Febr. - apr. 2019, 14e jg. nr.1. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL ACHTERGROND AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen

over kunst en
kunstenaars

actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Uitgelicht
Berichten van musea, andere kunstpodia en uitgeverijen, met aansprekende tentoonstellingen en nieuwe kunstboeken, voor u geselecteerd door de redactie.

Het Bonnefantenmuseum, Maastricht: het mysterie van de Meester van Elsloo

Het Bonnefantenmuseum presenteert een unieke en lang verwachte tentoonstelling van laat-middeleeuwse houtsculpturen, waarin het fenomeen 'De Meester van Elsloo' centraal staat. Terwijl de succesvolle David Lynch tentoonstelling nog steeds van heinde en verre mensen naar Maastricht lokt, en er recent een aantal spannende hedendaagse kunsttentoonstellingen van start zijn gegaan, presenteert het Bonnefantenmuseum een nieuw groots project op het gebied van de oude kunst. Wie is, of beter, wie zijn de Meester(s) van Elsloo? Onder andere het Louvre en het Victoria & Albert Museum, maar ook vele kerken uit de euregio hebben hun beelden uitgeleend. In de tentoonstelling blijkt dat de Meester van Elsloo geen grijpbaar begrip is maar eerder een verzameling eenlingen. De meer dan vijftig sculpturen vormen samen tot 16 juni 2019 de tentoonstelling Meester van Elsloo. Van eenling naar verzameling.

 
Elsloo – Parochie Sint-Augustinus – Sint-Anna-te-Drieën © KIK-IRPA, Brussels (Belgium). Foto: Jean-Luc Elias.

Aan het einde van de middeleeuwen bestond in en rondom de huidige provincie Limburg een levendige productie van houtsculptuur. Helaas is meestal onbekend wie deze beelden besteld of gemaakt heeft. Wel is duidelijk dat de makers, of beter ateliers, van zeer hoge kwaliteit waren. Dat laat het nog overgebleven werk duidelijk zien. Om toch enig houvast te krijgen werden de beeldhouwers van een 'noodnaam' voorzien, en veruit de bekendste daarvan is de zogenaamde "Meester van Elsloo". Deze naam dankt de meester aan de illustere Limburgse professor Timmers, die er in 1940 voor het eerst over berichtte.

Nog maar enkele jaren geleden – het oeuvre van de Meester van Elsloo was inmiddels gegroeid tot ongeveer 200 werken – werd in het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) in Brussel een intensief onderzoek uitgevoerd naar de ongeveer 70 Elsloo-werken in Belgisch bezit. Ook in dit onderzoek bleek dat de archieven zeer weinig aanknopingspunten bieden, maar technische analyse des te meer. Van verschillende beelden uit België is bekend vanaf wanneer ze ongeveer gemaakt kunnen zijn, en hoe. Dit geeft een veel beter zicht op de 'werkplaatspraktijk' in deze regio. Een indicatie van wie de meester is geweest, is helaas niet gevonden. Wel zijn alle onderzoekers het erover eens dat we niet moeten zoeken naar één grote meester, maar eerder naar verschillende kleinere werkplaatsen op meerdere plekken.

Bij de tentoonstelling verschijnt een begeleidende catalogus De Meester van Elsloo, Van eenling tot verzameling, met circa 200 (kleuren)reproducties en teksten van conservator Lars Hendrikman, Cynthia Osiecki en Elisabeth Mattison. De catalogus is verkrijgbaar in het Nederlands en Engels.

Meester van Elsloo. Van eenling naar verzameling, t/m 16 juni 2019, Bonnefantenmuseum, Avenue Ceramique 250, Maastricht. Website: www.bonnefanten.nl.

Terug naar boven

 

Museum Flehite, Amersfoort: Stadsbeelden

Na een renovatie van bijna een jaar opent Museum Flehite weer op de vertrouwde locatie aan de Westsingel in Amersfoort met de tentoonstelling Stadsbeelden. De expositie toont werk van achte hedendaagse kunstenaars: Iwan Baan, Stefan Bleekrode, Frank Halmans, Carlijn Kingma, Uwe Poth, Frank van der Salm, Rob Voerman en Hans Wilschut. Stadsbeelden is vanaf zaterdag 9 februari open voor publiek.

Dat de stad in al zijn facetten ook vandaag de dag een interessant en geliefd thema is voor veel kunstenaars, toont expositie Stadsbeelden. Museum Flehite organiseert deze tentoonstelling over eigentijdse stadskunst parallel aan Maestro Van Wittel in Kunsthal KAdE. Het is de eerste expositie van het museum na een grondige renovatie. In samenwerking met Kunsthal KAdE selecteerde Museum Flehite acht hedendaagse kunstenaars uit Nederland, die ieder op geheel eigen wijze het thema 'stad' onderzoeken en vastleggen in tekeningen, schilderijen, foto's en 3D-objecten.

Het werk van Iwan Baan (Alkmaar, 1975) kenmerkt zich door een documentaire wijze van fotograferen van de bebouwde omgeving, waarin vooral het gebruik van de gebouwen wordt benadrukt en de omgeving wordt betrokken bij de architectuur.

 
Rob Voerman, 'Host#3', 2009, 96 x 66 x 27cm, hout, karton en glas.

Stefan Bleekrode (Eindhoven, 1986) is autodidact. De inspiratie voor zijn pentekeningen in inkt en aquarel doet hij op tijdens lange wandelingen door steden in Europa en Noord Amerika. Tijdens deze reizen maakt hij schetsen en aquarellen. Eenmaal thuisgekomen ontstaat een tekening vanuit zijn geheugen. Het werk van Frank Halmans (Heerlen, 1963) speelt zich af in het grensgebied tussen waken en slapen. In het sluimergebied van staren, wegdromen en mijmeren. Het is het gebied waar de rijkdom van de ruimte in het hoofd optimaal benut kan worden.

Carlijn Kingma (Zutphen, 1991) heeft de kunst van het vergezicht tot haar praktijk gemaakt. Om verhalen te vertellen over menselijke ambities, sociaal-politieke geschiedenissen en mogelijke toekomstscenario's gebruikt ze architectuur – waarin ze is afgestudeerd – als medium. Reizen is een belangrijk thema in het werk van Uwe Poth (Kiel, 1946). Reizen naar andere landen en culturen, maar ook reizen in de tijd, waardoor dingen vervagen; vervliegen. In zijn schilderijen en tekeningen ontmoet je elementen van toen en nu en is sprake van culturele gelaagdheid.

