Osmo Rauhala: The Secret of the Forest, videokunst uit Finland

Gelijktijdig met de overzichtstentoonstelling van Akseli Gallen-Kallela (Finland) in het Groninger Museum was ook de beeldende kunst van de Fin Osmo Rauhala te zien. Van deze hedendaagse kunstenaar werden video-installaties en schilderijen geëxposeerd. Zijn werk sluit ook aan bij de magie van Finland en het werk van de negentiende-eeuwse kunstenaar Gallen-Kallela. Dat was ook de reden van het samengaan van deze twee exposities in het Groninger Museum.

Door Wim Adema

Vooraf: Rauhala ziet bepaalde terugkerende patronen in de natuur als de bouwstenen (alfabet) van de wereld. De loop van de rivieren, bliksemflitsen, maar ook hertengeweien tonen deze patronen. In alle aspecten van het leven, van DNA tot de melkweg, komen abstracte figuren als ovaal en spiraal steeds weer terug. Zijn observaties van de natuur worden ondersteund door theoretische, wetenschappelijke en filosofische ideeën. Elementen uit het Finse epos ‘Kalevala’ worden door Osmo Rauhala teruggebracht naar verhalen met een hedendaags karakter.

Videokunst

Hoewel zijn schilderwerk bijzonder interessant is, wordt in dit artikel alleen ingegaan op zijn videokunst. Het is belangrijk om de uitgangspunten van Rauhala nog verder te preciseren. Hij beschouwt zijn werk als een ontmoetingsplaats van kunst, natuur en wetenschap, waarin de mens en omgeving met elkaar contact kunnen hebben. Tegenover onze kunstmatig geconstrueerde concepten probeert hij zelf dichter bij de essentie van de natuur te komen. Directe observaties van de natuur vormen zijn uitgangspunt. Osmo Rauhala bekijkt de wereld vanuit een chaotisch wereldbeeld. Hij laat het lineaire beeld van tijd los.

De getoonde video-installaties in het Groninger Museum hebben deze visie als ondertoon. In een groot aantal zalen wordt de bezoeker geconfronteerd met natuur, energie, taal en magie. Rauhala is gefascineerd door de taal. Hierdoor kan de mens houvast vinden in de wereld. Hij laat dat in twee video-installaties zien. De installatie ‘Book of Life’ (installation on video, 2004) wordt via een langwerpige, schuinstaande, perspex-cilinder op een muur geprojecteerd. Vanaf de zijkanten worden witte en groene letters naar het centrum van het projectiebeeld gezogen. Chaos! Woorden zijn niet zichtbaar. Als moleculen dwarrelen de letters door het universum. Zoekend naar betekenis en vorm. Op de transparante kunststofhuid van de cilinder bewegen letters van het scherm in langgerekte vorm. Het versterkt het beeld op de muur.

A Word

Met een andere video-installatie laat Osmo Rauhala het ontstaan van woorden zien: ‘A word’ en ‘Beginning’. Wat leidt naar de titel: ‘In the beginning was a Word’ (animation on plasma, 2005)
De chaos van letters is veranderd in orde. Het zijn woorden geworden.
Het ontstaan van het universum wordt verbeeld in ‘The Birth of the Evolution’ (2001). Door middel van de projectie van een dubbelbeeld worden gasdelen, wolken en bliksem als een intens natuurgebeuren zichtbaar. Binnen de chaos ontstaan heel langzaam de veranderingen van vorm. De zachtgele kleurtonen versterken dit proces. Men wordt gedwongen heel lang te kijken, omdat de ‘energiebeweging’ haast niet herkenbaar is. Hierdoor raakt men betrokken bij de magie van de evolutie. Voor deze video-installatie zou ik persoonlijk een kleine intieme ruimte gemaakt hebben.

De projectie in de entreehal is onrustig en vraagt teveel concentratie van de kijker. In de video-installatie ‘Things Lost in Mist, the River Tuonela’ (2006) raakt Osmo Rauhala de relatie tussen dier (zwanen), water (rivier Tuonela) en mythologie. Het stromen van de rivier en de beweging van de zwanen bepalen het beeld. Men ervaart een continue energiestroom. In het totale beeld is een klein, tweede filmbeeld geprojecteerd. Doordat de rest van het beeld onscherp wordt gehouden en het kleine filmbeeld (in het midden) scherp is, heeft men een dubbele ervaring. Het totale beeld heeft zachte wazige kleurtonen en een onscherp karakter, terwijl het tweede beeld opvalt door scherpte en realiteit. Soms verandert de kleur in zwart-wit. Het karakter van het water krijgt een lineaire grafische structuur. Tegenover het zwart van het water is alleen de witte lichaamsvorm van de zwaan te zien. Water en sneeuw bepalen in gelijke delen een zwart- en witbeeld. Voor Rauhala is de rivier een metafoor voor leven en dood. Waar eindigt de rivier? Wat gebeurt er na de horizon?

The Secret of the Forest

Het hert is voor Osmo Rauhala een identiek mythologisch dier. Het is een klassiek symbool in zijn werk. Het gewei van het hert heeft eenzelfde structuur als de rivieren, bliksemschichten, aderen of andere natuurlijke patronen. Het lijkt een genetische erfenis die verband houdt met een geschiedenis van duizenden jaren in Finland. Het hert kon reizen tussen het land van de doden en het land van de goden, terwijl het tegelijkertijd een symbool van het leven was. In ‘The Secret of the Forest’ (1992-1994) ging Rauhala op zoek naar zijn geheim.

Deze video-installatie fascineert door de wijze waarop de nachtelijke wandeling van een hert in een bos is vastgelegd. De apparatuurruimte is afgesloten door grote transparante gordijnen. Op de gebogen vormen van de gordijnbanen bewegen de haast overbelichte nachtelijke kleuren van hert en bos. Op talloze manieren ziet men op de muren en gordijnen een hert bewegen. Hij is een indringende aanwezigheid. Het beeld wil de tijd overschrijden. Elke beweging is anders. De energie van het nachtelijke leven is onontkoombaar. Men vergeet even dat men in een museum rondloopt. Door de transparante gordijnen wordt vaag het ‘geheim’ zichtbaar.

Osmo Rauhala toont in deze video-installatie de grote beeldende mogelijkheden van videokunst. Het gaat bij hem om de ervaring, de beeldtaal. Door middel van de videotechniek schetst hij een metafoor. De magie van het Finse bos doordringt het bewustzijn van de moderne westerse mens. Het hert symboliseert leven en dood. Door de projectie van het beeld is het verleden met het heden verbonden.

‘The Secret of the Forest’ lijkt een sleutelwerk van Rauhala, waarin technisch vakmanschap, levensvisie en beeldend vermogen samenkomen. Kunst en wetenschap worden door Osmo Rauhala inspirerend verbeeld.

Het Groninger Museum heeft een cd-rom en boekje beschikbaar over de film- en videowerken van deze kunstenaar. Klein van formaat en aantrekkelijk vormgegeven.

Osmo Rauhala: The Secret of the Forest, nog te zien tot 3 juni, Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen, tel.: 050-3666555, website: www.groningermuseum.nl

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.