Okt. - nov. 2019, 14e jg. nr.4. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL ACHTERGROND AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen

over kunst en
kunstenaars

actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Actueel

Brancusi – Sublimation of form
Europalia Arts Festival Romania

Bij de toetreding tot de Europese Unie was de kennis van de Roemeense cultuur en artistieke scène beperkt. Het beeld dat bij het grote publiek leeft, is een mengeling van Dracula, Ceausescu, folklore en – in recente jaren – de bloeiende, sterk aanwezige Roemeense cinema. Een beperkt beeld dat onder andere gevormd is door vooroordelen en door het niet altijd beschikbaar zijn of de (on)toegankelijkheid van Roemeense artistieke projecten.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Zo'n 15 jaar terug bezocht ik een lezing van het Roemeense kunstenaarsechtpaar Dan en Lia Perjovschi. Dan Perjovschi (1961) is een tekenaar en cartoonist, inmiddels internationaal bekend. Tijdens die lezing bediende hij zich van door hem vervaardigde cartooneske (video)beelden en had daarbij zijn geboorteland ongeveer in het midden van Europa getekend, als een groot zwart gat, wel met de contouren van Roemenië. Hij vertelde onder meer: "We moesten Engels leren op school, maar voor wie? De grenzen konden we met geen mogelijkheid over." Een kansrijke artistieke ontwikkeling was tijdens de communistische dictatuur onmogelijk. Maar er was wel inventiviteit in kunstenaarskringen, de creativiteit stond er niet helemaal stil.

Een update
De introtentoonstelling van het festival in het BOZAR draagt de titel 'Perspectives' en beslaat de periode vanaf het ontstaan van de Roemeense identiteit in het midden van de 19de eeuw tot de val van Ceausescu in 1989, met een focus op de historische avant-garde. Hoe heeft de kunst zich ontwikkeld tegen de achtergrond van die bewogen geschiedenis? En hoe kijken de Roemeense kunstenaars van vandaag naar deze historische gebeurtenissen?

 
Constantin Brancusi, 'Zelfportret in het atelier', met 'Eindeloze Zuil' I en IV, 'De Vis' (1930), 'Léda' (1926), c. 1934 © Centre Pompidou, MNAM-CCI, Dist.RMN Grand Palais - Philippe Migeat, © Sabam Belgium, 2019.

Tal van kunstenaars komen aan bod en worden hier geïntroduceerd, om verdere aandacht te krijgen in andere tentoonstellingen binnen Europaliaverband.

Pionier van de moderne beeldhouwkunst
"Zoek geen obscure formules of mysteries, het is pure vreugde die ik u schenk."
(Constantin Brancusi)

De grote blikvanger op het festival is de monografische tentoonstelling rond Constantin Brancusi (1876-1957). Deze kunstenaar trok al in 1903 richting West Europa, om zich in 1904 te vestigen in Parijs. Hij heeft de dictatoriale regimes niet meegemaakt en heeft zich in alle vrijheid kunnen ontwikkelen, zowel in Frankrijk als in de Verenigde Staten. De tentoonstelling 'Brancusi – Sublimeren van vorm', is ingericht in enkele zalen van het BOZAR. De samenstelling van deze bijzondere en uitgebreide tentoonstelling is het werk van het artistiek team van Europalia en Doïna Lemny, conservator bij Centre Pompidou Parijs en Brancusikenner bij uitstek.

Paradepaardjes

Ongeveer 25 jaar geleden was een laatste solotentoonstelling van Brancusi te zien, in Parijs. Nu dan voor het eerst in België en topstukken van over de hele wereld zijn naar Brussel gekomen, die getuigen van de evolutie en kracht van Brancusi's werk als beeldhouwer én fotograaf. Er wordt volop aandacht besteed aan het atelier van Brancusi, waar ook werk aan bod komt van zijn tijdgenoten, vrienden en leerlingen, zoals Amedeo Modigliani, Man Ray, Fernand Léger, Marcel Duchamp en Isamu Noguchi. Maar de werken van de meester zelf zijn natuurlijk de paradepaardjes. Zij getuigen van een voortdurende zoektocht naar essentie en naar sublimatie.

Zelfportretten
De imagobewuste Brancusi maakte tal van zorgvuldig geënsceneerde zelfportretten. Op een ervan is de beeldhouwer 58 jaar. Links achter hem is een aantal zuilen te zien, met het soort 'zigzag'-element dat steeds terugkeert in zijn oeuvre. De zuil evolueerde van sokkel naar zelfstandige sculptuur tot de monumentale 30 meter hoge 'Eindeloze Zuil' in Targu Jiu, Roemenië. Rechts van Brancusi is 'Léda' te zien, een werk waaraan Brancusi zeer gehecht was. Deze sculptuur is ook een centraal stuk op de tentoonstelling, met op de achtergrond Brancusi's filmpje van Leda op een draaiende spiegelende schijf.

Brancusi, 'Léda' installatie in het BOZAR.
Foto: Luna Klaps.

