Febr. - apr. 2019, 14e jg. nr.1. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Nederland een museum rijker

Op Landgoed de Keukenhof opende onlangs een nieuw museum van de familie Van den Broek, bekend van de supermarkten. Hun doel: hedendaagse kunst toegankelijk maken voor een breed publiek. Daarvoor ontwierp KDVK architecten een licht en transparant gebouw.

Door Han de Kluijver

Het Lisser Art Museum (LAM) maakt van kunst kijken een laagdrempelige bezigheid. In dit privémuseum heb je geen kunstkennis nodig en hoef je ook geen bordjes te lezen. Het enige wat je nodig hebt is een smartphone met een app die je in drie kwartier langs vijf zalen met kunstwerken loodst. Die kunstwerken zijn sinds begin jaren tachtig door de familie Van den Broek verzameld en hebben allemaal iets met eten, drinken of winkelen te maken.

Maar hoe kwam dit museum op de Keukenhof terecht? Simpel, de Van den Broek Foundation betaalde mee aan de renovatie van Kasteel Keukenhof op het gelijknamige landgoed, dat uit de 17e eeuw dateert. Zo ontstond ook het idee voor een kunstmuseum.
"Veel leuker dan kunst verzamelen is om het aan anderen te laten zien," aldus Jan van den Broek bij de onthulling van de bouwplannen in 2013.

Het gebouw is, net als de kunstverzameling, toegankelijk en heeft lichte en transparante ruimtes. Het imposante en moderne museumontwerp van KVDK architecten is deels tegen een dijk gebouwd en lijkt geheel op te gaan in het landschap. Het museumgebouw rijst tussen de bomen in het park op en bestaat uit twee delen, waarbij het ene deel, dat is verwerkt in de kunstmatige dijk uit de zeventiende eeuw, het erboven ‘zwevende’ deel draagt.

Een eigentijds gebouw dat opgaat in de omgeving
Door de hoge glazen voorgevel, zonder kozijnen en tussenregels, oogt het museum uitnodigend en blijft de dijk volledig zichtbaar. Om verkleuring van de glazen gevel tegen te gaan, is speciaal ijzeroxidearm glas met een zelfreinigende coating geïmporteerd uit Hongarije. Omdat het glas uit vier lagen verlijmd vlakglas bestaat, zouden anders de groentinten al snel de boventoon gaan voeren.

Hoe houd je zo’n enorme glazen gevel zonder kozijnen overeind en hoe verdeel je de druk evenredig? De dubbelgelaagde isolatieruiten van 6,6 m. bij 1,2 m. met een LTA-waarde (lichttoetredingsfactor) van 72 en ZTA-waarde (zontoetredingsfactor) van 53, zijn structureel verlijmd (glas op glas verlijmd zonder kozijnen) op glazen vinnen. Deze vinnen moeten behoorlijk wat gewicht kunnen dragen en zijn samengesteld uit vier lagen glas van in totaal 50 millimeter dikte. De druk van de bovenliggende bakstenen constructie is bovendien beperkt. Die lijkt wel te steunen op de glazen entreegevel, maar wordt wijder naar boven toe en is weggewerkt in de plafonds.

Een loper van terracottakleurige bakstenen leidt de bezoeker zo de dijk in. In de entreehal versterken wanden van bruingrijs hardsteen het dijkgevoel. De aardkleurige bekleding van het gebouw zorgt er nog eens extra voor dat het gebouw lijkt op te gaan in de omgeving.

Kunst voor iedereen
Eenmaal binnen volgt de routing het 'Guggenheim-principe': de bezoeker gaat met een kooiloze glazen lift naar de bovenste derde etage. Afdalend van brede trappen, die zowel als tribune of als expositieruimte kunnen dienen, passeert de bezoeker automatisch alle vijf de museumzalen.

In het hart van het gebouw komen twee zichtassen samen op een glazen loopbrug. Vanaf deze brug heeft de bezoeker aan alle kanten zicht op de natuur en via een hoekraam kijk je uit op Kasteel Keukenhof. Bijzonder aan het ontwerp is dat er een openbaar wandelpad tussen de twee gebouwhelften door loopt. Ook niet-betalende bezoekers krijgen zo iets van het museum mee. De entreeprijs hoeft overigens niet af te schrikken: voor een klein bedrag sta je binnen en veel meer kun je er ook niet uitgeven: er is geen restaurant en geen museumwinkel. Niets anders dan de kunst staat centraal.

Slim omgaan met duurzaamheid
Ook met duurzaamheid is slim omgegaan in dit ontwerp. Omdat er al zoveel daglicht binnenkomt bij de entree, hebben de zalen zelf geen grote raampartijen. Dat maakt het klimaat ook beter te beheersen. Elke zaal heeft een bezetting-gestuurde luchtbehandelingsinstallatie (de klimaatbeheersing past zich automatisch aan de hoeveelheid mensen in het gebouw aan) en LED-verlichting om energie te besparen. Tegen de plafonds is een grid (frame) met rails bevestigd, waaraan de beweegbare verlichting hangt. De ruime mate van gefilterd daglicht draagt bij aan de vermindering van het energiegebruik, maar eveneens aan een natuurlijke beleving van het museum. Ook het depot is energiezuinig: omdat het weggewerkt is in de dijk, is koeling of verduistering niet nodig. Het museum maakt gebruik van een warmte/koude opslag en een grijswatersysteem voor de toiletten.

Een supermarkt is tijdelijk, kunst is eeuwig
Al met al is het geen geringe ambitie om je eigen privémuseum te bouwen voor de ietwat uit de hand gelopen privécollectie kunst. De bouw ervan had dan ook veel meer voeten in de aarde dan het neerzetten van een supermarkt, erkende Jan van den Broek in de Volkskrant. Maar hij hoopt dat zijn museum er, net als het 360 jaar oude Kasteel Keukenhof, over 360 jaar nog staat.

Op het Lisser Art Museum zou je af kunnen dingen dat de collectie net zo goed in een bestaand museum ondergebracht had kunnen worden, maar daarvoor is wellicht een mentaliteitsverandering bij de museumdirecties nodig. Dit gebouw, waar de beleving van kunst, architectuur en natuur als één geheel met elkaar verbonden zijn, is in ieder geval het bezoeken meer dan waard.

LAM (Lisser Art Museum), Keukenhof 14, Lisse. Website: www.lamlisse.nl.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.