Dec. 2018 - jan. 2019, 13e jg. nr.5. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL ACHTERGROND AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen

over kunst en
kunstenaars

actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Achtergrond

Orion Shima
Beelden van herinneringen

Dat kunst altijd een goede ambassadeur is, laat ambassadrice Adia Sakiqi graag zien in de speciale galerieruimte van de Ambassade van de Republiek van Albanië in Den Haag. Al eerder gaf de ambassade gelegenheid voor het exposeren en presenteren van kunst en cultuur uit dit Balkanland. Inmiddels zijn er meerdere ambassades in de Residentie die van tijd tot tijd welwillend een podium bieden aan kunstenaars, musici en schrijvers uit het land dat zij hier vertegenwoordigen.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Bij gelegenheid bezoekt de ambassadrice zelf de kunstenaars op in hun ateliers in Albanië om hun werken te bekijken. Zo bezocht Adia Sakiqi - Hare Excellentie is het juiste woord, maar dit klinkt wat afstandelijk voor iemand die juist zeer benaderbaar is - ook Orion Shima (1969) die in Tirana woont en werkt en zag daar zijn grote werken. De werken die in de ambassadegalerie worden getoond zijn niet groot. Dat heeft te maken met de ruimte zelf, die is klein maar fijn, maar ook met deze gelegenheid, om een klein overzicht van het hele oeuvre van Shima te laten zien, zowel werken op papier als op doek. Overigens heeft de kunstenaar zelf deze selectie samengesteld.

Een ronde door de expositie leert dat Shima aanvankelijk abstract werkte en zijn ontwikkeling geleidelijk tot meer figuratie heeft geleid. Blikvangers zijn vooral de series, zoals 'Boy', met beelden uit Shima's eigen jeugd, een beetje melancholisch of nostalgisch. Albanië was in zijn jeugdjaren nog een dictatuur en een geïsoleerd land, maar als kind heb je geen weet van de politieke situaties in het land waar je woont.

 
Orion Shima, 'Wit hert', 2010, 90 x 10 cm, acryl op doek.

Je neemt het leven zoals het is en je bent blij met een opgeblazen oude binnenband, waarin je heerlijk kunt dobberen op het water. De werken uit 'Boy' zijn eigenlijk tijdloos. De serie 'Deer' spreekt mij aan vanwege het verfgebruik. Het zijn dromerige taferelen geworden, het gewei van het hert op een werk hieruit lijkt 'vertakt' met de bomen en door de witte kleur is het een fantasiedier geworden. Shima's werken moeten overigens niet worden gezien als realistisch of surrealistisch. 'Hedendaagse kunst', als het een naam dient te hebben.

De kunstenaar doceert aan de Academy of Fine Arts in Tirana. Naast diverse exposities in Europa en de VS heeft Shima ook zijn werken namens Albanië mogen presenteren op de 52e en 54e Biënnale van Venetië (2007 en 2011). En nu dan zijn eerste expositie in Nederland, op een bijzondere locatie. De ambassadegalerie is vrij toegankelijk, een druk op de bel laat de geïnteresseerde bezoeker binnen om een kijkje te nemen, want er is altijd iemand aanwezig tijdens werkdagen. Catalogi over de kunstenaar zijn verkrijgbaar in de ambassade.

Orion Shima, 'Beelden van herinneringen', tot 30 januari 2019, Albanian Embassy Art Gallery, Hoge Nieuwstraat 22, Den Haag.
Websites: www.ambasadat.gov.al/activities en www.orionshima.com.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Dale Chihuly
Showman en vernieuwer van het ambacht

Het Groninger Museum presenteert van 8 december 2018 t/m 5 mei 2019 hoogtepunten uit het werk van deze beroemde glaskunstenaar.

Door Han de Kluijver

Spectaculaire vormen, knallende kleuren, oogstre-lende sculpturen van glas: zelfs als je nog nooit van Dale Chihuly (1941) gehoord hebt, ken je misschien een van zijn indrukwekkende werken. De 'Rotunda' kroonluchter (2001) bijvoorbeeld, die hij voor de entree van het Londense Victoria and Albert Museum maakte. Of de hangende en drijvende trossen die hij voor 'Chihuly over Venice' (1996) ontwierp. De veertien kroonluchters werden als een 'theaterstuk' geïnstalleerd op en boven de grachten van Venetië. Hij bouwde er een hele voorstelling omheen, want Chihuly (1941) is geen traditionele glasblazer, maar een performancekun-

 
Dale Chihuly bij 'Float boat en Fiori boat', geblazen glas. Foto: Han de Kluijver, 7 december 2018.

stenaar, iemand die de entertainmentwaarde van glasblazen goed begrepen heeft. Zie hem als een maestro die het glasmaken orkestreert voor zijn publiek. Daarnaast heeft Chihuly de gave om de traditionele vormen en functies van glas te overstijgen. Zo verbaasde hij in Venetië vriend en vijand door te tonen wat je allemaal met glas kunt doen: hij verwerkte messcherpe ijspegels, bliksemschichten, krullen, staven en bloemen in metershoge kroonluchters.