Het werk, uitgevoerd in gepolijst brons, stelt een zwaan voor en de spiegelende schijf het wateroppervlak. Brancusi liet het in zijn atelier draaien voor zijn bezoekers, waardoor een spel van licht en reflectie ontstond.

Erik Satie
In 1919 organiseerde Marcel Duchamp in het atelier van Brancusi een diner om hem in contact te brengen met de Amerikaanse verzamelaarster Katherine Dreier. Bij die gelegenheid werd ook de componist Erik Satie door schrijver en kunsthandelaar Henri-Pierre Roché aan hem voorgesteld. Ter plekke werd hij een van zijn beste vrienden. Satie kwam daarna vaak over de vloer in het atelier, met name op vrolijke avonden waar veel drank vloeide. ''Soms danste Brancusi voor hem op het ritme van mijn viool,'' vertelde de Roemeense componist Marcel Mihalovici. Brancusi was charmant en Satie was in de wolken, geen wonder dus dat Satie uitriep: "Ik ga me tot Roemeen laten naturaliseren, want alles wat Roemeens is, is prachtig." In het tentoonstellingsgedeelte Atelier is muziek van Satie te horen (Gymnopédie no 1).

Muze

Een interessant onderdeel van deze tentoonstelling is de performance van Anne Teresa de Keersemaeker, waarmee zij aan deze tentoonstelling een element toevoegt: De Muze. Voor deze tentoonstelling heeft zij een groep van zeven danseressen samengesteld, waarvan er steeds een acte de presence geeft in een zacht voetlicht. De Keersemaeker schreef een solo waarin de vormen van Brancusi weerklinken. Het lijkt net of de danseres geheel stil zit, maar de beweging is heel subtiel van rechtop in klassieke pose tot en met de pose van slapende muze met het gezicht zijdelings op de grond. Op de achtergrond is de muziek van Satie nog vaag te horen: www.youtube.com/Satie.

 
Brancusi/Bozar, performance van Anne Teresa de Keersemaeker.
(c) Anne Van Aerschot.

Al met al een bewogen leven van deze veelzijdige kunstenaar. Zelf verwoordde Brancusi het zo: 'My life has been a succession of miracles'.

Brancusi – Sublimation of form, Europalia Arts Festival Romania, t/m 12 januari 2020, BOZAR/Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, 1000 Brussel (België). Websites: https://europalia.eu en www.bozar.be/brancusi.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Václav Cigler, spelen met licht

Václav Cigler, meester van de optische glaskunst, is negentig jaar oud. De Internationale Glasbiënnale in Sofia, Bulgarije, eerde hem met de tentoonstelling 'Individualities'. Ook werd/wordt er in diverse musea (zoals onlangs in het Olomouc Museum of Art in Tsjechië) en galeries aandacht aan zijn werk besteed en kreeg hij op 20 oktober 2019 de staatsprijs voor cultuur van Tsjechië uitgereikt.

Door Han de Kluijver

In de tentoonstelling 'Individualities' lieten Václav Cigler (Vsetín, Tsjechië, 1929) en Michal Motycka (Praag, Tsjechië, 1974) zien dat licht een belangrijk artistiek middel is. Michal Motycka is architect en kunstenaar en werkt sinds 2001 met Cigler samen aan ruimtelijke installaties. De in Sofia tentoongestelde werken waren transparante objecten, architecturale vormen bestaande uit prisma's en cilinders van optisch glas. Met deze installaties proberen de kunstenaars de perceptie van ruimte te beïnvloeden.

Optisch glas heeft een unieke uitstraling. Holten en bollingen veroorzaken uitvergrote of verkleinde doorkijkjes en weerspiegelingen.

 
'Prisms and Cylinders', Vaclav Cigler en Michal Motycka. Foto: Jana Sindelova.

Het slijpwerk geeft een spiegelend, lichtbrekend en regenboogkleurig effect. De kracht van de sculpturen schuilt in de wisselwerking tussen de objecten, de omgeving en de toeschouwer. Door het geraffineerde slijpwerk en de verlijmde lagen, manipuleren de objecten de omgeving, die er doorheen is te zien. Het uiteindelijke optische effect is ook voor de maker nauwelijks te voorspellen.

Václav Cigler is een absolute meester van de optische glastechniek. In zijn kunstwerken gebruikt hij licht als een immaterieel artistiek middel. Le Corbusier schreef eens: 'De sleutel is licht, en licht verheldert vormen en vormen hebben emotionele kracht' (1). De aanwezigheid en afwezigheid van licht fungeert als de sleutel om de architectuur, of in dit geval de glaskunst, te beleven en om een unieke serene sfeer te creëren.

'De optische kenmerken van glas geven me de artistieke en esthetische middelen om de kijker mee te nemen in een wereld van nieuwe vormen, licht en kleur', zegt Cigler over zijn eigen werk (2). Licht speelt daarin een cruciale rol. Het reflecteert langs de randen en in de kloven van het glas. In plaats van de eenheid van een blok glas te verstoren door middel van reflecties, onderzoekt Cigler het samenspel tussen binnen- en buitenruimtes. Hij omarmt grote formaten en heeft werk gemaakt voor binnen en buiten, in stedelijke en natuurlijke omgevingen.

