Dec. 2018 - jan. 2019, 13e jg. nr.5. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Dale Chihuly
Showman en vernieuwer van het ambacht

Het Groninger Museum presenteert van 8 december 2018 t/m 5 mei 2019 hoogtepunten uit het werk van deze beroemde glaskunstenaar.

Door Han de Kluijver

Spectaculaire vormen, knallende kleuren, oogstrelende sculpturen van glas: zelfs als je nog nooit van Dale Chihuly (1941) gehoord hebt, ken je misschien een van zijn indrukwekkende werken. De 'Rotunda' kroonluchter (2001) bijvoorbeeld, die hij voor de entree van het Londense Victoria and Albert Museum maakte. Of de hangende en drijvende trossen die hij voor 'Chihuly over Venice' (1996) ontwierp. De veertien kroonluchters werden als een 'theaterstuk' geïnstalleerd op en boven de grachten van Venetië.

Hij bouwde er een hele voorstelling omheen, want Chihuly (1941) is geen traditionele glasblazer, maar een performancekunstenaar, iemand die de entertainmentwaarde van glasblazen goed begrepen heeft. Zie hem als een maestro die het glasmaken orkestreert voor zijn publiek. Daarnaast heeft Chihuly de gave om de traditionele vormen en functies van glas te overstijgen. Zo verbaasde hij in Venetië vriend en vijand door te tonen wat je allemaal met glas kunt doen: hij verwerkte messcherpe ijspegels, bliksemschichten, krullen, staven en bloemen in metershoge kroonluchters.

De tentoonstelling in Groningen, met zestien installaties, is speciaal voor het museum samengesteld. Het is de grootste museale expositie van Chihuly in Europa in de afgelopen twintig jaar en een ode aan een eeuwenoud, maar nog steeds actueel ambacht.

'Larger than life'
Het technisch vernuft en de visuele impact van Chihuly's werken zijn groot. Voor de een maakt hem dat een vernieuwer van het ambacht, de man die als een ontdekkingsreiziger in glas nieuwe vormen en technieken bedenkt. Voor de ander is hij vooral een showman die esthetiek boven inhoud plaatst. Critici vinden hem bovendien 'verdacht' commercieel. Net als Andy Warhol met zijn Factory heeft Chihuly een commercieel studiomodel omarmd.

Dat heeft zijn naamsbekendheid geen kwaad gedaan. In Amerika is Chihuly een absolute beroemdheid. Hij heeft zijn eigen museum en shop in Seattle, Washington. Wat het Van Gogh Museum is voor Amsterdam, is de Chihuly Garden and Glass voor Seattle: een van de 'must-see' attracties van de stad, waar je bovendien naar hartenlust souvenirs kunt kopen. Maar waar Van Gogh pas na zijn dood beroemd werd, is Chihuly bij leven al 'larger than life'.

Vernieuwer van het ambacht
Chihuly groeide op in Tacoma, Washington in de Verenigde Staten. Hij studeerde weven en interieurontwerp voordat hij zich in 1965 inschreef bij de enige glasblaasopleiding in Amerika. Pas toen hij in 1968 in de leer ging bij de meesterglasblazers van Venetië op het eiland Murano, zag hij wat je met een team van glasblazers kunt doen. De puur fysieke eisen van het proces en constante aandacht, vereisen bekwame medewerkers die zeer nauw op elkaar zijn ingespeeld.

Chihuly richtte in 1971 samen met twee anderen in de VS de Pilchuck Glass School op. Hier komen nog steeds iedere zomer meer dan vijfhonderd studenten en kunstenaars uit alle hoeken van de wereld samen om de mogelijkheden van de glaskunst te verkennen. Het is een belangrijke plek geworden voor het verspreiden van kennis en het in stand houden en vernieuwen van dit oude ambacht.

'Bigger and better'
Chihuly's carrière valt uiteen in duidelijke fases, waarbij hij inspiratie putte uit een paar eeuwen cultuurgeschiedenis. Zijn eerste vazen waren de 'Navajo'-cilinders uit 1974: kleine, robuuste vazen met een decoratief kleurvlak, geïnspireerd door Indiaans weefwerk. Ook haalt hij veel inspiratie uit de natuur, met terugkerende verwijzingen naar de oceaan, waar hij dichtbij opgroeide. In 1980 maakte hij de serie 'Sea Forms', dunne geblazen schelpen en slakken. In 1985 verschenen zijn 'Persians', delicate flessen en schaaltjes die verwijzen naar de eeuwenoude Perzische cultuur.

Zelf blaast Chihuly al decennialang geen glas meer. Door een auto-ongeluk in 1976 verloor hij zijn linkeroog, sindsdien loopt hij rond met een zwarte ooglap. Rond dezelfde tijd liep hij ook een flinke schouderblessure op, waardoor het glasblazen hem fysiek te zwaar is geworden. Bovendien kan hij geen diepte meer zien.

Een van de onbetwiste hoogtepunten uit zijn carrière is de serie 'Venetians', de bizarre barokke vazen die hij in 1988 samen met de Venetiaanse meesterglasblazer Lino Tagliapietra begon te maken. Aanvankelijk baseerde het tweetal zich op Venetiaanse art deco-vazen, maar aangestoken door elkaar werden de ontwerpen steeds uitbundiger. Op z'n Chihuly's: 'Bigger and better'. Zowel Dale Chihuly als Lino Tagliapietra zijn een belangrijke spil geweest in de internationale uitwisseling van glaskunstkennis.

Studio glas leeft
De tentoonstelling in het Groninger museum toont de rijkdom van het studioglas en laat zien dat de mogelijkheden van glas nog lang niet uitgeput zijn. Toch is er ook reden voor zorg, want ondanks al die nieuwe ontwikkelingen staat de traditie van het glasblazen onder druk, door het verdwijnen van glasfabrieken in Europa en de sterke afname van (technische) opleidingen. Het aantal glasblazers is de laatste tien jaar achteruit gegaan en zicht op verandering is er niet. Zeker nu veel ontwerpers en kunstenaars glas hebben ontdekt als medium om hun ideeën vorm te geven, is dit een ongewenst scenario.

Maar er is ook hoop. Glaskunstenaars zijn ware globetrotters die de wereld bereizen om op allerlei plekken met glas te kunnen werken en deel te nemen aan symposia, evenementen en tentoonstellingen. Kunst en zeker glaskunst opent grenzen, kunstenaars denken en kijken over die grenzen heen. Glaskunst verbindt en dat kan ertoe bijdragen dat het vak blijft bestaan.

Dale Chihuly: Master of Glass and Colour, t/m 5 mei 2019, Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen. Website: www.groningermuseum.nl.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.