Frank van der Salm (Delft, 1964) werkt als autonoom kunstenaar (fotografie, video) binnen het stedelijk landschap in de breedste zin van het woord. Hij heeft een divers oeuvre ontwikkeld met de focus op globalisering, de druk van politiek en economie op de hedendaagse metropool en haar complexe realiteit, die voor een steeds groter deel uit beelden bestaat. Binnen het werk van Rob Voerman (Deventer, 1966) speelt architectuur een prominente rol. Zijn werk bestaat uit grafiek, sculptuur, schilderkunst, fotografie en installatiekunst. Zijn installaties maakt Voerman op vele plekken in de wereld en thema's zijn o.a. ecologie en stedenbouw met vaak een sterke relatie tot de lokale context.

Hans Wilschut (Ridderkerk, 1966) richt zich op de stad als architectonische en sociale ruimte en het spanningsveld daartussen. Hij behandelt daarbinnen thema's als globalisering, migratie, urbanisatie en wereldeconomie. In Museum Flehite toont Wilschut recente monumentale werken die hij maakte in de metropool São Paolo. In Kunsthal KAdE, ook in Amersfoort, zijn tevens fotowerken van hem te zien gemaakt in Italië naar aanleiding van de zeventiende -eeuwse schilderijen van Caspar van Wittel.

Stadsbeelden, t/m 19 mei 2019, Museum Flehite, Westsingel 50, Amersfoort. Website: museumflehite.nl.

Terug naar boven

 

Foam, Amsterdam: Santu Mofokeng – Stories

Vijfentwintig jaar geleden vonden de eerste democratische verkiezingen in Zuid Afrika plaats, gevolgd door de benoeming van Nelson Mandela tot president. Deze historische gebeurtenis markeerde het einde van apartheid: een regime van geïnstitutionaliseerde rassensegregatie dat van 1948 tot 1991 werd gevoerd. Vanaf het begin van de jaren tachtig documenteerde de Zuid-Afrikaanse fotograaf Santu Mofokeng (1956, Zuid Afrika) het bestaan van arbeiders in de townships en pachtboeren op het platteland. Terwijl propaganda hoogtij vierde, gaven zijn foto's een ongekend genuanceerd beeld van het leven tijdens apartheid en daarna.

 
From the series 'Train Church'. Photograph by Santu Mofokeng (b.1956) © Santu Mofokeng Foundation. Image courtesy of Lunetta Bartz, MAKER, Johannesburg and Steidl GmbH.

Foam presenteert een grootschalige overzichtstentoonstelling met veelal ongezien werk afkomstig uit het beeldarchief van de fotograaf. De tentoonstelling brengt elf beeldverhalen samen die soms een uur, een week of soms jaren beslaan uit het dagelijks leven, onder de invloed van een snel veranderend politiek klimaat in Zuid-Afrika.

Mofokeng groeide op in Soweto, een township aan de rafelranden van Johannesburg. Als een van de weinige zwarte fotografen wist hij verschillende Zuid-Afrikaanse gemeenschappen van dichtbij en van binnenuit in beeld te brengen. De tentoonstelling brengt een aantal belangrijke fotografische essays samen, waaronder Mofokengs eerste en meest gevierde beeldverhaal Train Church (1986): een verslag van de spontane religieuze rituelen die plaatsvonden in de forensentrein tussen Soweto en Johannesburg. Andere foto's tonen het straatleven en de shebeens (illegale drinkgelegenheden) in de townships Soweto en Dukathole. Daarnaast bevat de tentoonstelling vroeg fotojournalistiek beeld van arbeidersprotesten en politieke rally's die de opmaat vormden naar de afschaffing van apartheid en de uiteindelijke verkiezing van Nelson Mandela tot president in 1994. Honderden foto's vormen samen een dynamisch portret van een complexe maatschappij in staat van verandering.

Het leven van Santu Mofokeng werd van jongs af aan gekenmerkt door ongelijkheid en diepe politieke verdeeldheid. De fotograaf groeide op in armoede en bracht zijn schooltijd door op de Morris Isaacson High School in het township Soweto, in 1976 een van de brandhaarden van de bloederig onderdrukte Soweto-opstand. Na vier jaar lang als assistent in de donkerekamer van verschillende kranten te hebben gewerkt werd hij ontslagen en sloot hij zich in 1985 aan bij foto-agentschap Afrapix, een collectief dat protestenbewegingen en ongelijkheid in Zuid-Afrika in beeld bracht. Zijn werk werd onder andere gepubliceerd in New Nation, een anti-apartheid dagblad dat in 1988 werd gecensureerd door de Zuid-Afrikaanse overheid.

Santu Mofokeng, Stories, t/m 28 april 2019, Foam, Keizersgracht 609, Amsterdam. Website: www.foam.org.

Terug naar boven

 

BOZAR, Brussel: Richard Venlet: Its Walls, Floors, Ceiling and Windows

Het werk van de Brusselse kunstenaar Richard Venlet is hybride: het combineert sculptuur, installatie, kunsthistorisch onderzoek, tentoonstel-lingsontwerp en architectuur. Van bestaande ruimtes maakt hij 'open kaders' of presentatie-contexten waarbinnen de cultuur van het tentoonstellen wordt verkend. De tentoonstelling biedt een inkijk in het werk van Venlet, en vormt tegelijkertijd een nieuw autonoom project.

Richard Venlet woont en werkt in Brussel. De voorbije jaren ontwierp de kunstenaar in het Paleis voor Schone Kunsten de scenografie van de tentoonstellingen Hugo Claus, Con amore (2018), Ado Chale (2017), The Power of the Avant-garde, Now and Then (2016), De Belgen. Een onverwacht

 
Zaaloverzicht Richard Venlet. © BOZAR

modeverhaal (2015), Anne Teresa De Keersmaeker. Work on Paper (2015), bOb Van Reeth: Architect (2013), Monitor, een project voor het scherm (1993) en het extra-murosproject Box (1995).