Aandacht
Werken met optisch glas vraagt om geduld, concentratie en aandacht. Optisch glas is glas van de hoogste kwaliteit, een kostbaar materiaal dat gebruikt wordt voor lenzen, microscopen en telescopen. In Europa hebben alleen Italië, Frankrijk en Tsjechië zand dat kwalitatief goed genoeg is om er het pure, optische glas van te maken. Vanwege het trage afkoelingsproces en het slijpen en polijsten, is het bewerken van het glas een langdurig proces. Tussen iedere stap tijdens het polijsten wordt het glas zorgvuldig gewassen, maar ook de kunstenaar ontsnapt niet aan een rigoreuze hygiënische routine.
De installatie 'Luminously' (Kresby) van Václav Cigler en Michal Motycka. Foto: Olomouc Museum of Art - Zdenek Sodoma.

Het kleinste fragmentje dat achterblijft op de kleding of de handen kan al krassen veroorzaken.

Cigler is een van de eerste kunstenaars die optisch glas gebruikte voor zijn minimalistische beeldhouwkunst. Begin jaren vijftig studeerde hij aan de Academie voor Kunsten, Architectuur en Design in Praag bij Josef Kaplický. In 1965 richtte hij de 'Studio of Glass in Architecture' op aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Bratislava, Slowakije. Deze studio, die hij tot 1979 leidde, inspireerde een hele generatie Slowaakse kunstenaars om technisch hoogstaande glasobjecten te maken. Zijn studenten konden ook onder het communistisch bewind vrij experimenteren met glas, omdat het niet als een 'ideologisch ongezond' artistiek medium werd beschouwd.

Minimalist
In zijn eigen werk gaat Cigler telkens op zoek naar een bepaalde vorm van minimalisme. Zo voelt hij een verwantschap met de kunst van De Stijl, met name met de wijze waarop de kunstenaars van deze beweging naar het elementaire in de kunst zochten. In de jaren vijftig brak hij door en nam hij deel aan grote internationale tentoonstellingen, van de Wereldtentoonstelling 'Expo 58' in Brussel tot de Triënnale in Milaan.

Ook was zijn werk te zien in het Corning Museum of Glass in de Verenigde Staten. Op de Wereldtentoonstelling in Montreal in 1967 ontving hij zijn eerste internationale onderscheiding. Ook in Nederland is Cigler geen onbekende. In 1975 stelde conservator Bernardine de Neeve een tentoonstelling van zijn werk samen in Museum Boijmans van Beuningen. Dertig jaar later werd zijn werk tentoongesteld in het Haags Gemeentemuseum. In het hoofdkantoor van Nationale Nederlanden aan het Rotterdamse Weena, stond een 26 meter hoge glassculptuur (1992) van zijn hand. In 2009 was hij ook deelnemer aan Oisterwijk Sculptuur.

 
Olomouc Museum of Art, Olomouc, Tsjechië. Foto: Olomouc Museum of Art - Zdenek Sodoma.

Glas is volgens Cigler het meest fantasierijke materiaal dat de mens ooit heeft gemaakt. De aanwezigheid van glas in een menselijke ruimte conditioneert niet alleen de ruimte zelf, maar ook de gebruiker. Cigler: "Glas is voor mij een voorwendsel om een andere ruimtelijke en emotionele perceptie van de wereld tot uitdrukking te brengen. Een perceptie die uniek is gemaakt door de optische middelen die dit materiaal biedt, evenals door de nieuwe mogelijkheden om het in de ruimte te gebruiken." (2) De optische glaskunst van Václav Cigler vestigt onze aandacht op nieuwe manieren van licht en ruimte en weet de kijker constant te verrassen.

De tentoonstelling 'Individualities', Václav Cigler & Michal Moticka, was van 2-15 oktober 2019 te zien in Galerie Sredets in Sofia, Bulgarije. Websites: http://glassbiennale.nbu.bg | www.muo.cz/vaclav-cigler-and-michal-motycka.

1) Towards a new architecture, Le Corbusier,1927, (85139 653 8);
2) Spaces projects, Vaclav Cigler, Michal Motycka en Jana Sindelova, 2009 (ISBN 978-80254-4978-3).

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Twee haiku's van Ria Giskes. Verder op deze pagina vindt u er nog twee.

 

de vloer aanvegen
een paar kruimels
slaan hun vleugeltjes uit

duwende pootjes
het boek dat ik lees
is haar rivaal

 

Haiku: Ria Giskes-Pieters; foto: ©John Giskes. Meer haiku's van Ria Giskes vindt u hier: http://tjilp.blogspot.com.

