Aug. - sept. 2019, 14e jg. nr.3. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL ACHTERGROND AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen

over kunst en
kunstenaars

actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

De 58ste Biënnale van Venetië

'Moge u leven in interessante tijden', dat is het devies van deze achtenvijftigste editie van La Biënnale di Venezia, of: 'May You Live In Interesting Times', want met die uitspraak wordt, alleen in het Engels, geafficheerd door de hele lagunestad en daarbuiten.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Deze titel is bedacht door de curator van de 58ste editie, Ralph Rugoff, naar aanleiding van een speech van Sir Austen Chamberlain (1863-1937) uit 1936. Deze toenmalige Britse minister van Buitenlandse Zaken waarschuwde voor de dreigende Tweede Wereldoorlog en zijn speech besloot hij met de nogal grimmige uitspraak: 'May you live in interesting times'. Nogal dreigend voor een internationale manifestatie van hedendaagse kunsten, gezien de achtergrond van die uitspraak, evengoed is het maar net hoe je die interpreteert. De titel van de vorige editie was: 'Viva Arte Viva', daar hoefde je verder niet over na te denken.

 
Arsenale. Foto: Andrea Avezzù. Courtesy: La Biennale di Venezia.

La Serenissima
Niettemin, een bezoek aan deze oudste en meest prominente tentoonstelling van de hedendaagse kunsten blijft een aanrader, interessante tijden of niet. Op de hoofdlocaties is doorgaans weinig te merken van de oneindige toeristenstroom die 'La Serenissima' dagelijks moet verstouwen in alle seizoenen. Het zou op de hoofdlocaties Arsenale en Giardini misschien wél net zo druk kunnen worden, maar dan slechts op één dag, door hoofdzakelijk de Venetianen zelf. Namelijk, rond de sluitingsdatum van de Biënnale in november heeft de plaatselijke bevolking gratis toegang. Dat is de dag waarop de grote pestepidemie van 1630 wordt herdacht. Een macabere datum misschien, maar ook veel kunstenaars zijn destijds overleden aan de gevreesde ziekte, die een enorm gedeelte van de stadsbevolking wegvaagde.

Prima Espozione Internationale
Toen de Biënnale in 1895 als 'Prima Espozione Internazionale d'Arte della Città di Venezia' begon, werd gedacht dat dit eenmalig zou zijn. Met een hiaat van zes jaar (1942-1948) is het dit jaar de 58ste editie van de tentoonstelling, die inmiddels een soort barometer is geworden van de trends binnen de kunsten. Wie als kunstenaar met zijn werk wordt geselecteerd om zijn land op de Biënnale te vertegenwoordigen, kan zich gelukkig prijzen. Je werk wordt wereldwijd bekend en door een groot publiek bekeken. De hoofdpresentaties zijn op (A) de Arsenale en (B) het Giardini-centraal paviljoen, dit jaar met 79 kunstenaars uit alle werelddelen.

Baselitz
Waar te beginnen? Wellicht met wat 'satelliet'-exposities die in de hele stad zijn te vinden, met presentaties van kunstenaars uit de deelnemende landen binnen de organisatie van de Biënnale, die altijd gratis toegankelijk zijn (soms op verscholen plaatsen). Maar ook de zijdelings verbonden expo's in musea of kunsthuizen zijn een optie. Zoals de tentoonstelling van Georg Baselitz (1938) in de Gallerie Accademia, die min of meer mijn startpunt is. Zijn werken staan en hangen in het gedeelte waarin tot 2004 de kunstacademie 'Accademia di Belle Arti di Venezia' was gevestigd (nu ondergebracht in een voormalig hospitaal in het stadsdeel Dorsoduro). Een Italiaanse kunstenaarsvriend leidde mij met plezier rond door de ruimtes, waar hij 35 jaar geleden studeerde en werkte en waar nu grote portretten van Baselitz hangen, letterlijk ten voeten uit …