Naast de samenwerkingen met BOZAR realiseerde Venlet projecten en tentoonstellingen voor Wiels (Brussel), Kunsthalle Düsseldorf, S.M.A.K. (Gent), Galeria Estrany-de la Mota (Barcelona), Etablissement d'en Face (Brussel), Hessel Museum of Art (New York), MACBA (Barcelona), Art Brussels, MHKA (Antwerpen), Biennale van Sao Paulo en het Palais des Beaux Arts (Parijs).

Richard Venlet: Its Walls, Floors, Ceiling and Windows, t/m 19 mei 2019, BOZAR, Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, Brussel (België). Website: www.bozar.be.

Terug naar boven

 

GEM, Den Haag: Helen Dowling

Uit een veelheid aan beelden, gevonden, gedownload of zelf gefilmd, creëert de Britse kunstenaar Helen Dowling (1982) videowerken met een hallucinante aantrekkingskracht. Als visuele trips bieden ze een vervreemdende blik op ons bestaan. Tegelijkertijd refereren ze aan filosofie en poëzie, van poetry performer Kate Tempest tot de feministische denker Hélène Cixous, en universele thema's als het landschap en de invloed van de mens op de natuur. Stranger on display in GEM is Dowlings eerste museale solotentoonstelling en brengt meerdere films en sculpturen samen in een totaalinstallatie.

 
Helen Dowling, 'I am not the sky', 2017 (still)

Van hemellichamen tot dolende mens: in het werk van Helen Dowling volgen beelden elkaar schijnbaar willekeurig op in vertellingen zonder lineaire structuur. Dowling combineert eigen opnames met bestaande beelden, zoals gedigitaliseerde afbeeldingen uit magazines of stock video's. In het montageproces ontstaat een samenspel tussen kleur, beweging, ritme en geluid. Zo vormt zich een associatief beeldverhaal waarin verschillende betekenislagen schuilgaan.

In GEM, museum voor actuele kunst, toont Dowling nieuw en bestaand werk in een ruimtevullende installatie. In dit universum is de grens tussen echt en kunstmatig vervaagd. Sommige elementen zijn herkenbaar: een stuk land of sterrenhemel, een jonge vrouw, een autoruit. Zonder de figuratie volledig los te laten, benadert Dowling de abstractie op bijna schilderachtige wijze. Indringende soundscapes maken de werken tot een ervaring die je volledig onderdompelt.

Helen Dowling studeerde aan Goldsmiths College en The Slade School of Fine Art in Londen en was in 2010/2011 resident aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. Ze woont en werkt in Brussel.

Helen Dowling, Stranger on display, t/m 2 juni 2019, GEM, museum voor actuele kunst, Stadhouderslaan 43, Den Haag. Website: www.gem-online.nl.

Terug naar boven

 

Het Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch: Ali Banisadr: Foreign Lands

Na de Indiase Manish Nai, de Japanse Chiharu Shiota en de Noord-Ierse Claire Morgan introduceert Het Noordbrabants Museum met de Iraans-Amerikaanse kunstenaar Ali Banisadr opnieuw een internationaal rijzende ster in Nederland.

Ali Banisadr: Foreign Lands is de eerste museale solotentoonstelling van deze hedendaagse kunstenaar in Europa. Een overzicht van de afgelopen tien jaar wordt van 6 april t/m 25 augustus 2019 in 's-Hertogenbosch getoond en volgt daarmee de tentoonstelling Uit de stal van Bosch op. Het werk van Jheronimus Bosch blijkt één van Banisadr's grootste inspiratiebronnen te zijn.

 
Ali Banisadr voor 'The World Upside Down', 2018. Foto: Julia Niebuhr

De schilderijen van de kunstenaar Ali Banisadr (Teheran, 1976) vormen een weerspiegeling van zijn Iraanse afkomst en de invloed van Europese kunstenaars als Jheronimus Bosch, Paolo Veronese, Tintoretto en Francis Bacon. "De kleurrijke en levendige kunstwerken zijn een mix van orde en chaos, van schoonheid en horror. Ze nemen ons mee in een wereld die schatplichtig is aan het abstract expressionisme waarbij de wereldgeschiedenis en de mythologie elkaar ontmoeten," licht Hans November, conservator 20ste- en 21ste-eeuwse kunst van Het Noordbrabants Museum, toe.

De tentoonstelling is vernoemd naar het schilderij Foreign Lands uit 2015. Het behoort tot één van Banisadr's omvangrijkste landschappen uit zijn oeuvre en dient als uitnodiging om zijn belevingswereld te betreden. Ali Banisadr: Foreign Lands betreft een overzicht van 2008 tot heden en omvat circa twintig schilderijen, inclusief een tweeluik en een drieluik, en circaa zes werken op papier. Banisadr's werk is inmiddels opgenomen in de collectie van de grootste musea ter wereld, onder andere het Metropolitan Museum of Art in New York, Museum of Contemporary Art in Los Angeles en het British Museum in Londen. Hij woont en werkt momenteel in het New Yorkse Brooklyn.

Bij de tentoonstelling Ali Banisadr: Foreign Lands verschijnt een rijk geïllustreerde catalogus met teksten van Robert Hobbs, een uitgave van Uitgeverij WBOOKS te Zwolle.

Ali Banisadr: Foreign Lands, 6 april t/m 25 augustus 2019, Het Noordbrabants Museum, Verwersstraat 41, 's-Hertogenbosch. Website: www.hetnoordbrabantsmuseum.nl.

Terug naar boven

 

Museum Helmond: Karin Hanssen, Returning the gaze

De eerste museale solotentoonstelling van Karin Hanssen (1960, Antwerpen) in Nederland, getiteld Returning the gaze, vindt plaats van 12 maart tot en met 10 juni bij Museum Helmond. De tentoonstelling te zien in Kunsthal Helmond toont een honderdtal schilderijen en tekeningen van 1990 tot heden. Karin Hanssen is beeldend kunstenaar, schrijver van kritische teksten en feministisch activiste. Hanssen behoort tot de meest talentvolle Belgische schilders van de laatste decennia. 

Returning the gaze is een terugblik, een reis in de tijd. Karin Hanssen herinterpreteert historische foto's uit de jaren '50-'70 van de vorige eeuw.

 
Karin Hanssen, 'Kids on a boat', 2016, olieverf op doek 70 x 100 cm© Karin Hanssen/Museum Helmond.