Terug naar boven

 

Johann Friedrich August Tischbein
en de ontdekking van het gevoel

Het Rijksmuseum Twenthe presenteert 'Johann Friedrich August Tischbein en de ontdekking van het gevoel', de eerste grote tentoonstelling in Nederland van deze pionier van de Romantiek. Als bekende portretschilder vereeuw-igde Tischbein vorsten en vooraanstaande burgers in Duitsland en Nederland.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

De naam Tischbein wordt geassocieerd met Johann Wolfgang von Goethe, maar over die Tischbein gaat het niet in de tentoonstelling. Wel worden enkele werken van andere Tischbeins getoond, maar de focus is gericht op Johann Friedrich August (1750-1812), kortweg J.F.A.De 'Goethe Tischbein' was Johann Heinrich Wilhelm (1751-1829). Ze waren wel familie, een soort dynastie van kunstschilders. De naam Tischbein betekent vertaald in het Nederlands: Tafelpoot. Dat klinkt niet erg aantrekkelijk als achternaam, maar met deze naam hebben zij evengoed (kunst)geschiedenis geschreven. Een soort geuzennaam en wellicht nemen de oosterburen een naam niet al te letterlijk.

J.F.A. Tischbein, 'Zelfportret', 1782, olieverf op doek, Rijksmuseum, Amsterdam.

De Republiek
Europa was in de 18e eeuw een internationale wereld; culturele en artistieke uitwisseling waren aan de orde van de dag. Geboren in Maastricht, bleef Nederland JFA trekken. In de jaren tachtig van de 18e eeuw bezocht hij de Republiek meerdere keren en maakte hij zijn reputatie als uitstekend portretschilder ook hier waar. Zijn opdrachtgevers waren in de eerste instantie voornamelijk leden van vooraanstaande Haagse en Amsterdamse families, maar toen hij in 1788 opnieuw naar Nederland reisde, slaagde hij erin om – na twee vergeefse pogingen- de stadhouderlijke familie te portretteren. Dat was destijds absoluut het hoogst haalbare voor een portrettist.

Nobele wilden
Halverwege de 18e eeuw ontstond er een tegenreactie op de toenemende druk van de sociale etiquette en de nadruk op de rede. ''When wild in woods the noble savage ran,'' schreef de Engelse schrijver en dichter John Dryden al in 1672.

In Frankrijk was het een kleine eeuw later Jean Jacques Rousseau die deze gedachte een nadrukkelijk vervolg gaf. Met zijn filosofische werken introduceerde Rousseau een nieuw ideaal, een levensinstelling waarbij de mens één is met de natuur en zijn gevoel. Zijn ideeën inspireerden velen en vonden internationaal vruchtbare bodem. Ook in het werk van JFA is Rousseau's invloed zichtbaar. Niet langer portretteerde JFA zijn clientèle binnenshuis in een formele setting, maar hij plaatste hen voortaan ook buiten in een natuurlijke omgeving. De ontspannen houdingen laten zien dat zij hier thuis zijn, in de natuur die hen omringt als symbool voor hun gevoelige kant. Geen 'nobele wilden', maar hoogstaande mensen, juist door hun beheerste gevoeligheid.
J.F.A. Tischbein, 'De kinderen van prins Willem V', 1789, Museum Paleis Het Loo. Langdurig bruikleen Koninklijke Verzamelingen, Den Haag, Foto Rik Klein Gotink.

Grijsblond
Er hangen op de tentoonstelling mooie portretten van (adellijke) dames, met of zonder heren. Opvallend zijn de hier en daar weelderige haardossen die JFA de vrouwen heeft gegeven. Alsof het echt haar is, gezien de natuurlijke inplant die hij heeft geschilderd, in een doffe kleur grijsblond, terwijl de vrouwen nog jong ogen. Meer aannemelijk is dat het hier om (bepoederde) pruiken gaat, het was tenslotte nog pruikentijd. Als voorbeeld noem ik de vrouw op het campagnebeeld die haar baby borstvoeding geeft. Heur haar is grijzig, terwijl zij misschien ergens in de twintig is. Haar (vermoedelijke) echtgenoot staat er wat dromerig bij en ook hij heeft grijs haar of draagt een pruik, maar zijn gezicht toont ouder dan dat van de vrouw. Grijs haar op jonge leeftijd komt voor, door erfelijkheid, of soms door andere oorzaken (zoals roken?) De man houdt een lange pijpesteel in zijn vingers, een zogenaamde kleipijp of Goudse pijp, gemaakt van witbakkende klei, uitermate breekbaar, maar heel geschikt om te roken (bron: pipemuseum.nl). De dop zit op de pijpenkop, dus roken in de nabijheid van zijn jonge kind doet hij niet. Tegenwoordig word je bijkans aan het kruis genageld, als je rookt waar jonge kinderen bij zijn.

Borstvoeding
Nog meer over het campagnebeeld, dat is getiteld: 'Familieportret voor een groep bomen', maar dan in het kader van de hedendaagse borstvoedingsdiscussies, zoals: 'Kan je de baby de borst geven in het openbaar' of: 'Heb ik een ruimte om rustig te kunnen kolven op mijn werkplek, etc'. JFA maakte dit schilderij ergens eind 18e eeuw. Het toont een tafereel waarin de moeder, de vader en de baby een harmonieuze drie-eenheid vormen, in de vrije natuur waarmee de kunstenaar lijkt te benadrukken dat we hier te maken hebben met de mens in een verbonden, natuurlijke toestand. In de gelijknamige catalogus die bij deze expositie is verschenen, wordt daar op een interessante wijze op ingegaan, goed gedocumenteerd met treffende illustraties.

