Dec. 2018 - jan. 2019, 13e jg. nr.5. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Rembrandt en Saskia
Liefde in de gouden eeuw

Het Fries Museum in Leeuwarden opende het 350ste sterfjaar van Rembrandt van Rijn (1606-1669), met de tentoonstelling 'Rembrandt en Saskia'. Het museum toont 'Liefde in de Gouden Eeuw' aan de hand van het beroemde paar Rembrandt van Rijn en Saskia Uylenburg. Zo leidt deze tentoonstelling de bezoeker door het liefdesleven van de elite in de Gouden Eeuw, met name in Friesland. Van de eerste hofmakerij, via de bruiloften en het huwelijksleven, naar het krijgen of het uitblijven van kinderen. Het verliezen van kinderen en het afscheid van elkaar. Er zijn meer dan 250 objecten en in totaal 23 werken van de meesterschilder te zien.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Wie Leeuwarden binnenkomt met de trein en het stationsplein oversteekt, wordt geconfronteerd met een verliefd stel, dat wil zeggen de metershoge hoofden daarvan. Deze sculpturen vormen een fontein, een van de elf fonteinen die dit jaar op plekken in de welbekende elf steden zijn geplaatst, in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa. De fontein in Leeuwarden, getiteld 'LOVE' van Jaume Plensa (1955), verbeeldt geen stromende maar 'stomende' liefde voor elkaar, althans zo wil ik het zien.

Het huwelijk
Rembrandt en Saskia (Saske) leerden elkaar kennen in 1633 bij een neef van Saskia, Hendrick Uylenburg, kunsthandelaar in Amsterdam. Rembrandt was al een bekend kunstschilder voor de Hollandse elite, maar Saskia was afkomstig uit een vooraanstaande familie in Leeuwarden. Al snel kondigden zij hun verloving aan en in 1634 trouwden zij in het Friese dorp Sint-Annaparochie. Het echtpaar verhuisde na de bruiloft naar Amsterdam, waar Rembrandt zijn atelier had. Rembrandt gebruikte zijn kersverse vrouw graag als model. Een aantal van zijn tekeningen en etsen waarop Saskia staat afgebeeld, zijn te zien op de tentoonstelling.

Societyhuwelijk
De tentoonstelling volgt niet alleen het huwelijk van Rembrandt en Saskia, maar biedt ook een blik op de gang van zaken in een societyhuwelijk uit de 17e eeuw. Gegraveerde huwelijksharten, schunnige gedichten en schilderijen vol symboliek tonen hoe er in de Gouden Eeuw werd aangekeken tegen liefde, religie en eeuwige trouw. Zo staat op een werk van Govert Flinck (1615-1660) de jonge Suzanna van Baerle afgebeeld met een cupidofontein, als bewijs van haar stromende liefde en een groene klimop als symbool voor trouw en standvastigheid. Er is te veel om op te noemen aan getoonde werken en objecten die betrekking hebben op het huwelijk in die tijd, maar een vitrine met zilveren voorwerpen, waaronder talloze trouw- of knottenkistjes die lijken te zweven, is heel geslaagd.

Topstukken
Meer dan 70 bruiklenen vanuit heel Europa zijn naar Leeuwarden gekomen. De tentoonstelling, die is ontworpen door Peter de Kimpe en Rolf Toxopeus, is verdeeld over zes zalen en start met de mooie portretten van de nog jonge Saskia en van Rembrandt. Die behoren ook tot de topstukken van deze tentoonstelling, zoals 'Saskia en profil in rijk gewaad', het portret dat Rembrandt in 1633/34 van haar schilderde en dat hij na haar dood in 1642 veranderde door enkele symbolische details toe te voegen. En dan het zelfportret uit 1632 van Rembrandt, dat nipt op tijd in bruikleen werd gekregen van de Burrell Collection in Glasgow. Dit portret schilderde hij vlak nadat hij vanuit Leiden naar Amsterdam was verhuisd. Hendrick Uylenburg had hem namelijk op het belang van de portretkunst gewezen en dat er veel vraag was bij de (Amsterdamse) elite naar 'Conterfeytsels' .

Verdriet
Het paar Saskia en Rembrandt is feitelijk een voorbeeld van een gezinsleven uit de 7e eeuw. Geboorte en dood wisselden elkaar af en of je arm of rijk was, dodelijke ziektes konden iedereen treffen. Dat is af en toe emotioneel en aangrijpend om te lezen. De gemiddelde leeftijd was niet hoog in die tijd, in verband met de enorme kindersterfte. Van inenten was nog geen sprake en veel kinderen overleefden de kinderziekten niet. Het was een bron van groot verdriet in die tijd, maar het gebeurde. Als een kind vijf jaar was geworden, dan waren de ergste risico's wel achter de rug.

Rembrandt en Saskia kregen vier kinderen, waarvan de eerste drie in de wieg stierven. Alleen hun vierde kind Titus (1641-1668) werd volwassen, maar Saskia maakte dat niet mee. Nog voordat Titus een jaar oud was en acht jaar na de bruiloft, overleed zij.

Rembrandt en Saskia, Liefde in de gouden eeuw, Fries Museum Leeuwarden, t/m 17 maart 2019. Websites: www.friesmuseum.nl en http://11fountains.nl.

De tentoonstelling 'Rembrandt en Saskia, Liefde in de Gouden Eeuw', is gemaakt in samenwerking met Gemäldegalerie Alte Meister in Kassel, waar de tentoonstelling later in 2019 ook is te zien. Er is een audiotour beschikbaar die is ingesproken door Aaf Brandt Corstius, waarop ook veel wetenswaardigheden over de tentoonstelling te horen zijn. Bij de tentoonstelling is een gelijknamige catalogus verschenen, ISBN 9789462582866.

Bij de tentoonstelling 'Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw' organiseert het Fries Museum een uitgebreid activiteitenprogramma. Zo geeft schrijfster Froukje de Jong-Krap een lezing op 2 februari 2019 waarin zij ingaat op het leven van Saskia in Amsterdam. Daarnaast zijn er verschillende andere lezingen, workshops en cursussen te volgen in het Fries Museum. Meer informatie is te vinden op de website van het Fries Museum.

Terug naar boven