Soms baseert ze zich ook op Nederlandse schilderkunst uit de 17de eeuw. Hanssen herhaalt dus beelden: zij zet fotografie om naar schilderkunst. Hierdoor is Returning the gaze zowel een terugblik in de tijd (flashback) áls het beantwoorden van de blik van een ander. Die ander is bijvoorbeeld de maker van de (historische) foto.

Returning the Gaze  is ook een tentoonstelling waarin 'de blik' als spiegel van de ander centraal staat. Belangrijke thema's in het werk van Hanssen zijn: de rol van de mens als sociaal wezen, gender en de voorstelling van de vrouw in onze maatschappij in het bijzonder. Uit de manier waarop vrouwen in het verleden en recentelijk in beeld gebracht werden, kunnen we veel afleiden over de morele, sociale en maatschappelijke functie die de vrouw opgelegd kreeg. Situaties en beelden die Hanssen ons voorschotelt uit het verleden, confronteren ons eveneens met onze huidige blik op de mens in een multiculturele maatschappij.

Dit alles resulteert in voorstellingen die dromerig en intiem zijn, die ons meevoeren naar een deels bekende en tegelijkertijd ook wonderlijke wereld. De kleuren zijn warm, en de afmetingen van menselijke maat: ze maken de voorstellingen vertrouwd. We zien mensen in hun dagelijkse bezigheden, tijdens een picknick uitstapje, een kanotocht van kinderen in de natuur of een vrouw die rustig een boek leest in een Amerikaanse doorzonwoning: zomaar enkele voorstellingen uit haar oeuvre. Onder de oppervlakte is steeds een spanning voelbaar, maar ook melancholie en vergankelijkheid. In de filmzaal worden filmbeelden getoond die Hanssen inspireerden tot een reeks schilderijen.

Karin Hanssen, Returning the gaze, t/m 10 juni 2019, Kunsthal Helmond, F.J. van Thielpark 7, Helmond. Website: www.museumhelmond.nl.

Terug naar boven

 

Museum Kranenburgh, Bergen: Vlaamse Expressionisten

Vanaf 17 februari 2019 presenteert Museum Kranenburgh een omvangrijke tentoonstelling van Vlaamse expressionisten. De tentoonstelling is een internationale samenwerking van Mudel (Museum van Deinze en de Leienstreek) in België, een buitenlandse privécollectie en Museum Kranenburgh. Meer dan zestig werken zijn bijeengebracht rondom topstukken van de drie voormannen van het Vlaams expressionisme, Gustave De Smet (1877-1943), Constant Permeke (1886-1952) en Frits Van den Berghe (1883-1939).

Vanaf de Jaren 1920 ontwikkelen zij een eigen vorm van het expressionisme dat gekenmerkt wordt door een krachtig en aards realisme. Hun plompe en ploeterende boeren en vissers zijn odes aan de verbondenheid van mens en natuur, met dynamisch penseel neergezet in typisch-donkere 'Vlaamse bruinen'. Dit Vlaamse expressionisme slaat aan en verwerft in korte tijd een eigen plek te midden van alle vernieuwende kunststromingen die de vroege 20e eeuw zo'n belangrijk moment in de kunstgeschiedenis maken.

Klaar met de esthetiek en vrijblijvendheid van het impressionisme wakkeren kunstenaarsbewegingen als Die Brücke, Der Blaue Reiter en de Futuristen aan het begin van de 20e eeuw internationaal het vuur aan om de nieuwe taal van het expressionisme te omarmen.

 
Floris Jespers, 'Marc groet 's morgens de dingen', 1928, olieverf op doek. Collectie The Phoebus Foundation.

Hierin winnen uitdrukkingskracht, kleur en grove penseel het van natuurgetrouwheid, zuiver perspectief en compositorische wetmatigheden. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vlucht een aantal Belgische kunstenaars naar onder meer Nederland, waar ze vallen voor de 'wilde' kunst van hun in expressionistische stijl werkende vakbroeders. Zo ook Gustave de Smet, die hier tot 1922 zal blijven. "Ik arbeidde door met de wens mij stap voor stap te ontdoen van alle clichés en van alle goedkope kunstgrepen. Voortaan wil ik mij inspannen het innerlijke leven te vertolken, met de grootst mogelijke eenvoud, expressief door de vorm en door de kleur", schrijft hij.

In de tentoonstelling bevindt zich een bijzonder portret dat Floris Jespers (1889-1965) maakte van zijn zoon Marc. Marc is vooral bekend uit het beroemde gedicht Marc groet 's-morgens de dingen (1922) van Paul van Ostaijen (1896-1928). Van Ostaijen bracht in 1918 met zijn essay Ekspressionisme in Vlaanderen als eerste de groep Vlaamse expressionisten kritisch in kaart.

De Vlaamse Expressionisten, t/m 10 juni 2019, Museum Kranenburgh, Hoflaan 26, Bergen. Website: www.kranenburgh.nl.

Terug naar boven

 

EYE Filmmuseum, Amsterdam: A Tale of Hidden Histories

Waarheid, feiten, herinneringen, werkelijkheid: zijn het allemaal constructies? Kunstenaars Broomberg & Chanarin, Omer Fast, Chia-Wei Hsu en Meiro Koizumi laten zien hoe film, video, maar ook diaprojectie, foto's en geluid kunnen worden ingezet om het verleden te onderzoeken en te 'ontmaskeren'. Reportage, re-enactment, docu-mentaire en filmische technieken zijn enkele van de strategieën die deze kunstenaars toepassen om de subjectiviteit van historische bronnen en de beperkingen van het geheugen bloot te leggen. In vertellingen die zich op verschillende plekken van de wereld afspelen, onderzoeken zij de constructie van verhalen en hoe verhalen veranderen wanneer ze uit verschillende perspectieven worden verteld en herverteld.

 
Broomberg & Chanarin, 'Dodo', 2014, installatie met video (HD-video, overgezet van 35mm, kleur, geen geluid, 40 min. 18 sec.), B-25 Mitchell Bomber Propeller, opgravingen van vliegtuig resten op de set van Catch-22, 5 zw/w foto’s, courtesy Lisson Gallery, Londen/New York, Eye Filmmuseum, Amsterdam
Foto: Hans Wilschut.