De tentoonstelling in Groningen, met zestien installaties, is speciaal voor het museum samengesteld. Het is de grootste museale expositie van Chihuly in Europa in de afgelopen twintig jaar en een ode aan een eeuwenoud, maar nog steeds actueel ambacht.

'Larger than life'
Het technisch vernuft en de visuele impact van Chihuly's werken zijn groot. Voor de een maakt hem dat een vernieuwer van het ambacht, de man die als een ontdekkingsreiziger in glas nieuwe vormen en technieken bedenkt. Voor de ander is hij vooral een showman die esthetiek boven inhoud plaatst. Critici vinden hem bovendien 'verdacht' commercieel. Net als Andy Warhol met zijn Factory heeft Chihuly een commercieel studiomodel omarmd.

Dat heeft zijn naamsbekendheid geen kwaad gedaan. In Amerika is Chihuly een absolute beroemdheid. Hij heeft zijn eigen museum en shop in Seattle, Washington. Wat het Van Gogh Museum is voor Amsterdam, is de Chihuly Garden and Glass voor Seattle: een van de 'must-see' attracties van de stad, waar je bovendien naar hartenlust souvenirs kunt kopen. Maar waar Van Gogh pas na zijn dood beroemd werd, is Chihuly bij leven al 'larger than life'.

Vernieuwer van het ambacht
Chihuly groeide op in Tacoma, Washington in de Verenigde Staten. Hij studeerde weven en interieurontwerp voordat hij zich in 1965 inschreef bij de enige glasblaasopleiding in Amerika. Pas toen hij in 1968 in de leer ging bij de meesterglasblazers van Venetië op het eiland Murano, zag hij wat je met een team van glasblazers kunt doen. De puur fysieke eisen van het proces en constante aandacht, vereisen bekwame medewerkers die zeer nauw op elkaar zijn ingespeeld.

Chihuly richtte in 1971 samen met twee anderen in de VS de Pilchuck Glass School op.

Dale Chihuly, 'Sapphire Neon Tumbleweeds', 2016, 213 x 381 x 335 cm, Royal Ontario Museum, Toronto © Chihuly Studio.

Hier komen nog steeds iedere zomer meer dan vijfhonderd studenten en kunstenaars uit alle hoeken van de wereld samen om de mogelijkheden van de glaskunst te verkennen. Het is een belangrijke plek geworden voor het verspreiden van kennis en het in stand houden en vernieuwen van dit oude ambacht.

'Bigger and better'
Chihuly's carrière valt uiteen in duidelijke fases, waarbij hij inspiratie putte uit een paar eeuwen cultuurgeschiedenis. Zijn eerste vazen waren de 'Navajo'-cilinders uit 1974: kleine, robuuste vazen met een decoratief kleurvlak, geïnspireerd door Indiaans weefwerk. Ook haalt hij veel inspiratie uit de natuur, met terugkerende verwijzingen naar de oceaan, waar hij dichtbij opgroeide. In 1980 maakte hij de serie 'Sea Forms', dunne geblazen schelpen en slakken. In 1985 verschenen zijn 'Persians', delicate flessen en schaaltjes die verwijzen naar de eeuwenoude Perzische cultuur.

Zelf blaast Chihuly al decennialang geen glas meer. Door een auto-ongeluk in 1976 verloor hij zijn linkeroog, sindsdien loopt hij rond met een zwarte ooglap. Rond dezelfde tijd liep hij ook een flinke schouderblessure op, waardoor het glasblazen hem fysiek te zwaar is geworden. Bovendien kan hij geen diepte meer zien.

Een van de onbetwiste hoogtepunten uit zijn carrière is de serie 'Venetians', de bizarre barokke vazen die hij in 1988 samen met de Venetiaanse meesterglasblazer Lino Tagliapietra begon te maken. Aanvankelijk baseerde het tweetal zich op Venetiaanse art deco-vazen, maar aangestoken door elkaar werden de ontwerpen steeds uitbundiger. Op z'n Chihuly's: 'Bigger and better'. Zowel Dale Chihuly als Lino Tagliapietra zijn een belangrijke spil geweest in de internationale uitwisseling van glaskunstkennis.

