Mei - juni 2019, 14e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL ACHTERGROND AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen

over kunst en
kunstenaars

actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Maria van Kesteren
'Hout is mijn medium'

In het Gemeentemuseum Den Haag is een bijzondere expositie te zien, die gewijd is aan de persoon en het werk van de beeldend kunstenaar Maria van Kesteren (1933). Op deze tentoonstelling staan haar handgedraaide houtobjecten centraal, die een belangrijke plaats in haar werk innemen. Het zijn sculpturen waarin de kunstenares door intensief artistiek onderzoek een geheel nieuwe beeldtaal realiseerde.

Door Wim Adema

Maria van Kesteren werd op 22 augustus 1933 in Leiden geboren en was het zesde kind uit een kleermakersgezin van zeven kinderen. Haar moeder was Duits-Joods en haar vader Nederlander. Hoewel zij eerst een opleiding kinderverzorging volgde en als au pair werkte, volgde later een verblijf in Frankrijk. Daar kwam zij in contact met de Nederlandse kunstenaar Kiddy Esmerian en werd al snel haar assistent. Later ontstond een gelijkwaardig partnerschap op het gebied van woninginrichting en tuinaanleg. In 1959 keerde Maria van Kesteren terug naar Nederland en werd leerling van de houtdraaier Henk van Trierum in Utrecht. Na een werkperiode van een jaar vond zij een eigen werkplaats en ging alleen verder.

 
Maria van Kesteren, 'vorm', 2000 ø 24 x h 7 cm. Collectie: Gemeentemuseum Den Haag | schenking Altena Boswinkel.

In de zestiger jaren sloot Maria van Kesteren belangrijke vriendschappen met Margje Blitterswijk en Hyke Koopmans van Galerie Het Kapelhuis, waar zij ook haar eerste expositie hield. Bij deze galerie was Maria van Kesteren gedurende de periode 1968-1992 tevens als beleidsadviseur betrokken. In Het Kapelhuis ontstond ook een vriendschap met de keramist Jan van der Vaart. Grote overzichtsexposities vonden plaats in het Stedelijk Museum Amsterdam (1995) en het Gemeentemuseum Den Haag (2016). In 1991 kreeg Maria van Kesteren de Cultuurprijs van de gemeente Hilversum en in 1994 de 1e prijs Kho Liang.

Onderzoek van materiaal en vorm
In haar werk heeft Maria van Kesteren het hout als materiaal en de vormmogelijkheden ervan zeer intensief onderzocht. In dit werkproces was de cirkel het vormuitgangspunt, wat direct te maken had met de draaimogelijkheden van hout als materiaal. Hoewel zij aanvankelijk met tropisch hout en ivoor werkte, werden later Nederlandse houtsoorten als linde, esdoorn en iep voor haar belangrijk. De schalen, kommen en andere objecten werden door haar vakmanschap en artistiek inzicht autonome kunstobjecten. Maria van Kesteren heeft ook glaswerk ontworpen, onder meer voor de Glasfabriek Leerdam en maakte daarnaast keramiek voor de Koninklijke Tichelaar Makkum. Ook het sieraad had haar grote belangstelling. In deze ontwerpen is eveneens haar minimalistische vormgeving te zien.

De Stichting Françoise van den Bosch heeft Maria van Kesteren, samen met Frans van Nieuwenborg en Martijn Wegman, een ontwerp laten maken voor het hedendaagse sieraad. De bedoeling was dat dit ontwerp een grote publieke belangstelling zou bevorderen. Het ontwerp van Maria van Kesteren werd bekroond en gedurende de jaren 1983-1987 onder meer uitgereikt aan Bernardine de Neeve en Pieter Degen.

Unieke vormvariaties
Opmerkelijk is dat Maria van Kesteren als kunstenaar eigenlijk niet graag met hout heeft gewerkt. De kleur en structuur leidden haar in feite teveel af van het werkproces. Zij had dit materiaal echter nodig om haar objecten te kunnen maken.

Maria van Kesteren (1933), 'vorm', 1987/1990 ø 28 x h 6,5 cm. Collectie Maria van Kesteren.

Bij het houtdraaien staat altijd de cirkel centraal en dat is in deze museumzaal goed te zien. Op de mooi en functioneel ingerichte expositie ervaar ik de intense dynamiek van het houtdraaien en de vele vormmogelijkheden. Elk beeld van Maria van Kesteren heeft een uniek gedraaide vorm en identiteit gekregen. Soms bestaat een object uit een cilindrisch gedraaid lichtgrijs bord, terwijl in een andere sculptuur drie donkergrijze borden, verschillend van vorm, harmonieus op elkaar geplaatst zijn en toch één vorm zijn geworden.