De getoonde werken belichten de geschiedenis in conflictgebieden; die plekken in de wereld waar waarheid en fictie op scherp worden gezet. En waarbij de kleinere geschiedenissen van individuen vaak als voorbeelden dienen voor een grotere sociaal-politieke realiteit. Broomberg & Chanarin, Omer Fast, Chia-Wei Hsu en Meiro Koizumi buigen zich over de vraag naar de representatie van oorlog. Kan een oorlog worden naverteld? Is het mogelijk een oorlog te verbeelden? En wat is de rol van de kunstenaar hierin? Deze vragen vormen de katalysator voor de verschillende, vaak onbekende of vergeten verhalen over gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog, maar ook uit de recentere geschiedenis in Irak en Afghanistan.

Wat deze kunstenaars verbindt, is hun onderzoekende en reflectieve houding ten opzichte van de geschiedenis. Ze houden historische verhalen tegen het licht, waarbij ze niet noodzakelijkerwijs doen aan waarheidsvinding. Hun werkwijze verschilt dan ook wezenlijk van die van, bijvoorbeeld, een journalistieke, een juridische of een wetenschappelijke praktijk. Ze laten zien dat er verschillende perspectieven zijn en dat de verbeelding een belangrijke rol speelt in de constructie van een gedeeld en collectief cultureel geheugen. Hun werken leveren eerder vragen op dan dat ze antwoorden vinden op urgente kwesties uit de geschiedenis.

De tentoonstelling gaat vergezeld van een programma van films, talks en events in de filmzalen. Met gesprekken met kunstenaars en de presentatie van nieuwer en ouder werk wordt een breed contextualiserend programma ontwikkeld.

A Tale of Hidden Histories - Broomberg & Chanarin, Omer Fast, Chia-Wei Hsu, Meiro Koizumi, Eye Filmmuseum, IJpromenade 1, Amsterdam. Website: www.eyefilm.nl.

Terug naar boven

 

Philips Museum, Eindhoven: Vinyl!

Met het draaien van een van de eerste singles die Philips op vinyl uitgaf, openden huidig Philips-topman Hans de Jong en voormalig topman Jan Timmer op Valentijnsdag gezamenlijk de nieuwe expositie in het Philips Museum. 'Eine kleine Nachtmusik' van Mozart is een beroemd klassiek werk, maar Philips bracht muziek in alle genres uit. Vinyl! brengt deze rijke geschiedenis tot leven met platen, hoezen, verhalen en muziek. De tentoonstelling is te bezoeken tot 15 juli 2019.
 
"Vinyl is in," vertelt Sergio Derks, conservator van het museum. "Maar wie weet nog dat Philips een van de grootste platenindustrieën ter wereld had?

 
Voormalig Polygram directeur Jan Timmer en huidig Philips topman Hans de Jong openden de tentoonstelling. Verschillende artiesten en producers uit de vroegere Philips-stal waren hierbij aanwezig. Foto: Twycer.

We vinden het geweldig om daarvan iets in ons museum te laten zien."
Jan Timmer was als topman van PolyGram in 1982 verantwoordelijk voor de introductie van de cd. "We dachten toen dat de cd het einde van vinyl zou betekenen," blikt hij terug. "Maar niets is minder waar. De huidige jeugd, die is opgegroeid met streaming diensten, koopt juist weer vinyl platen. Dat geeft ze het gevoel iets tastbaars te zitten, iets waar ze trots op kunnen zijn." De expositie in het Philips Museum is daarmee interessant voor jong en oud.

In 1942 kocht Frits Philips een kleine platenmaatschappij. Dit was de start van het avontuur dat uitgegroeide tot PolyGram, een van de grootste muziekindustrieën ter wereld. In klassiek, jazz, cabaret, chansons en pop bouwde Philips in de jaren '50 en '60 een grote naam op. Het aantal labels en artiesten breidde in de jaren '70 en '80 flink uit. Donna Summer, The Bee Gees, Elton John, Dire Straits en vele anderen brachten platen uit op labels van Philips. De elpees 'Saturday Night Fever' en 'Grease' braken zelfs alle verkooprecords.

Naast het verhaal van de muziekindustrie van Philips en enkele artiesten, zet de expositie de meest in het oog springende uitingen centraal: de platenhoezen. Deze waren van een artistiek hoog niveau met vormgevers/kunstenaars als Cornelius van Velzen, Dick Elffers en Marte Röling. Fotograaf Paul Huf verhief het genre in 1956 zelfs tot kunst met zijn fotoserie voor klassieke muziek.

Vinyl! – De gouden jaren van Philips platen, t/m 14 juli 2019, Philips Museum, Emmasingel 31, Eindhoven. Website: www.philips.nl/philips-museum.

Terug naar boven

 

Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam: Republiek aan Zee en Cartografie & Curiosa

Op 10 mei 2019 opent Het Scheepvaartmuseum twee geheel nieuwe vaste presentaties te weten de Hoofdgalerij: Republiek aan Zee en Cartografie & Curiosa. De Hoofdgalerij, gelegen in de Noordvleugel van het museum, vormt het startpunt van het museumbezoek. Aan de hand van 50 topstukken uit eigen collectie vertelt Republiek aan Zee het verhaal van de groei, bloei en neergang van Nederland als maritieme natie gedurende de 17e en 18e eeuw. Cartografie & Curiosa laat zien hoe vanuit Amsterdam de wijdere wereld werd ontdekt, én hoe de wereld in de Gouden Eeuw naar Amsterdam kwam. De nieuwe koers van Het Scheepvaartmuseum sluit aan bij het nieuwe motto van het museum: Water verbindt werelden.

Het tweede deel van deze presentatie is getiteld Curiosa: een schatkamer vol oogstrelende objecten waarmee in de Gouden Eeuw de hele wereld in het Hollandse huis werd gehaald. Hier vergaapt de bezoeker zich aan wandkaarten, globes, atlassen en reisverslagen, maar ook aan souvenirs, snuisterijen en kunstvoorwerpen. Deze objecten staan stuk voor stuk symbool voor de reizen uit het eerste deel van de tentoonstelling. In de 17e eeuw was Nederland bovendien het Europese centrum van uitgeverijen van geografische informatie in de vorm van atlassen, kaarten en globes. De presentatie besteedt daarom ook aandacht aan legendarische namen als Blaeu, Janssonius, Claesz, Colijn en Van Meurs.