Opera
Na de Accademia is de waterbus een goede verbinding naar de Arsenale. Lopen kan ook, vanaf de Accademia een klein half uur, maar de vaporetto is wat meer in stijl met de traditionele manier van verplaatsen in de lagune. Mij is verteld dat de bijdrage van Litouwen, de opera performance 'Sun&Sea', op deze locatie niet overgeslagen mag worden. Afijn, nieuwsgierigheid wekt het wel, al laat ik me liever verrassen, de wens van de Biënnale-titel in gedachten houdend. De performance heb ik helaas niet getroffen, maar die schijnt bij de tien beste presentaties van deze Biënnale te horen. www.youtube.com/sunandsea.
Paviljoen van Brazilië, 'Swinguerra', 58ste internationale kunst tentoonstelling La Biennale di Venezia, MayYou Live In Interesting Times. Foto: Francesco Galli. Courtesy: La Biennale di Venezia.

Daar hoort ook de Braziliaanse deelname bij, met de dansfilm 'Swinguerra'. Vastgesteld is intussen dat meer dan de helft van de bezoekers van deze film onder de 26 jaar is; als dat geen interessante 'tijding' is ... in ieder geval een positieve. Biënnale-curator Rugoff heeft gekozen voor alleen presentaties van levende kunstenaars en opmerkelijk veel vrouwen.

Barometer
Over de trendbarometer gesproken, dit jaar zijn er (weer) meer video's en korte en lange films. Soms lijkt het alsof het evenement is gebaseerd op alleen die discipline, wat misschien ook de toenemende interesse van een jonger publiek verklaart. Het binnenkomen door zwarte gordijnrepen in aardedonkere ruimtes – soms krijg je wel een waarschuwing, 'Kijk uit, het is donker binnen' – is niet altijd uitnodigend, want die expositie-/projectieruimtes voelen doorgaans benauwd aan vanwege onvoldoende luchtdoorstroming, ook al is de buitentemperatuur aangenaam. Het bekijken van fotografie, sculpturen, schilderwerken of een serie tekeningen is dan een een verademing, evengoed: 'Elck syn sin'.

Koraal in arsenaal
De Arsenale, ooit een immense scheepswerf, heeft ruimtes die je nergens anders zult vinden en is tijdens de Biënnale expositieruimte. Een dag kan hier met gemak worden doorgebracht. Met het textielkunstproject 'Crochet Coral Reef' hebben de tweelingzusters Christine en Margaret Wertheim (1958) een statement gemaakt.

Zij wijzen op de beangstigende langzame afbraak en het verbleken van de grote koraalriffen, als gevolg van de opwarming van het oceaanwater en de (plastic) vervuiling ervan. Christine bedacht in 2005 het haken van een koraalrif en Margaret plaatste een oproep online om vrijwilligers aan te moedigen 'koraal' te haken, aansluitend op de vormen die de tweeling inmiddels had gecreëerd. Meer dan 10.000 deelnemers haakten collectief werken en werkjes die resulteerden in veertig 'satelliet'-koraalriffen in verschillende steden en landen. De sculpturale haakwerken van de tweeling zijn op de Biënnale te bewonderen in grote etagères.

 
Margaret Wertheim en Christine Wertheim, 'Pod Worlds – Beaded', 2005-2016, borduurwerk, draad, zand en stenen, 58ste internationale kunst tentoonstelling La Biennale di Venezia, MayYou Live In Interesting Times. Foto: Francesco Galli. Courtesy: La Biennale di Venezia.

Somberte
De teneur van deze editie van de Biënnale is wel, hier en daar, die dreiging van gevaar in het algemeen, oftewel onheilspellende vooruitzichten, kortweg somberte. Het werk van Shilpa Gupta (1976), getiteld: 'For, in your tongue I cannot fit', is een opmerkelijke installatie, waar de bezoeker (voorzichtig) doorheen kan lopen om korte of lange verzen van honderd dichters te kunnen horen en lezen. Dichters die door de eeuwen heen om hun poëzie gevangen zijn gezet vanwege de onmogelijke censuur in hun land. Die poëzie is gezongen of verteld in de moedertaal van de betreffende dichter en nu in het Engels te lezen op A4-tjes die op honderd spiesen zijn gestoken, waarboven een microfoon hangt. De titel heeft de kunstenaar ontleend aan een uitspraak van de 14e eeuwse dichter Imadaddin Nasimi, een martelaar.