Contrast
De tentoonstelling is niet heel groot, de werken zijn ruim verdeeld over zes zalen of kabinetten en is daardoor overzichtelijk. Het geheel wordt onderbroken door een kleine expositie van het werk van de hedendaags kunstenaar Melanie Bonajo (1978). Haar film 'Night Soil-Nocturnal Gardening' is de laatste uit een trilogie. Verder hangt er een selectie uit haar fotoserie 'Thank you for hurting me. I really needed that'. Nogal een contrast met de werken van JFA, wat zonder meer de bedoeling zal zijn.

Dit is een reactie op de vervreemding die de hedendaagse westerse samenleving oproept, want sinds de Romantiek staat de natuur voor het echte en het authentieke. Een plek waar je 'in op kan gaan' en een gevoel van verheffing kunt ervaren. Of in de lijn van Rousseau: een plek waar je afstand kan nemen tot de 'gecorrumpeerde cultuur' en waar je 'echtheid' vindt.

 
J.F.A. Tischbein, 'Familieportret', ca. 1795-1800, Museumslandschaft Hessen Kassel, Gemäldegalerie Alte Meister.

Tijdens de tentoonstelling is het mogelijk om jezelf, met of zonder gezelschap, in een 'Tischbein'-landschap te (laten) fotograferen. Er is een decor geïnstalleerd en om de sfeer te verhogen, hangen er wat fluwelen draperieën klaar. Zo kunnen de bezoekers hun eigen tafereel creëren.

Johann Friedrich August Tischbein en de ontdekking van het gevoel, Rijksmuseum Twenthe, Enschede, t/m 19 januari 2020. Website: www.rijksmuseumtwenthe.nl.

Bij deze tentoonstelling is een gelijknamige catalogus verschenen: ISBN 9789462622449.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Glasinnovatie in China

In China, in de stad Hejian, vindt van 12 december 2019 t/m eind februari 2020 de 4th China Hejian Craft Glass Design Innovation Competition plaats. Hejian heeft de laatste jaren een zeer grote glasindustrie opgebouwd met circa 60.000 werknemers en richt zich sinds 2016 actief op nieuwe hoogwaardige, innovatieve en groene technische ontwikkelingen.

Door Han de Kluijver

De opzet van de competitie en de tentoonstelling is dat er een brug wordt geslagen tussen ontwerpers, onderzoekers en productiebedrijven, waardoor de industrie gestimuleerd zal worden om met nieuwe innovaties te komen.

George Agius
Dina Priess

Het evenement wordt gesponserd door de China Arts and Crafts Association, de Tsinghua University Academy of Fine Arts en de Hejian Municipal People's Government. De prijsuitreiking vindt plaats in de periode 12-16 december 2019. De volgende deelnemers: Dina Priess dos Santos (Argentinië), Natsumi Jones (Japan/UK), Ana Laura Quintana (Argentinië), George Agius (Nieuw Zeeland), Stewart Hearn (UK), Bronwen Shelwell (Taiwan), Mathilde Caylou (Frankrijk) en Han de Kluijver (Nederland) zijn uitgenodigd om bij de prijsuitreiking aanwezig te zijn.

Ana Laura Quintana (Argentine) werkt meestal met Pâte de verre (vormsmelten met een 'glaspasta'), vanwege de sculpturale mogelijkheden en de exacte kleurplaatsing. Ze exposeerde ook op de Internationale Glas Biënnale in Sofia.

George Agius (Nieuw Zeeland) combineert fotografie en droogpunt etsen met glas. Zijn werk voor Hejian is getiteld: 'Alleen als een afbeelding', gemaakt van geblazen, gezakt en met poeder bedrukt glas.

Dina Priess komt oorspronkelijk uit Duitsland, maar woonde in de VS, de UK, Frankrijk en Brazilië en leeft nu in Argentinië. Haar werk 'Breakfast at Tiffany's' is gemaakt van Pâte de verre. Ze was ook vertegenwoordigd op de 3e China Hejian Craft Glass Design Innovation Competition in Hejian.

Bronwen Shelwell (Zuid-Afrika) woont sinds 2017 in Taiwan. Shelwell is geintresseerd in het proces waardoor glas van vloeibaar naar vast verandert. In haar werk, zoals 'Profiles', wil zij de vloeiende aard van glas laten zien.

Stewart Hearn (Engeland) was ook in 2018 deelnemer aan de China Hejian Craft Glass Design Innovation Competition en heeft een zeer lange ervaring met het werken met glas, ook in restauratiewerk. Zijn inzending voor Heijian 2019 is 'Spore Series III' – (2019).

Mathilde Caylou (Frankrijk) combineert glas met andere materialen. Haar object voor Heijian verbeeldt een afdruk van grond met levende wormen.