 
Chinees famille noire beeld, maker anoniem, circa 1720 - Foto: Twycer.

Het Scheepvaartmuseum laat in de nieuwe presentaties ook de keerzijde van de Gouden Eeuw zien, die zich voltrok onder koloniale overheersing, geweld en slavernij. Om dit verhaal nog beter te kunnen vertellen verwierf Het Scheepvaartmuseum in 2018 twee belangrijke aanwinsten: een portret van Admiraal Cornelis Tromp door Ferdinand Bol en een sculptuur van een staande figuur van Chinees famille noire porselein. Deze objecten - te zien in de Hoofdgalerij - plaatsen de vaak overbelichte succesverhalen uit onze maritieme geschiedenis in een genuanceerder perspectief.

Een belangrijk aspect van de herinrichting van de tentoonstellingsruimte is het zichtbaarder maken van de oorspronkelijke architectonische kwaliteiten van het monumentale pand uit 1656. Het werd gebouwd als 's Lands Zeemagazijn, pakhuis voor de Admiraliteit van Amsterdam. Daarna bleef het in gebruik als Magazijn der Marine tot aan de jaren '70 van de 20e eeuw, toen het werd omgebouwd tot het huidige Scheepvaartmuseum. De nieuwe Hoofdgalerij is gelegen in de Noordvleugel op de begane grond. Vanuit de Hoofdgalerij heeft de bezoeker zicht op het VOC-schip Amsterdam en het nabijgelegen Marineterrein. Dit versterkt de relatie tussen de collectie en het pand.

Republiek aan Zee en Cartografie & Curiosa, 10 mei 2019, Het Scheepvaartmuseum, Kattenburgerplein 1, Amsterdam. www.hetscheepvaartmuseum.nl.

Terug naar boven

 

Gemeentemuseum Den Haag: Maria van Kesteren, Vormvariaties

"Ik ben houtdraaier, hout is mijn medium. Ik beheers het, het voelt lekker aan en het ruikt heerlijk. Helaas heeft hout ook twee eigenschappen waar ik niet blij mee ben: kleur en structuur. Dat stoort, omdat het afleidt van de vorm."

Maria van Kesteren (1933), de grande dame van het houtdraaien, houdt eigenlijk niet van hout. Ze stoort zich aan de uiterlijke kenmerken van het materiaal maar heeft het nodig om de vormen te maken die ze wil. Daarbij laat ze zich ook nog beperken door de techniek: een houtdraaier ontkomt namelijk niet aan de cirkel. Ruim veertig jaar lang ontwikkelde Van Kesteren binnen deze functionele beperking toch steeds nieuwe varianten.

De getoonde werken komen zowel uit haar eigen collectie, uit particuliere collecties als uit de genereuze schenking die het museum ontving van de Stichting Altena Boswinkel Collectie.

 
Maria van Kesteren (1933) 6 vormen, 1974-2000, ø 24 - 38,5 cm.

Van Kesteren, die ook vormen in glas en keramiek heeft ontworpen, werkte aanvankelijk met tropisch hout voordat zij alleen Nederlandse houtsoorten als linde, esdoorn en iep ging gebruiken. In haar eerste houtsculpturen – schalen en kommen die in eerste instantie nog aan een gebruiksfunctie refereerden – liet ze het patroon van het hout duidelijk zichtbaar. Maar al gauw raakte ze uitgekeken op de uiterlijke kenmerken van het materiaal, omdat ze afleiden van waar het haar echt om ging: de vorm. Sterker nog, de kleur en structuur gingen haar zo storen dat ze deze wegwerkte met dunne verflagen in stemmige kleuren als staalgrijs, gitzwart of, als ode aan Berlage, okergeel. Zo kwam het dat het materiaal waarvan zij haar objecten maakte nauwelijks nog te herkennen is.

Het oeuvre van Van Kesteren bestaat uit series van verstilde vormen die zijn wat ze zijn, die niets representeren en niets uitdrukken; ze zijn steeds variaties op een basisgegeven. Deze benadering en manier van werken komt dichtbij het Minimalisme van kunstenaars en generatiegenoten als Sol Lewitt (1928-2007) en Donald Judd (1928-1994). Daarmee kan Van Kesteren beschouwd worden als een Nederlandse vertegenwoordiger van het internationale Minimalisme van de jaren zeventig, tachtig en negentig.

Bij de tentoonstelling verschijnt een publicatie (96 pagina's; € 9,95) met bijdragen van Ernst van Alphen en Jan de Bruijn.

Maria van Kesteren, Vormvariaties, 16 maart t/m 18 augustus 2019, Gemeentemuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Website: www.gemeentemuseum.nl.

Terug naar boven

 

Amsterdam Museum: Fashion Statements

Vanaf 18 april tot en met 8 september 2019 presenteert het Amsterdam Museum Fashion Statements, een tentoonstelling over mode en identiteit vroeger en nu. In de tentoonstelling zijn ruim 75 historische kostuums te zien die elk door hun drager werden gebruikt om zichzelf te uiten of een boodschap over te brengen. Zes hedendaagse ontwerpers, waaronder Karim Adduchi, Marga Weimans en Bas Kosters kijken met een eigentijdse blik naar de 75 topstukken uit de kostuumcollectie van het Amsterdam Museum; welke statements maakten mensen vroeger met deze kleding en hoe kijken wij daar vandaag de dag tegenaan? Dit doen zij door naast de historische kleding van het Amsterdam Museum hun eigen moderne ontwerpen te tonen, die zijn geïnspireerd op de modestatements van toen.

Mode laat zien wie iemand is en hoe iemand wil dat de buitenwereld hem of haar ziet. Met kleding uit je een overtuiging, kritiek op de maatschappij of een visie op de wereld, of laat je zien anders dan anderen te zijn of juist deel van een groep. Ook in het verleden maakten mensen statements met kleding.

 
Robe à la Française, circa 1760-1780. Collectie Amsterdam Museum.

Zo werd met sluike of juist volumineuze contouren, stofkeuze of bepaalde kleuren getoond welke status iemand had, waar hij of zij vandaan kwam of hoezeer hij of zij zich afzette tegen de heersende sociale normen en gedragsregels. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan de damesjaponnen met brede heupen in de achttiende eeuw. Hoe breder, hoe meer status. Of aan kleding rond 1890 waarbij de korsetten aan de wilgen werden gehangen als symbool voor de nieuwe, meer onafhankelijke positie van de vrouw. Dat mensen middels kleding laten zien hoe zij zichzelf identificeren is dus een verschijnsel van alle tijden.

