogsbeeld, terwijl ook stadsverkeer zichtbaar is. De gestorven persoon is reeds door het oorlogsgeweld vergeten.

Bijzondere fotografische momenten
In Egypte (Alexandrië) legde Abbas een poëtisch moment vast. Een vrouw in een chador wandelt langs een zonbelichte witte muur. Haar schaduw valt samen met de de zwarte contouren van een boom. Links beneden op de muur is alleen de hoofdschaduw zichtbaar van een jongen. Droom en werkelijkheid.

Een andere foto toont een jonge en oude Jood. De jongen kijkt aandachtig en bewonderend naar de oudere man. In een dergelijke foto ziet men de lotsbepaling van de jongen reeds zichtbaar worden. In een moskee (al-Azhar) is een man in aanbidding op de vloer. Juist op die plek valt het enige zonlicht op zijn hoofd en de grond. Het lijkt op 'Verlichting'. Je moet een bijzonder fotograaf zijn om dat moment te 'zien' en ook vast te kunnen leggen.

Het gezicht van de ayatollah Khomeini is precies binnen het kader van de zwarte lijst geplaatst, waardoor de werking van de persoon zeer indringend wordt. De zwarte kleding van de man en zijn indringende oogopslag versterken dit beeld. Deze foto toont aan hoe belangrijk het gebruik van het kader is.

Een bijzondere opname is een samenzijn van Servische vrouwen na een Kroatische overmeestering. Twee oudere vrouwen in traditionele kledij kijken op een groot rotsblok onthutst naar de diepte van een vallei. Tussen hen in zit een jongere vrouw in moderne kleding, die verbijsterd naar de fotograaf kijkt. Als kijker wordt men diep geraakt.

Terecht is in de Noorderlicht Fotogalerie alleen aandacht gegeven aan het werk van Abbas. Het verslag van zijn reis zou moeilijk met andere fotografen te combineren zijn geweest. Het werk heeft een bijzondere autonomie.

Children of Abraham van Abbas vormde een document van dertig jaar fotografie.

De Noorderlicht manifestatie ‘Act of Faith’ duurde tot en met 28 oktober. Volgend jaar vindt de manifestatie in Leeuwarden plaats met een ander thema. Meer informatie kun je vinden op www.noorderlicht.com

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.