Mei - juni 2019, 14e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL ACHTERGROND AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen

over kunst en
kunstenaars

actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Achtergrond

TEFAF & the City

Het is weer mooi geweest in Maastricht en dan met name in het MECC, waar van 16 tot 24 maart jl. editie 32 van TEFAF werd gehouden. De grootste Europese kunst- en antiekbeurs, die jaarlijks omstreeks het begin van de lente wordt gehouden, drukt altijd een chique (en zeer gewenst) stempel op de stad, waarvan musea, horeca en winkeliers graag een graantje meepikken. De beurs hoort immers bij Maastricht.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Ook dit jaar was er weer teveel te bekijken in deze tijdelijke 'kunst- en antiek domeinen', want 'beurs' klinkt wat sober voor dit stijlvolle gebeuren. Deze trekt niet alleen grote aantallen kunstverzamelaars en -liefhebbers naar de Euregio, maar ook kunstenaars.

Omdat ik er slechts een dag voor had uitgetrokken, was een selectie van objecten, op basis van de 'highlights' en persberichten over nieuwigheden, een goede leidraad om de beurs te doorkruisen. Het is altijd weer verbazend wat er wereldwijd aan kunst te koop is, want die was in de afgelopen editie te zien en te beleven in topselecties van zo'n 279 dealers.

 
TEFAF Maastricht 2019 - entree. Foto: Loraine Bodewes.

Daarbij heb ik wel de relevantie in de gaten gehouden (dus antiek, oude of nieuwe design en juwelen decent overgeslagen), anders was er geen doorkomen aan. Evengoed komt, door een nieuwsgierig oog, spontaan nog het een en ander tevoorschijn tijdens zo'n zelfgekozen parcours.

Om te beginnen de wisseltentoonstelling binnen TEFAF, die sinds enige edities in de sectie 'TEFAF Paper' wordt gepresenteerd. Dit jaar was Gemäldegalerie Alte Meister – SKD Dresden de eer te beurt gevallen om een mooie selectie van 23 objecten te tonen en tegelijkertijd promotie voor de stad aan de Elbe te maken. In het kader van Rembrandts 350ste sterfjaar was het prachtige werk 'De roof van Ganymedes' van de meester uitgeleend. Het schilderij, hoewel mij niet onbekend, zag ik nu voor de eerste keer 'live'. Daarin kan je weer goed zien hoe Rembrandt dit werk (in 1635) 'naar het leven' schilderde. Ganymedes, hier als een mollige peuter uitgebeeld, is in de klauwen en snavel van een monstrueuze adelaar terechtgekomen. Hij huilt erbarmelijk en van angst en narigheid laat hij zijn plasje gaan.

Treffend ernaast geplaatst was het huilende kinderkopje uit marmer van Hendrick de Keyser (1565-1621). Al lijkt dit kindje eerder aan het zeuren en dwingen te zijn, het gezichtje heeft toch wel wat weg van de huilende peuter Ganymedes van Rembrandt.

Een dergelijk kinderkopje uit hout, ook toegeschreven aan De Keyser, is te zien in het Rijksmuseum Amsterdam, krijsend, met een gigantische bij op zijn voorhoofd.

In 'TEFAF Paper' waren enkele nieuwe galerieën opgenomen, maar dat was niet alleen in deze sectie, over de gehele beurs waren ongeveer veertig nieuwe galerieën in de plaats gekomen van andere, die al (soms veel) langer aan TEFAF hadden deelgenomen. Er had een 'opschoning' plaatsgevonden, met name in de categorie 'Moderne kunst van na 1945'. Soms moet er gewoon de bezem doorheen om actualiteit en aanbod op het zo vereiste niveau te houden.

TEFAF Maastricht 2019, wisseltentoonstelling SKD. Foto: Natascha Libbert.

In de nieuwe galerie www.galeriezlotowski.fr werden werken getoond van kunstenaars, bij naam genoemd, maar zonder geboortedatum (dan wel sterfdatum). Dit kan een reden hebben, maar het is toch interessant te weten of je naar het werk van een jongere of van een oudere of overleden kunstenaar staat te kijken. Afijn, zo wordt de galeriehouder natuurlijk wel benaderd om dat te weten te komen.

Over Dresden gesproken, bij galerie www.dayfaber.com werden tekeningen aangeboden van Richard Müller (1874-1954), waaronder een stadsgezicht van Dresden, met de beroemde Frauenkirche van voor de bombardementen uit 1945. Hoewel de stad nagenoeg is herbouwd, zullen er zeker details zijn die verschillen met het oorspronkelijke stadslandschap. Nog een nieuwkomer is de galerie fergusmccaffrey.com, die Barry X Ball (1955) solo presenteerde, met een overzicht van zijn sculpturen: www.youtube.com.