De tentoonstelling Fashion Statements brengt historische kostuums en hedendaagse mode bij elkaar, van streetwear tot high end fashion. Er zijn meer dan 75 historische kledingstukken en schoenen uit begin achttiende eeuw tot begin twintigste eeuw te zien uit de rijke kostuumcollectie van het Amsterdam Museum. Bij de kledingstukken wordt uitgelegd welk statement er mee werd gemaakt. De historische mode wordt naar het hier en nu gehaald doordat zes eigentijdse modeontwerpers; Ninamounah, Art comes First, Patta, Karim Adduchi, Marga Weimans en Bas Kosters, in een korte documentaire hun persoonlijke visie geven op de getoonde historische kleding. Daarnaast laten de zes ontwerpers zich inspireren door de historische kostuums en tonen zij ieder drie eigen outfits die een hedendaagse boodschap uitdragen. Deze moderne fashion statements worden gepresenteerd naast de historische kledingstukken. Op deze manier gaan de moderne ontwerpers een dialoog aan met de getoonde historische kostuums en schoenen en leggen zij een link tussen het verleden en heden.

Fashion Statements, 18 april t/m 8 september 2019, Amsterdam Museum, Kalverstraat 92/ Sint Luciënsteeg 27, Amsterdam. Website: www.amsterdammuseum.nl.

Terug naar boven

 

Museum Kranenburgh, Bergen: STUDIO CHARLOTTE

Van 19 januari 2019 t/m 5 mei 2019 presenteert Museum Kranenburgh 'STUDIO CHARLOTTE - in het atelier met Charlotte Caspers', waarin kunstenaar Charlotte Caspers (1979) haar fascinatie voor het landschap, de natuur en natuurlijke materialen - hout, pigmenten, bladgoud - met de bezoeker deelt. De meeste mensen kennen Charlotte Caspers als expert in het populaire tv-programma 'Het Geheim van de Meester' met Jasper Krabbé. Ze schildert hierin meesterwerken minutieus na, maar de kunst die ze zelf maakt laat ze zelden zien. In de oudbouw van het museum worden twee zalen ingericht als haar intieme atelier. Caspers gaat gedurende de tentoonstellingsperiode ook live aan de slag in Studio C-schilderworkshops voor kinderen.

 
Charlotte Caspers, 'Compositie in herfstkleuren', 2018, eikenhouten panelen, ei-tempera en bladgoud. Courtesy de kunstenaar.

Caspers studeerde kunstgeschiedenis en schilderijenrestauratie, maar het had ook natuurkunde of biologie kunnen zijn. Met bijna microscopische belangstelling bestudeert ze de natuur en ontleedt ze de processen die zich hier afspelen. In schilderijen en collages, maar ook in proefjes, probeersels en bijschriften doet ze verslag van haar onderzoek, dat nooit af lijkt. Haar drive om dingen te doorgronden vertaalt zich het ene moment in een hyperrealistisch geschilderd takje, het ander moment in de totale abstractie van enkel gekleurde vlakjes. Uit alles spreekt de fascinatie voor natuurlijke materialen, hun texturen en gedragingen in de tijd. Stukjes 17e-eeuws papier of een het paneel van een oude koorbank krijgen bij Caspers een tweede leven, met de natuur als leverancier van de benodigde pigmenten en materialen. Ze woont en werkt in Bergen, praktisch naast het bos waar ze haar grondstoffen vindt.

Hoezeer ook gedreven door haar onderzoek, Caspers wil met haar werk vooral ruimte geven voor verbeelding: "Dromen en verbeelding zijn naar mijn idee onmisbaar voor mensen. Het verhaal dat je ergens bij kunt bedenken en de eindeloze mogelijkheden hierin, ik vind dat iets heel hoopgevends. Iets dat je altijd bij je hebt. Je kunt hierin gevoed worden door literatuur, een mooie wandeling door de natuur en dus ook een schilderij". Haar verfijnde, droomachtige schilderijen en collages verraden de hand van iemand die ook kan werken aan een middeleeuws retabel of miniatuur.

STUDIO CHARLOTTE, in het atelier met Charlotte Caspers, t/m 5 mei 2019, Museum Kranenburgh, Hoflaan 26, Bergen. Website: www.kranenburgh.nl.

Terug naar boven

 

Kunstvereniging Diepenheim: 'Sensing Traces' en '(Dis)connection'

Zaterdag 2 februari zijn de 'Sensing Traces' en '(Dis)connection' in het Drawing Centre en Kunstvereniging Diepenheim geopend. Beide tentoonstellingen zijn t/m 5 mei 2019 te zien.

Samen met curator Nanette Kraaikamp richtte kunstenaar Alexandra Roozen in het Drawing Centre de solotentoonstelling 'Sensing Traces' in.

 
Alexandra Roozen, 'Plain Dust', potlood op papier, #30 #06 #14 #13 #11. Foto: Rik Klein Gotink.

De expositie brengt diverse tekeningen bijeen, van experimenten en onderzoeken uit het atelier tot voltooide, doorwerkte varianten. De tekeningen zijn in staat de toeschouwer als het ware het beeld in te zuigen.

Roozen heeft vele (inter)nationale tentoonstellingen op haar naam staan en haar werk is opgenomen in diverse collecties. Tijdens een recente artist in residence-periode in Korea, in het kader van het residence-programma van het Youngeun Museum of Contemporary Art, startte ze met een nieuwe serie werken: Seen by Hand. Dit doorlopende onderzoek, dat zich nog in de experimentele fase bevindt, wordt nu al in het Drawing Centre tentoongesteld. De bijbehorende film 'Seen by Hand' beleeft zijn Europese première in dit centrum voor tekenkunst.

