Pavel Braila: Barons’ Hill videokunst uit Moldavië

In het Stedelijk Museum te Schiedam toonde Pavel Braila voor het eerst in Nederland zijn video-installatie ‘Barons’ Hill. (2004/2005). Dat gebeurt in het kader van de museum-manifestatie ‘Droomoord’. Als documentairemaker zoekt Braila in de buitenwereld naar essentiële beelden, die hij door zijn videobewerking uitvergroot. Deze beelden krijgen hierdoor een verhevigde zeggingskracht en laten een metafoor ontstaan.

Door Wim Adema

In ‘Shoes for Europe’ (2001) confronteerde hij de kijkers reeds met de magische verbeelding van een nachtelijke grensoverschrijding tussen Oost- en West-Europa. Met Barons’ Hill verplaatst hij zijn publiek naar de ‘droompaleizen’ van de Roma in Soroca (Moldavië). Deze zigeunergemeenschap bouwde in het verleden een verzameling droompaleizen, die hun identiteit vastlegde. Het schijnt een obscuur hoofdstuk in de actuele kunstgeschiedenis te zijn.

In een grote langwerpige zaal van het Stedelijk Museum wordt de bezoeker geplaatst tegenover zes monumentale projectieschermen. Aan elke zijde worden op drie filmschermen (naast elkaar) filmbeelden geprojecteerd van deze droompaleizen. Woonhuizen in een weelderig gedecoreerde barokstijl. Daken met torens, blinkende kroonlijsten, schitterend beschilderde wanden en prachtig ingelegde vloeren verschijnen als beeld. Deze ‘paleizen’ zonder bewoners laten alleen schoonheid zien. Elk filmdoek vertelt zijn eigen verhaal. De bezoeker wordt op reis meegenomen.

Op de klanken van barokmuziek (Johann Sebastian Bach: derde orkestsuite in D grote terts, tweede deel) bewegen de beelden over het scherm. Een close-up van een bijzonder mooie houten vloer toont de geometrische structuur van ingelegde houtvormen. Daarnaast verandert een dansende camera het perspectief van dit beeld. De vloer lijkt te zweven en plafond te worden. Geometrie vindt zijn definitieve vorm. Gordijnen krijgen in decor van horizontale verticale vormen nieuwe dimensies. De camera vangt deze beeldtaal en geeft het ruimtelijke beweging en verandering. Structuren van muren voegen aan de andere kant een nieuwe dimensies toe. Kleur, vorm en licht dwingen de kijker naar diepgaande concentratie.

De drie filmdoeken laten een nieuwe reis maken. Meubels tonen geschiedenis en schoonheid. Tegelijkertijd laat Braila een stroom van beelden loskomen. Hij toont zijn fascinatie voor de droompaleizen. Daken, ornamenten en torens laten de bezoeker door de tijd reizen. Klank en beeld vormen rust en onrust. De rust van het aanschouwen wordt verstoord door de complexiteit van deze woonhuizen van de Roma.

Het is een video-installatie die men minstens tweemaal moet zien. De eerste keer is nodig voor de oriëntatie. Bij de tweede keer komt Barons’ Hill tot rust. Braila veroorzaakt pure ‘verleiding’ en is tegelijk verontrustend. Hij vertelt een geschiedenis van de zigeuner-gemeenschap (Roma). Hun hoop op de zelfde rechten en een eigen plaats in de maatschappij. Hun verlangen naar rechtvaardigheid, dat nooit verwezenlijkt is. Over de ‘droompaleizen’ hangt een wolk van verdriet. Pavel Braila maakte in een andere zaal een tweede installatie. De vloer werd veranderd in een ‘gouden’ vloer. Het heeft betrekking op de hoop van de Roma. De ‘gouden’ vloer verschaft hen de erkenning voor hun zigeunergemeenschap. De geschiedenis van deze ‘droompaleizen’ laat de bezoeker met grote twijfels achter. Een zigeunergemeenschap vond in Pavel Braila een lotgenoot. Videotechniek vormde de basis voor een metafoor.

De video-installatie Barons’ Hill is nog tot en met l juli te zien in het Stedelijk Museum te Schiedam. Het vormt een onderdeel van de visionaire tentoonstelling Droomoord, waaraan ook Quirine Racké, Helena Muskens en Dré Wapenaar hebben meegewerkt. Droomoord is een expositie over de maatschappij-in-het-klein. Racké en Muskens werken samen en onderzoeken door video-installaties, films en performances de aard van gesloten, soms utopische gemeenschappen. Door uitvergroting, isoleren en herhalen ontstaat een nieuwe ‘werkelijkheid’. Wapenaar werkt op een kruispunt van architectuur, design en kunst. Hij ziet zichzelf als regisseur van ontmoetingen: zijn tenten zijn als sociale sculpturen. Het is verplaatsbare architectuur en kan het stadscentrum steeds veranderen.

Droomoord met o.a. Pavel Braila, nog te zien tot 1 juli, Stedelijk Museum Schiedam, Hoogstraat 112-114, Schiedam, tel. 010-246 3666, info@stedelijkmuseumschiedam.nl, website: www.stedelijkmuseumschiedam.nl, openingstijden: dinsdag t/m zondag: 10.00 – 17.00 uur.

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn CV te bekijken.