Studioglas leeft

De tentoonstelling in het Groninger museum toont de rijkdom van het studioglas en laat zien dat de mogelijkheden van glas nog lang niet uitgeput zijn. Toch is er ook reden voor zorg, want ondanks al die nieuwe ontwikkelingen staat de traditie van het glasblazen onder druk, door het verdwijnen van glasfabrieken in Europa en de sterke afname van (technische) opleidingen.

Het aantal glasblazers is de laatste tien jaar achteruit gegaan en zicht op verandering is er niet. Zeker nu veel ontwerpers en kunstenaars glas hebben ontdekt als medium om hun ideeën vorm te geven, is dit een ongewenst scenario.

Dale Chihuly, 'Mille Fiori', 2018, Groninger Museum, Groningen, Netherlands © Chihuly Studio. Foto: Siese Veenstra.

Maar er is ook hoop. Glaskunstenaars zijn ware globetrotters die de wereld bereizen om op allerlei plekken met glas te kunnen werken en deel te nemen aan symposia, evenementen en tentoonstellingen. Kunst en zeker glaskunst opent grenzen, kunstenaars denken en kijken over die grenzen heen. Glaskunst verbindt en dat kan ertoe bijdragen dat het vak blijft bestaan.

Dale Chihuly: Master of Glass and Colour, t/m 5 mei 2019, Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen. Website: www.groningermuseum.nl.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Viktor Majdandžic
-zestig jaar kunstenaarschap-

In 2018 is Viktor Majdandžic zestig jaar werkzaam als beeldend kunstenaar. Zijn schilderijen vormen een hommage aan de wetenschap en de schoonheid van beeldende kunst.

Door Wim Adema

Het in 2016 te Londen uitgegeven boek 'Viktor Majdandžic: The Supreme logic of chaos' vormt hiervan een indrukwekkend document. Deze uitgave werd samengesteld en uitgegeven door de ICAC, the International Confederation of Art Critics. Talrijke kunsthistorici en -critici werkten aan dit boek mee en maakten samen een diepgaande analyse van zijn persoon en werk. Recent ontmoette ik Viktor Majdandžic en zijn vrouw Pieneke op de kunstbeurs ADAF 2018 te Amsterdam. Er was direct sprake van een zeer goed contact en gesprek over de inhoud van zijn werk. Het leek mij belangrijk dat zijn persoon en werk in het online kunstmagazine Het Beeldende Kunstjournaal een bespreking kreeg. Majdandžic verleende graag zijn medewerking. Zijn boek werd mede de leidraad voor een kenschets.

Een biografische schets
Viktor Majdandžic is afkomstig uit Bosnië en werd in 1932 te Ivanjska geboren.

 
Viktor Majdandžic, '19820205', 120 x 120 cm, acryl op doek.

Na aanvankelijk een studie Economie en Buitenlandse handel te volgen, koos hij uiteindelijk voor het kunstenaarschap. Zijn opleiding kreeg Majdandžic aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten te Belgrado. In zijn woonplaats Banja Luka zette hij zich bijzonder in voor de beeldende kunsten en was direct betrokken bij een landelijk bekende biënnale en een museum voor moderne kunst. Sinds 1969 woont Viktor Majdandžic in Nederland en was tot zijn pensionering werkzaam als creatief therapeut. Opmerkelijk is het feit dat hij tijdens die periode op zijn atelier samenwerkte met psychiatrische patiënten en hen stimuleerde om als een vrij persoon creatief te werken. Sinds 1958 heeft Majdandžic meer dan tweehonderd exposities in binnen- en buitenland gehad, onder andere in Belgrado, Wenen, Florence, Rome, Parijs en New York. Dit jaar, in 2018, herdenkt hij het feit van zestig jaar kunstenaarschap, zijn zoektocht naar schoonheid.

Schoonheid en wetenschap
In de schilderijen van Viktor Majdandžic ervaar ik een balans tussen vorm en inhoud, een besef van ruimtelijke, wetenschappelijke principes en een verlangen naar verbeelding van zijn herinneringen en emoties. Hij spreekt zelf van een streven naar orde en toeval, waarin de mogelijkheden van geometrische vormen, reeksen en variaties als een ruimtelijke structuur worden afgetast, hierbij geholpen door de Gulden Snede en de reeks van Fibonacci. Op een heldere manier heeft de structuur en complexiteit van veel natuurverschijnselen in zijn werk opnieuw gestalte gekregen. Deze benadering vormt ook een hommage aan de wetenschap.