In de sectie 'Showcase' was een prachtige selectie te zien van www.mathieu-neouze.fr. Niet altijd komen galeristen uit deze sectie terug in volgende TEFAF-edities, vanwege de hoge kosten.

Deze galerie verkocht tijdens deze beurs echter al diverse werken, waaronder 'la Chute d'Icare' een contemporain werk uit 1949 van Raymond Daussy (1918-2009), een andere versie van 'De val van Icarus', besproken in het artikel over Bruegel 450, elders in dit magazine.

De prijsverschillen zijn ieder jaar weer zeer uiteenlopend, een collage/tekening van Christo (1935), voor 2.500 euro of een bloemenschilderij van Odilon Redon (1840-1916) voor 2.500.000 euro, om maar een willekeurige greep te doen. Vraag me niet wat mij het meest heeft aangesproken, het aanbod is altijd te groots om zo'n definitie te kunnen geven.

 
TEFAF Maastricht 2019, Fergus MaCCaffrey, stand 440. Foto: Mark Niedermann.

Gemist? Volgend jaar is er weer een TEFAF (& the City), van 13 tot 22 maart 2020. TEFAF Maastricht, MECC Maastricht, Forum 100, Maastricht. Website: www.tefaf.com.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Glasplastik und Garten 2019
Munster, Lüneburger Heide

Van 17 augustus t/m 8 september 2019 vindt in Munster de elfde internationale expositie 'Glasplastik und Garten' plaats. Meer dan honderd (grote) glazen sculpturen worden door 67 kunstenaars uit twaalf landen in de omgeving van de Örtze, de Ollershof en de oude watermolen geplaatst.

Door Han de Kluijver

In de historische St. Urbanikerk en de bibliotheek worden ook nog (kleinere) werken van de deelnemende kunstenaars tentoongesteld. Tijdens de opening wordt de winnaar van de kunstprijs van de stad Munster bekendgemaakt. Uit Nederland doen de volgende kunstenaars mee:

 
Jakobine von Dömming, 'Happy fat women'

Ton Bruyns woont en werkt in Sint-Annaland. Hij werkte als technisch trainer in de voedings-en procesindustrie, maar steeds vaker kwam bij hem het gevoel boven dat hij meer met zijn creatieve ideeën bezig wilde zijn in plaats van met 'bouten en moeren'. Al lange tijd was Ton gefascineerd door de kleurrijke ramen in kerken. Aan de Academie voor Beeldende Kunst te Antwerpen, Merksem, rondde hij de vijfjarige opleiding 'Kunstambacht Glas in Lood' af.

Daarna is hij aan de Academie Berchem, Antwerpen gestart met de opleiding Glaskunst.

Voor de internationale buitenexpositie 'Glasplastik und Garten 2019' selecteerde de jury zijn object 'Perspective' (ca. 100 x 60 x 60 cm). Het beeld bestaat uit zes ovale ringen van gegoten glas, die opgehangen zijn in een frame. De ringen worden steeds kleiner van afmeting, waardoor een perspectivistisch effect ontstaat. De inspiratie voor dit werk vond Bruyns in de tekeningen van Leonardo da Vinci.

Hein van de Water woont in Groningen en werkt sinds 1984 met het materiaal glas. Nadat Hein zijn eerste glas-in-loodruitje restaureerde, ontwikkelde hij zich tot glasrestaurator, glaskunstenaar en vermaard glasspecialist. Het glas wordt door hem gesmolten, gebroken, met een beitel bewerkt, geslepen, gezandstraald en gepolijst. De huid, de oppervlakte, de textuur en het ruwe zijn elementen die voor Hein van de Water van groot belang zijn.

Ton Bruyns, 'Perspective'

Zijn objecten zijn statements die haast geen titel of uitleg nodig hebben. Soms zijn de werken stil en ingetogen, soms agressief en vlijmscherp. De combinatie van monumentaal en stil en terughoudende kleuren, met soms een lichtaccent dat amper te zien is, maakt het werk geheimzinnig en spannend. De sculptuur die in Munster van Hein van de Water wordt geplaatst, is 76 cm hoog en 30 cm breed en inclusief standaard 174 cm hoog.

Han de Kluijver uit Geervliet laat met zijn glasobjecten zien dat de grens tussen architectuur en sculptuur minder scherp is dan dikwijls wordt aangenomen. “Als architect creëer je ruimte met behulp van glazen wanden en gevels. De glazen objecten creëren vooral ruimte in figuurlijke zin. Ze zijn een metafoor van de letterlijke ruimtebeleving, waarin de architectuur voorziet en laten zien, dat architectuur het afbakenen van ruimte is.”