Uit een andere ronde platte basisvorm (abrikooswit) is een cirkelvorm omhoog gekomen, die in het midden een donkere diepte laat zien. Ook zijn er objecten aanwezig met een buiten- en binnenrand, waartussen een ronde diepe spleet loopt. Doorlopend is er in de objecten een rijke vormvrijheid waarneembaar, die vanuit een grote mate van concentratie en discipline is ontstaan. Maria van Kesteren laat in deze museumzaal een groot vakmanschap en een unieke beeldtaal zien. Hoewel de cirkel als vorm zijn beperkingen heeft, slaagt van Kesteren erin vanuit dit uitgangspunt volstrekt nieuwe vormen te maken. Het is een 'stil en introvert oeuvre' dat de kijker uitnodigt om zelf ook op onderzoek uit te gaan.

Relatie met het Minimalisme
Het werk van Maria van Kesteren toont een grote verwantschap met het Minimalisme, zoals deze bijvoorbeeld in de objecten van generatiegenoten als Sol Lewitt en Donald Judd aanwezig is.

Deze kunstenaars zochten in hun werk eveneens naar de grenzen van vorm en inhoud. Van Kesteren had ook grote waardering voor kunstenaars als Zaha Hadid, Eileen Gray, Jan Schoonhoven en Jan van der Vaart. In de internationale ontwikkeling van het Minimalisme (1970-1990) heeft Maria van Kesteren terecht een belangrijke plaats gekregen.

Voor haar werk bestond een grote internationale waardering, zoals bij belangrijke musea als het Victoria and Albert Museum (Londen), het Museum Boijmans van Beuningen en het Stedelijk Museum Amsterdam. Particuliere verzamelaars als Benno Premsela en Yvonne Joris kochten werk van haar aan.

 
Maria van Kesteren (1933), 'vorm', 1995 ø 25,5 x h 7 cm particuliere collectie.

Deze tentoonstelling is een eerbetoon aan Maria van Kesteren. In een mooie lichte expositiezaal zijn op grote lage witte plateaus de objecten functioneel en overzichtelijk neergezet. Samen bieden zij de bezoekers een indrukwekkend beeld van haar kunstenaarschap. In feite kan de bezoeker bij elk object langdurig stilstaan en zich verdiepen in de ruimtelijke werking. Deze objecten zijn van een zeer hoog niveau, zowel vaktechnisch als artistiek. Maria van Kesteren is erin geslaagd om pure beeldende schoonheid te maken.

Maria van Kesteren, Vormvariaties, t/m 18 augustus 2019, Gemeentemuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Website: www.gemeentemuseum.nl.

Literatuur:

  • 'Meesterlijke vrouwen'; RCE, Amersfoort/Rijswijk/ 2011/ ISBN 9789072905567;
  • 'Maria van Kesteren'; auteur: C. Reinewald, 1995, uitgeverij THOTH, Bussum, ISBN 9789068681383;
  • 'Om de vorm, leven en werk van Maria van Kesteren'; auteur: M. Verbeeck, 2012, uitgeverij St. Vormgeving in Hout Timmer Art Books, ISBN 9789491182150.

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media. Klik hier om zijn website te bekijken.

Terug naar boven | Print dit artikel! | LEES MEER ARTIKELEN OP DE PAGINA ACTUEEL

Verder in dit nummer:
Actueel

450 jaar – Pieter Bruegel de Oude, schilder van mensen en landschappen, door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Eerbetonen aan het Bauhaus,
door Han de Kluijver

Haiku 1 van Ria Giskes

Katarzyna Kobro & Wladyslaw Strzeminski
een Poolse avant-garde,
door Wim Adema

The Glass Delusion –
work in progress,

d
oor Han de Kluijver

Haiku 2 van Ria Giskes

Kunstflitsen,
kunsttips voor lezers

 

Achtergrond

TEFAF & the City, door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Glasplastik und Garten 2019, Munster,
Lüneburger Heide,

door Han de Kluijver

Overig nieuws uit de kunstwereld

 

Agenda
actuele exposities in Nederland en België

Uitgelicht
opmerkelijke
kunstberichten

Archief
vorige nummers

Colofon
over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Nieuwsbrief
Verschijnt als er een nieuw nummer uit is.
Aanmelden kan door
een e-mail te sturen.

Facebook
Bezoek Het Beeldende Kunstjournaal op Facebook! Wordt fan!

Oproep
Vrijwiligers gezocht!