Mei - juni 2019, 14e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

The Glass Delusion – work in progress

'Verschijnen / verdwijnen', dat is het thema van DordtYart dit jaar. Het is tevens het laatste thema, want na acht jaar werken en experimenteren verdwijnt DordtYart uit de machinehal in Dordrecht. Tijdens dit laatste seizoen tonen zeventien kunstenaars hun werk. Veertien van hen werken vijf tot zes weken lang in de hal aan nieuwe onderzoeken en installaties (o.a. Maria Blaisse & Bin Xu, Driessens & Verstappen, Rick van Meel, Funda Gül Özcan, J&B en Femke Herrgraven).

Door Han de Kluijver

Op de tweede verdieping zal filmmaker en beeldend kunstenaar Barbara Visser (in samenwerking met Bart Haensel en Judith Roux van RAAF) 'The Glass Delusion' tonen, een lopend onderzoek naar de betekenis van glas. Visser verbaast zich over het feit dat we het materiaal glas iedere dag gebruiken, maar eigenlijk niet echt begrijpen. Zij maakt een film, geluidsopnamen en een installatie over glas. Het wordt een caleidoscopische (veelkleurige) vertelling waarin kunst, wetenschap, ambacht, industrie en het dagelijks leven in elkaar overlopen.

Voor haar project putte ze inspiratie uit onderzoek naar het wezen van glas van chemicus Liesbeth Janssen van de TU Eindhoven. Ondanks de overvloed van glas in ons dagelijks leven, is glas een wetenschappelijk mysterie. Is het een vaste stof, zoals blijkt als je er tegenaan tikt, of een vloeibare? Als je met een microscoop sterk inzoomt op een glasplaat, dan lijkt het of je naar een vloeistof kijkt.

De chemicus Janssen richt zich vooral op de overgang van de glasfase naar de vloeibare fase. Sinds enkele jaren weten we dat veel andere zaken uit de natuur zich ook glasachtig gedragen, zoals kankercellen. In het beginstadium is een tumor net als glas een bijna vast object. Totdat de tumor begint uit te zaaien, dan gedragen de tumorcellen zich ineens als vloeistof. Stel dat wij kunnen berekenen wanneer een materiaal zich glasachtig gedraagt en wanneer niet, dan kunnen we misschien al heel vroeg voorspellen hoe kankercellen zich ontwikkelen.

Het kunstwerk 'The Glass Delusion' gaat niet alleen over de wetenschappelijke kenmerken van glas, maar gebruikt glas als aanleiding om een verhaal te vertellen over de sociale, culturele en overdrachtelijke betekenis ervan. Zo probeert de kunstenaar ons opnieuw te laten kijken naar een materiaal dat alomtegenwoordig is, maar toch zo ongrijpbaar.

Dubbelzinnige doorzichtigheid
Eind juli is het eindresultaat bij DordtYart te bewonderen. 'The Glass Delusion' zal verrassende dwarsverbanden leggen tussen de meest uiteenlopende manifestaties van glas. Wat heeft een 17e-eeuwse microscoop bijvoorbeeld te maken met forensisch onderzoek in het haar van de dader van een ramkraak? Wat vertelt de lens van de mega-telescoop in Chili ons over het glazen plafond? En waarom is transparantie eigenlijk een positief geladen woord?

Persoonlijk ben ik benieuwd of we door de film en de discussies tot nieuwe inzichten over glas en over onze samenleving zullen komen. De metaforen waarin glas een rol speelt, vertellen ons iets over fragiliteit, transparantie, scherpte en helderheid. De filosoof Walter Benjamin noemde glas in zijn essay 'Ervaring en armoede' vaak de vijand van het mysterie, waarmee hij wees op de dubbelzinnige doorzichtigheid van glas, waarachter je je moeilijk kan verbergen.

Soms verkeren mensen in de waan zèlf van glas gemaakt te zijn. Een van de eerste bekende personen was Karel VI van Frankrijk, bijgenaamd 'De Waanzinnige'. De protagonist van Cervantes’ 'The lawyer of glass' liet zich veiligheidshalve in een kist met hooi vervoeren, om niet te breken. De metafoor van breekbaarheid blijft tot de verbeelding spreken: in de superheldenfilms 'Unbreakable' (2000) en 'Glass' (2019) speelt Samuel L. Jackson de ‘man van glas’, een stripboekenverzamelaar die lijdt aan een ziekte waardoor hij zeer poreuze botten heeft.

Naast metaforen gaat de installatie 'The Glass Delusion' ook over de oorsprong van het materiaal glas, die de deur opende naar de moderne tijd. Het laat zien hoe de winning van bepaalde soorten zand niet zonder gevolgen is gebleven, zoals het boek 'Sand, a journey through science and the imagination' van Michael Welland en de collectie 'ZandBank' van Atelier NL (www.ateliernl.com/projects/zandbank) ook laten zien. Zo zullen we in het laatste seizoen van DordtYart meer leren over het mysterie en de schoonheid van glas, een materiaal dat zo gewoon is dat we het haast niet meer zien.

DordtYart 2019 , t/m 28 juli 2019, Maasstraat 11, Dordrecht. Website: http://dordtyart.nl.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Op zondag 21 juli 2019 om 14.00u. zal Barbara Visser, in samenwerking met Bart Haensel & RAAAF / Judith Roux, haar onderzoek toelichten in DordtYard, Maasstraat 11, Dordrecht, entree 5 euro.

Terug naar boven