Han de Kluijver volgde begin jaren zeventig de kunstacademie, voordat hij architectuur en stedenbouw studeerde en zich in 1980 toelegde op de architectuur. Hij voelt zich meer architect dan kunstenaar, maar in werkelijkheid versterken de twee disciplines elkaar. ‘Als architect voel ik me gedreven door vrijheid, terwijl het een sterk aan regels gebonden vak is. In kunst vind ik die vrijheid.’

Voor Han de Kluijver is glas een metafoor voor het leven: fragiel, niet altijd transparant, soms gekleurd en vaak betoverend. In Munster wordt van hem de 2.20 cm hoge sculptuur 'Gemummificeerde leegte' tentoongesteld.

Jenny Ritzenhof uit Groningen wil haar fascinatie voor bepaalde glasobjecten analyseren, waarbij ze vooral nieuwsgiering is naar hoe heet glas beweegt, hoe het ineenstort, ineenstrengelt en buigt als je het door de hitte zichzelf laat vormen.

 
Han de Kluijver, 'Gemummiceerde leegte'

In Munster laat Jenny het object 'Lover 11' zien. Het object is onderdeel van een onderzoek, hoe twee om elkaar gedraaide geblazen bollen zich tot elkaar verhouden, nadat ze uit elkaar getrokken zijn. Het resultaat is een vorm, waarbij delen nog contact met elkaar hebben. Hierna worden de objecten geslepen en worden er met acrylverf afdrukken van de randen gemaakt. Deze procedure wordt herhaald totdat het glaswerk helemaal verdwenen is. Het enige wat dan overblijft, zijn de afdrukken. Door deze afdrukken te digitaliseren, kan Ritzenhof een animatie maken die overeenkomt met een reis door een glasobject. De afdrukken hebben ander uiterlijk dan het originee

l, maar ze dragen nog steeds informatie van het oorspronkelijke object. Tegelijkertijd zijn ze onafhankelijk en hebben ze een autonome identiteit. Het is een replicatie zonder een replicatie te zijn.

Jakobine von Dömming woont en werkt in Groningen en is sinds 1988 werkzaam met het materiaal glas. Jakobine benadert het glas op een schilderachtige manier. Glas in reliëf gesmolten wordt het 'canvas' voor brandschilderwerk. Altijd is er een thema en meestal een reeks. De 'Happy fat women' is een serie over het actuele vrouwenbeeld in de media en de waanzin van jonge vrouwen om aan dit beeld te willen voldoen.

Opgeleid als schilder gebruikt Jakobine de eeuwenoude techniek van het brandschilderen, in combinatie met reliëf smelten en buigen, voor deze monumentale vrouwenfiguren. De in Munster getoonde objecten gaan over dikke, krachtige, vrolijke en gelukkige vrouwen. De beelden zijn 165 cm hoog, 62 cm breed en 21 cm diep. De krachtige kleuren en het medium glas geven het werk een heel bijzondere uitstraling, die de ideeënwereld van Jakobine versterkt.

Nel Beekers komt uit Dongen en heeft op latere leeftijd het materiaal glas ontdekt. In 2010 begon zij aan de Kunstacademie te Merksem, waar de behoefte om met glas te werken vaste vormen aannam. Na haar afstuderen in 2016 ging zij naar de academie in Berchem, waar zij de 3D-mogelijkheden van glas, glasgieten, glasblazen en vormgieten verder onderzocht.

Hein van de Water

In Munster is het object 'Twee cirkels' te zien. De cirkels staan open naar elkaar. De open kant symboliseert het openstaan voor vernieuwing. De gesloten kant duidt het vasthouden aan van wat er is. Samen staan ze voor het naar elkaar toe komen van mensen. De kleuren staan voor mens, aarde en lucht. De wind laat de cirkels draaien, zodat ze elke keer weer een ander licht vangen. Door de vorm en het kleurgebruik versterken de cirkels elkaar.