Han de Kluijver (NL) wil met zijn objecten een brug slaan tussen architectuur en sculptuur. Zijn objecten laten zien dat architectuur het afbakenen van ruimte is. Het object dat Han de Kluijver in Heijian laat zien, heet 'De onderkoelde vloeistof'.
Stewart Hearn
Han de Kluijver

Natsumi Jones (Japan/UK) wil in haar werk natuurlijke gebeurtenissen, zoals breekbaarheid, kortstondigheid, vloeibaarheid en reflectie laten zien. Zij combineert haar Japanse wortels met de dynamische westerse cultuur in de UK. Haar inzending voor Heijian is: 'Protect Me From What I Want', zeefdrukken op ovengevormd glas.

4th China Hejian Craft Glass Design Innovation Competition, 12 december 2019 t/m eind februari 2020, Hejian, China.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Twee haiku's van Ria Giskes.

 

dichte mist
het wachten
op de uitslag

de reünie
het meest aanwezig is zij
die er niet meer is

 

Haiku: Ria Giskes-Pieters; foto: ©John Giskes. Meer haiku's van Ria Giskes vindt u hier: http://tjilp.blogspot.com.

Terug naar boven

 

Kunstflitsen

Een rubriek met tips over mooie tentoonstellingen en evenementen die een bezoek waard zijn, of mooie boeken.

De Verenigde Beeldende Kunstinstellingen Amsterdam hebben recent een samenwerkingsverband opgericht tussen instellingen voor beeldende kunst, MOKER. Op deze wijze willen zij zich inzetten voor het belang van hedendaagse kunst in en voor de stad Amsterdam. Maandelijks komen de instellingen samen en bespreken beleidsontwikkelingen, stellen reacties op rondom ontwikkelingen of bespreken knelpunten in de beeldende kunstsector en werken zo mogelijk samen op het vlak van programmering. Zij overleggen daarnaast ook met lokale en landelijke partners zoals Platform Ontwikkelinstellingen, De Zaak, ACI, Platform BK, OAM en BKNL. Bekende kunstorganisaties als De Appel, De Ateliers, NDSM Werf, Kunstvlaai en de Rijksacademie doen aan dit overleg mee. Meer informatie: https://moker.amsterdam.
 

De Mexicaanse kunstenaar Mario Garcia Torres (1975) maakt deel uit van een grote groep kunstenaars die inspiratie putten uit 'dode materie' zoals archiefmateriaal en onbekende historische gebeurtenissen. Torres heeft in deze groep een eigen uitgangspunt over 'kunst over kunst'. Hiervoor onderzoekt hij de archieven van de conceptuele kunst, waarin hij onbekend materiaal wil vinden. Voor de Documenta nr. 13 van 2012 ging hij in Kabul op zoek naar de herinnering van 'One Hotel' waar Alighiero Boetti (Arte Povera) een pension beheerde van 1971 tot 1977. Uitgaande van oude foto's zocht hij naar restanten van deze plek. Voor Mario Garcia Torres is dit zoekproces een hoogst individuele creatieve zoektocht. Uit losstaande elementen wil hij een samenhang construeren: augmented reality, die niet past binnen een kunsthistorische context. Hiervoor schreef hij talrijke brieven aan overleden kunstenaars zoals de schilder Hermenegildo Buistos of de componist Conlon Nancarrow. In Wiels was recent werk van Mario Garcia Torres te zien: 'Falling Together in Time', een video die in feite een 'fake documentary' is. Ook in het Walker Art Center te Minneapolis was dit jaar tegelijk een overzichtsexpositie van hem te zien. Torres is een opmerkelijke persoonlijkheid in het circuit van de hedendaagse kunst. Bron: De Witte Raaf 200 (18.09.2019), www.dewitteraaf.be.

 

De Kerk (Body Control, Museum Arnhem). Foto: Rob den Boer


 
In Museum Arnhem is nog tot en met 26 januari 2020 in De Kerk in Arnhem een tentoonstelling over Body Control te bezoeken; het is een verkenning van sieraden en mode met betrekking tot de mens. Er wordt een verrassende combinatie getoond van recente sieraad- en modeontwerpen van meer dan honderd internationale vormgevers en kunstenaars. Met deze expositie wil Museum Arnhem actuele maatschappelijke kwesties over de maakbaarheid en de grenzen van het van het menselijk lichaam ter discussie stellen. In De Kerk, de tijdelijke expositieruimte van Museum Arnhem, worden meer dan tweehonderd ontwerpen getoond met ieder een eigen verhaal. Hierdoor kan men herkenbaarheid, vervreemding, innovatieve vormgeving maar ook controversiële ontwerpen tegenkomen. Internationaal bekende ontwerpers doen aan deze grote tentoonstelling mee, zoals Iris van Herpen met een anatomische couture, Katja Prins met hybride sieraden en zijn technologische creaties van Anouk Wipprecht te zien. De Kerk: Sint Walburgisplein 1, Arnhem. Meer informatie: www.museumarnhem.nl/de-kerk.