Cicades in Giardini
Giardini, het Napoleontische park, herbergt kleine gebouwen die als het ware kunst-ambassades vormen van de diverse deelnemende landen, plus een centraal paviljoen. Nederland is daar vertegenwoordigd met het Rietveldpaviljoen. Een dag doorbrengen op de Giardini-locatie kost ook geen moeite en het is aan te raden om voor je bezoek aan de locaties A en B tenminste twee dagen uit te trekken. Giardini is een groot park, rustgevend eigenlijk en dat terwijl de cicaden (een klein insect) daar oorverdovende geluiden produceren in de bomen.

L'ambassade
Uit het dak van het centrale paviljoen stijgen met regelmaat dampen op, die vervolgens weer neerdalen als een fijne koele mist. Het is de installatie van Lara Favaretto (1973), met als titel 'Thinking Head'. Hier ontstond bij mij een déjà vu en na even nadenken kwam ik uit bij de Nederlandse kunstenaar John Körmeling, die iets dergelijks had geïnstalleerd op het dak van paleis Soestdijk, als bijdrage aan een expo in de paleistuin, een poosje terug.

In het centrale paviljoen zijn ook werken te zien van Ed Atkins (1982), kleinere werken in vergelijking met die uit de meeste andere presentaties, allen getiteld 'Bloom'. Ze zijn gemaakt met gemengde technieken, vaak met een portret van Atkins als tarantula (een soort spin).

Er zijn hier ook installaties en assemblages die nog een poosje na-ijlen, zoals die in de Poolse ambassade van Roman Stanczak (1969), een binnenstebuiten gekeerd vliegtuig; het werk heet 'Flight': www.youtube.com/flight.

Lara Favaretto, 'Thinking Head', 2018, gemengde techniek, 58ste internationale kunst tentoonstelling La Biennale di Venezia, MayYou Live In Interesting Times. Foto: Andrea Avezzù. Courtesy: La Biennale di Venezia.

De tentoonstelling in l'Ambassade de France à Giardini van Laure Prouvost (1978), getiteld 'Odyssee', wordt ook tot de tien beste presentaties gerekend. Wellicht een gemiste kans, maar mij blijft alleen de oneindige poort van grijze gordijnstukken bij om in de duistere projectieruimte te komen, uiteraard een onderdeel van deze presentatie, gezien de titel. Het verzadigingspunt was al even bereikt.

58ste Biënnale – Arte, Venetië, t/m 24 november 2019. Website: www.labiennale.org.

Terug naar boven | Print dit artikel! | LEES MEER ARTIKELEN OP DE PAGINA ACTUEEL

Verder in dit nummer:
Actueel

Een herinnering aan
Bram Hammacher

Kunsthistoricus, museumdirecteur en schrijver,
door Wim Adema

De onzichtbare schoonheid
Een vraagteken dat ons aan het denken zet,
door Han de Kluijver

Haiku 1 van Ria Giskes

Ruimtelijk avontuur
in een museum, Posenenske en Lenglet in het Kröller-Müller Museum in Otterlo
,
door Wim Adema

Sprezzatura, 19e eeuwse Italiaanse schilderkunst 1860-1910, door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Haiku 2 van Ria Giskes

Kunstflitsen,
kunsttips voor lezers

 

Achtergrond

Het menselijk paradijs, door Peter van Dijk

Overig nieuws uit de kunstwereld

 

Agenda
actuele exposities in Nederland en België

Uitgelicht
opmerkelijke
kunstberichten

Archief
vorige nummers

Colofon
over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Nieuwsbrief
Verschijnt als er een nieuw nummer uit is.
Aanmelden kan door
een e-mail te sturen.

Facebook
Bezoek Het Beeldende Kunstjournaal op Facebook! Wordt fan!

Oproep
Vrijwiligers gezocht!