Tegelijk ervaar ik in zijn werk een innerlijk 'duwen' tegen deze wetenschappelijke grenzen. De kunstenaar zoekt een doorgang voor de verbeelding van zijn eigen emoties en psychische ervaringen. De langdurige strijd in voormalig Joegoslavië trok een diep en donker spoor in zijn leven. Deze herinneringen aan overweldigende oorlogsjaren zijn in een groot aantal werken zichtbaar aanwezig. In een aantal schilderijen tasten zij de harmonieuze wetenschappelijke beeldstructuur aan. Met moeite lijken de Gulden Snede en de reeks van Fibonacci dan nog bestand tegen de kracht van zijn oorlogsemoties. De verf verspreidt zich op een agressieve manier over het doek en roept aangrijpende beelden op.

Wereld en verandering
In een spanningsveld tussen orde en chaos verandert onze wereld doorlopend. Om die reden zoekt Viktor Majdandžic steeds opnieuw naar een nieuw en definitief beeld, waarin de complexiteit van zijn levenservaring vorm kan krijgen. Doorlopend tast hij de grenzen van het doek af en zet de lijnen uit naar een mogelijk nieuw beeld. Het concept van een schilderij ontstaat heel langzaam en vraagt zijn uiterste concentratie.

Viktor Majdandžic, '20120825', 102 x 80 cm, acryl op board.

De toeval, het openstaan voor de veranderingen in zijn waarneming, zorgen ervoor dat wiskundige patronen kunnen gaan 'zingen'. Als schilder wil hij uiteindelijk vorm en inhoud van zijn schilderij een autonome expressie meegeven en hij reist tussen 'plezier en pijn'.

Op die manier geeft Majdandžic tevens een inhoudelijk antwoord aan de hedendaagse kunst, waar in zijn ervaring teveel 'pijn' aanwezig is en te weinig 'plezier'. Naar zijn mening gaat ook de ware schoonheid verloren, omdat zij commercieel geëxploiteerd is geworden. Als persoon en wetenschapper is Charles Darwin voor Viktor Majdandžic een inspiratiebron. In Darwins evolutietheorie ervaart hij een onafhankelijke en kritische menselijke geest, die zijn opvattingen als kunstenaar bevestigt, waardoor zijn schilderijen een balans tussen wetenschap en beeldende kunst kunnen worden.

Zestig jaar schilderkunst
Het boek 'The Supreme Logic of Chaos' vormt een inhoudelijke en beeldende ode aan de schilderkunst van Viktor Majdandžic. Vanuit een groot aantal kunsthistorische gezichtspunten wordt diep ingegaan op de inhoud van zijn werk.

Enkele schilderijen:
Het schilderij 'April 2015, acrylic on board', toont een prachtige ruimtelijke balans tussen de Gulden Snede, de reeks van Fibonacci en de verwerkte emoties. Binnen de symmetrie van het doek is een abstract-expressionisme aanwezig.

De kleuren tonen een geologisch karakter, waarin de structuur en de werking van de aarde zichtbaar is. De grote geometrische structuur van het werk omvat een verbeelding van een natuurkracht.

Op 'June 2015', acryl op hout, is een ultieme balans te zien tussen hoop, toekomst en vertrouwen, verwerkt in zachte transparante aardkleuren.

 
Viktor Majdandžic, '19900303', 80 x 102 cm, acryl op karton.

In het werk 'November 1978' is de zoektocht naar de essentie van vorm en inhoud al vormgegeven. Binnen de geometrische vormgeving van verticale en horizontale lijnen tonen de kleuren een gepassioneerde manier van schilderen. De schilderijen 'Fear, May 1990' en 'Dark Fear, 1990' verwijzen op aangrijpende wijze naar de oorlog in het voormalige Joegoslavië. *zijn 'Hommage aan Pavarotti', november 2012,' laat een abstract geschilderd kleurenpalet zien met zacht-rode en lichte geelgroene nuances, die een schitterende harmonie vormen binnen geometrische sculpturale grenslijnen.

In zestig jaar kunstenaarschap ontstond een artistieke ode aan wetenschap en schoonheid!

Meer informatie: www.majdandzic.nl.

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn website te bekijken.

Terug naar boven | Print dit artikel! | LEES ACTUELE BERICHTEN OP DE PAGINA UITGELICHT

Inhoud