Op de Buitenplaats Doornburgh wordt tot en met 29 maart 2020 een zeer groot programma over het 'oneindige leven' gehouden. Behalve een tentoonstelling worden door experts ook lezingen gehouden. De centrale vraag is of oneindig leven mogelijk is, omdat het leven zelf eindig is, cellen in ons lichaam afsterven en uiteindelijk onze dood veroorzaken. Door wetenschappelijk onderzoek blijkt het echter mogelijk te zijn om deze veroudering van het menselijk lichaam te vertragen en kunnen bepaalde cellen zelfs weer jonger gemaakt worden. Eindeloos leven is een diep verlangen dat in veel culturen verwoord en verbeeld is. Door lezingen en de tentoongestelde kunst wordt gepoogd een antwoord te vinden voor het perspectief van Endless Life. Voor de tentoonstelling In de priorij van deze Buitenplaats zijn een aantal kunstwerken te zien, waaronder interactieve werken zoals 'Dune' en 'Lotus' van Daan Roosegaarde. Andere deelnemers zijn onder meer Isabelle Andriessen, Daan Couzijn, Nathaniel Mellors (VK) en Hannes Wiedemann (Dld). Curator beeldende kunst Zippora Elders zegt hierover: 'Endless Life is een interdisciplinair programma waarin wij reflecteren op eeuwig leven, in relatie tot lichaam, ziel en bezieling, kwetsbaarheid, betekenis van het bestaan, tijdsbeleving, ongemak, het organische, nieuwe technologie en het onvoorstelbare'. Meer informatie: www.buitenplaatsdoornburgh.nl.
 
T/m dertig november 2019 is de grote expositie Less is More te zien in museum Voorlinden te Wassenaar. "In het Westen beleven wij een tijd van overvloed en verlangen wij ook steeds naar meer. De wereld komt vierentwintig uur per dag via de smartphone ons leven binnen. Een overvloed aan prikkels is het gevolg, waarmee wij geen goed raad weten. De bevrediging is immers maar van korte duur en de leegte blijft'. Er schijnt echter een tegenbeweging op komst te zijn: 'wij halen zingeving uit het streven naar waste'. Aan de vooravond van een nieuw tijdsgewricht geven kunstenaars ons nieuwe handvaten. In de tentoonstelling van museum Voorlinden wordt teruggegaan naar de essentie: een nieuw nulpunt. Kunstenaars als Ai Wei Wei, Miroslav Balka, Daniel Buren, Antony Gormley, Ann Veronica Janssens, Kishio Sga en Xiao Yu vertellen ons welke mogelijkheden er zijn om terug te keren naar de essentie van ons bestaan. In een geïllustreerde catalogus van deze expositie staan teksten van Aaf Brandt Corstius, Wieteke van Zeil en Rafaël Rozendaal. Tony Cragg maakte met Self-portrait (1984) een kleurrijk en complex figuratief icoon. Meer informatie: www.voorlinden.nl.

Bonaventure So Bejeno Ndikung (Kameroen) is de nieuwe artistiek directeur van Sonsbeek te Arnhem geworden. De grote kunstmanifestatie Sonsbeek 2020 zal door hem geleid gaan worden. Zijn visie is dat kunst een verbindende en verbroederende functie heeft en in Park Sonsbeek bijzonder goed te verbeelden is. 'Het is een prachtig park om hierin tentoonstellingen te maken'. Sonsbeek is een van de belangrijkste tentoonstellingen in de wereld'. Ndikung ontwierp onder meer de tentoonstellingen Marrakech (Giving Contours To Shadows, 2014), hij was mede-curator voor de Marrakech Biennial Satelite (2014) en werkte mee aan de Documenta 14 in Kassel en Athene. In 2019 was hij curator voor het Paviljoen van Finland op de Biënnale van Venetië. Poëzie is voor hem heel belangrijk. De gedichten van Kamau Brathwaite (Barbados) inspireren hem bijzonder. Diens schrijven heeft een bijzonder ritme en zijn aandacht voor elk woord in een gedicht is heel groot. Bonaventure Ndikung verzamelt en draagt zelf gouden toeareg-kruizen waardoor hij zich verbonden voelt met de nomaden in de Sahara. Meer informatie: www.sonsbeek.nl.

In de nieuwe bundel essays Kijken, proeven, denken heeft Thijs Lijster de observaties van zijn eerste boek: 'De grote vlucht voorwaarts' voortgezet en de beeldende kunst, nationaal en internationaal, opnieuw van een eigenzinnig commentaar voorzien. Hierbij streeft hij naar een helder concept over het kijken naar hedendaagse kunst en haar plaats in deze tijd. Feitelijk wil Lijster een wijziging in de kunstkritiek teweeg brengen door een 'denken door kunst' en niet te beperken tot een oordeel over een kunstwerk of het goed of slecht, mooi of lelijk is. In feite dient een kunstcriticus, een beschouwer van beeldende kunst, mee te bewegen op de energie en beeldkracht van een kunstwerk en dat proces voor het publiek te verwoorden. Thijs Lijster vindt dat kunst en politiek zeer diepgaand met elkaar verbonden zijn en geeft aan dat de kunstkritiek een nieuwe publieke ruimte moet verkennen. Het recente boek van Lijster is een uitnodiging om op nieuwe manier naar beeldende kunst te kijken en de kunstenaar en het kunstwerk vanuit van uit een 'aanwezigheid' te benaderen, te bekijken en onder woorden te brengen. Kijken, proeven, denken: Essays over kunst, kritiek en filosofie, Thijs Lijster, uitgave De Bezige Bij, 2019, 272 blz. Website: www.debezigebij.nl/kijken-proeven-denken. (Bron: de Groene Amsterdammer, 13.06.2019, journalist Jan Postma).
 