Het hoofdgebouw vertoont onder de titel '(Dis)connection' de eerste expositie van 2019, tot stand gekomen vanuit een internationale samenwerking met de Jindrich Chalupecký Society uit Tsjechië. Onder aanvoering van Alexandra Landré (curator Kunstvereniging Diepenheim) en Karina Kottová (curator Jindrich Chalupecký Society) komen de werken van 13 internationale kunstenaars samen in (Dis)connection. De deelnemende kunstenaars zijn Adéla Babanová, Sybren de Boer, Lotte Geeven & Yeb Wiersma, Anna Hulacová, Valentýna Janu, Hannah Joka, Martin Kohout, Frank Mandersloot, Anetta Mona Chisa & Lucia Tkácová, Maria Pask & Frederique Bergholtz.

Zij brengen verschillende artistieke posities samen vanuit een gedeelde zorg: hoe kunnen wij samenleven? Het resulteert in een variëteit van installaties, kunstwerken, teksten en videobeelden. (Dis)connection is de start van het langdurende project Islands van initiatiefnemer Jindrich Chalupecký Society, met onderzoek, een tentoonstelling en lezingen, gerealiseerd met verschillende internationale organisaties en partners.

(Dis)connection, t/m 5 mei 2019, Kunstvereniging Diepenheim, Grotestraat 17, Diepenheim en Sensing Traces, Alexandra Roozen, t/m 5 mei 2019, Drawing Centre Diepenheim, Kuimgaarden 1, Diepenheim. Website: www.kunstvereniging.nl.

Terug naar boven

 

Galerie Broft, Leerdam: Ditty Ketting en Han de Kluijver, Utopie van de verbeelding

Wie de omgeving van Pernis een beetje kent – met zijn grauwe fabrieken, stalen buizen, stapels containers en hoog vlammende pijpen – zal hier niet direct een kunstenaar verwachten. Toch is het de plek waar Ditty Ketting (1952) is geboren en getogen en waar zij nog altijd werkt. Ketting schildert kleurrijke abstracte werken die je gerust 'composities in kleur' kunt noemen. De wisselende kleurenschema's ontwikkelt ze aan de hand van een waaier van veertien zelf gekozen kleuren. In haar zorgvuldig opgestelde ontwerpen komen de kleuren in steeds een andere samenstelling tot leven. "Het is zuiver de visuele rijkdom van kleur waar ik van hou, de oneindige schakeringen, de veranderlijkheid van kleuren: het is nooit hetzelfde," schreef zij eens.

Het werk van Ditty Ketting is vanaf 23 maart naast de objecten van Han de Kluijver te zien in galerie Broft in Leerdam. Als Kettings werken studies in kleur zijn, dan zijn De Kluijvers werken studies in ruimte. "Mijn glassculpturen zijn architectonische werken," zegt architect en kunstenaar Han de Kluijver (1950). Met zijn glasobjecten laat hij zien dat de grens tussen architectuur en sculptuur minder scherp is dan dikwijls wordt aangenomen.

 
Han de Kluijver, 'Dingen die voorbijgaan', glas, 600 x 300 x 250 mm. Foto: Tomas Hilger.

"Als architect creëer je ruimte met behulp van glazen wanden en gevels. De glazen objecten creëren alleen ruimte in figuurlijke zin. Ze zijn een metafoor voor de letterlijke ruimtebeleving waarin de architectuur voorziet en laten zien, dat architectuur het afbakenen van ruimte is," zegt Han de Kluijver.

Beide kunstenaars studeerden in de jaren zeventig aan de Rotterdamse kunstacademie, waar constructivisme, geometrische vormen, systema-tisch werken en een zintuiglijke beleving van kunst volop in de belangstelling stonden. Zowel het werken met glas, als het aanbrengen van de kleurvakken vergen grote concentratie en een zeer secure werkwijze. Maar zo strak georganiseerd als deze kunstwerken tot stand komen, zo vrij is de beschouwer in zijn interpretatie ervan. Dankzij Ditty Kettings kaleidoscopische spel met kleur en Han de Kluijvers suggestie van ruimte en diepte in het glas, dagen de kunstwerken uit om er je eigen verhaal bij te bedenken.
Ditty Ketting, 'Untitled, 465', 60 x 120 cm, 2018.

Ditty Ketting en Han de Kluijver, 24 maart t/m 5 mei 2019, Galerie Broft, Hoogstraat 33, Leerdam. Website: www.broftgalleries.com.

Terug naar boven | LEES OOK DE KUNSTAGENDA

Inhoud


Meester van Elsloo.
Van eenling naar verzameling,
t/m 16 juni 2019, Bonnefantenmuseum, Maastricht

Stadsbeelden,
t/m 19 mei 2019, Museum Flehite, Amersfoort

Santu Mofokeng,
Stories,
t/m 28 april 2019,
Foam, Amsterdam

Richard Venlet: Its
Walls, Floors, Ceiling
and Windows,
t/m 19 mei 2019, BOZAR, Paleis voor Schone Kunsten, Brussel (België)

Helen Dowling,
Stranger on display,
t/m 2 juni 2019,
GEM, museum
voor actuele kunst,
Den Haag

Ali Banisadr:
Foreign Lands,
6 april t/m
25 augustus 2019,

Het Noordbrabants Museum,
's-Hertogenbosch

Karin Hanssen,
Returning the gaze,
t/m 10 juni 2019, Kunsthal Helmond

De Vlaamse Expressionisten,
t/m 10 juni 2019, Museum Kranenburgh, Bergen

A Tale of Hidden Histories - Broomberg
& Chanarin, Omer Fast, Chia-Wei Hsu, Meiro Koizumi,
16 maart t/m
19 mei 2019,

Eye Filmmuseum, Amsterdam

Vinyl! – De gouden jaren van Philips platen,
t/m 14 juli 2019,
Philips Museum, Eindhoven

Republiek aan Zee en Cartografie & Curiosa,
10 mei 2019, Het
Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Maria van Kesteren, Vormvariaties,
16 maart t/m
18 augustus 2019,

Gemeentemuseum
Den Haag

Fashion Statements,
18 april t/m
8 september 2019,
Amsterdam Museum

STUDIO CHARLOTTE,
in het atelier met Charlotte Caspers,
t/m 5 mei 2019,
Museum Kranenburgh, Bergen

(Dis)connection,
t/m 5 mei 2019, Kunstvereniging Diepenheim en
Sensing Traces, Alexandra Roozen,
t/m 5 mei 2019,
Drawing Centre Diepenheim

Ditty Ketting en
Han de Kluijver,
24 maart t/m
5 mei 2019,

Galerie Broft,
Leerdam