Glasplastik und Garten 2019, 17 augustus t/m 8 september 2019, informatiepunt: Glasgalerie an der Örtze, Lüneburger Straße 9a, Munster, Duitsland. Website: www.glasplastik-und-garten.de.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Overig nieuws uit de kunstwereld

Op maandag 18 februari 2019 overleed de Italiaanse architect Alessandro Mendini (1931-2019). Hij werd zevenentachtig jaar oud. In Nederland kreeg hij grote faam door de bouw van het Groninger Museum. Dat gebouw werd een icoon van het postmodernisme en kreeg veel internationale waardering. Bij de inwoners van Groningen maakte het ultramoderne gebouw ook veel tegenstrijdige emoties los, maar uiteindelijk omarmden de burgers het museum en werd het museumgebouw een deel van de stad Groningen. Mendini doorliep zijn architectuurstudie in zijn geboortestad Milaan en ontwierp met name in de jaren zeventig en tachtig fantasierijke en opvallende gebouwen. Hij was hoofdredacteur van de designbladen Casabella (1970-1976) en Domus (1979-1985 en 2010-2011) en vervulde in de designwereld een zeer belangrijke rol. Zijn 'Prouststoel' vormde een statement tegen de saaie lelijkheid van het modernisme. Samen met zijn jongere broer Francesco startte hij in 1989 het Atelier Mendini en richtte zich geheel op design en architectuur. Hier konden beiden hun grote veelzijdigheid vorm geven. In 1984 werd Mendini tot Europees Architect gekozen. Vanaf 11 oktober 2019 zal een overzichtstentoon-stelling van Alessandro Mendini te zien zijn in het Groninger Museum; het gebouw dat hij zijn belangrijkste werk noemde. (Bron: De Volkskrant, 20.02.2019, auteur: Gijs Beukers)
 
De Litouwse filmer Jonas Mekas  (1922-2019) was werkzaam op een breed terrein: hij maakte films, was schrijver, dichter en criticus en de centrale figuur binnen de onafhankelijke en experimentele film, de New American Cinema. In 1949 arriveerde hij met zijn broer Adolfas in New York als een stateloze vluchteling zonder geld. Met een Bolex-camera begon Mekas echter al snel met filmen. In de jaren zeventig had hij onder meer contact met Nam June Paik, Andy Warhol, Lou Reed en talrijke andere belangrijke kunstenaars. Het maken van alternatieve films was voor hem slechts een uitgangspunt. Hij richtte belangrijke instellingen op als het filmblad Film Culture en de Anthology Film Archives (museum, bibliotheek en archief). Daarnaast was Jonas Mekas een belangrijk dichter en schrijver. Met weemoed dacht hij in zijn gedichten terug aan het Litouwse platteland. Zijn dagboek 'I Had Nowhere to Go' bevat veel gedichten in de Litouwse taal. Een nieuw vaderland vond hij in de VS niet en hij bleef Litouwen missen. Mekas schreef in december 1951: 'Ik blijf hier een vreemde'. Het was moeilijk voor hem om die 'nieuwe' wereld te kunnen begrijpen. Voor jongeren in Litouwen probeerde hij later door groepsontmoetingen te organiseren een brug te slaan tussen het verleden en nu in Litouwen. (Bron: De Groene Amsterdammer, 31.01.2019, auteur: Koen Kleijn)
 
Met het overlijden van de curator en museumdirecteur Okwui Enwezor (1963-2019) heeft de internationale kunstwereld een groot verlies te accepteren. Als geen ander wist Enwezor in zijn tentoonstellingen een verbinding te maken tussen internationale culturen en mensen. In een bepaald opzicht veranderde hij het beeld van de Europese beeldende kunst. Hij betrok de hedendaagse kunst uit Afrika in het kunsthistorisch debat en richtte samen met Chika Okeke-Agului en Salah Hassan het eerste kunsttijdschrift voor Afrika op: 'Nka: Journal of Contemporary African Art'. In 1996 stelde Enwezor als curator in Het Guggenheim Museum in New York de expositie 'In/Sight' samen, waarin hij dertig Afrikaanse fotografen bij elkaar bracht. Zijn eerste reizende tentoonstelling 'The Short Century: Independence and Liberation Movements Africa 1945-1994', werd in 2001 een groot succes. In 2002 werd Enwezor de eerste niet-westerling artistiek directeur van de Documenta. In 2015 volgde een uitnodiging om de Biënnale van Venetië te organiseren (thema: All the World's Futures'). De centrale vraag op deze biënnale was hoe kunstenaars, schrijvers, denkers, componisten, choreografen, zangers en muzikanten door middel van woorden, beelden, objecten, bewegingen, acties, songteksten en geluiden de mensen nieuwe ervaringen kunnen geven. Hans-Ulrich Obrist zei over Okwui Enwezor: 'Met al deze tentoonstellingen vermenigvuldigde Okwui het aantal werelden. Onverschrokken pakte hij belangrijke en vaak onprettige sociale thema's aan'. (Bron: De Groene Amsterdammer, 28.003.2019, auteur: Roos van der Lint)

'Overig nieuws' is samengesteld door Wim Adema.

Terug naar boven | LEES ACTUELE BERICHTEN OP DE PAGINA UITGELICHT

Inhoud