Als onderdeel van de expositie 'It Never Rains in Street View', over de module kunst en omgeving (docentenopleiding Breitner Academie, Amsterdam), hebben studenten zich in april 2019 bezig gehouden met social design, community art en relational art. De publieke ruimte en de sociale interactie stonden hierbij centraal en vormden de uitgangspunten voor het maken van autonome kunst. In deze periode werd de 'mediated reality' onderzocht, waarbij gekeken werd naar de invloed van digitale ontwikkelingen op de interactie met de sociale omgeving. Wat betekent het dat de mens op zoveel digitale manieren sociaal functioneert en welke invloed heeft dit op ons persoonlijke gedrag? Welk verschil is er tussen offline en online leven? In hoeverre beïnvloeden de 'likes', Instagram e.a. de analoge wereld? Voor de studenten is 'relational art' zeer belangrijk. In deze kunstvorm is het belangrijk dat mensen iets met elkaar en de omgeving voelen en delen. Tijdens het kunstproject Brandstof maakten de studenten Wies Brands en Maria Watjer persoonlijk contact met de passagiers van hun duo-transportfiets en toonden onderweg een 'nieuwe' vorm van contact maken met elkaar en de omgeving. In het grote project 'It Never Rains in Street View' werd diep ingegaan op de verdere integratie van de digitale en analoge wereld. Meer informatie: Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, docentenopleiding Breitneracademie. Website: www.breitner.ahk.nl.
 
In de expositie 'Nature' staat het herstel van de harmonie tussen mens en natuur centraal. Het is een expositie van het Cooper Hewitt Design Triennal en werd mede georganiseerd door het Cube design museum in  Kerkrade. De Britse ontwerper Daisy Ginsberg heeft in haar project Sublime de misvormde relatie tussen mens en natuur verbeeld. Aan geurmoleculen van gestorven planten heeft zij een nieuwe geur gegeven die niet meer herkenbaar zijn. Op die manier wil zij benadrukken dat de mens ondanks haar slechte relatie met de natuur deze ook weer kan herschapen. Met tweeënzestig projecten wordt thans in Cube door ontwerpers gezocht naar een herstel tussen mens en natuur. Er is tevens aandacht voor de problematiek van afvalproducten. In de sectie 'opruimen' worden suggesties gedaan om deze schade te beperken. In een duurzaam product als een 3D-geprint objecten van zee-algen wordt een positieve mogelijkheid getoond om met afval om te gaan. Ook in het tentoonstellingsmateriaal zijn recyclebare materialen gebruikt. Deze expositie is tegelijk te zien in het Cooper Hewitt Museum in New York, het grootste designmuseum ter wereld. Meer informatie:  deze expositie is tot en met 19 januari 1920 te bezoeken. Website: www.cubedesignmuseum.nl.
 
In de tentoonstelling 'The Hoodie', een trui met capuchon, wordt de rol verkent van dit kledingstuk in cultuur, mode en politiek. De geschiedenis van de hoodie bevat verhalen over sociale ongelijkheid, jeugd- en subcultuur, politiegeweld, racisme, privacy, angst en stijl. Het is een kledingstuk dat allerlei sociale en culturele gebeurtenissen met elkaar verbindt, waarin geslacht, locaties, leeftijd, afkomst en gedrag belangrijk zijn. De drager van een hoodie laat vooroordelen en een politieke overtuiging zien. In de jaren dertig van de vorige eeuw ontwikkelde kledingproducent Champion de hoodie voor werklui en deze is nu het laatste politieke kledingstuk binnen de Westerse mode georden. De hoodie vormde een onderdeel van een modevoorhoede en is nu een gewild must-have item. Dit kledingstuk kan naar een morele paniek verwijzen en wordt door bepaalde instanties niet als kledingstuk toegestaan omdat het een symbool is van ongelijkheid, misdaad of rebels gedrag. Curator Lou Stoppard maakte een dynamische tentoonstelling waarin kunstwerken, kledingstukken, publicaties, digitale opnames, social media posts en andere voorwerpen nu bij elkaar zijn gekomen. Er is ruimte gemaakt voor beveiligingscultuur en gezichtsherkenning, muziek en subcultuur en een debat over gender fluidity. In deze expositie worden deze thema's verder onderzocht. Deze tentoonstelling is nog t/m 12 april 2020 te bezoeken in Het Nieuwe Instituut te Rotterdam. Meer informatie: https://thehoodie.hetnieuweinstituut.nl.
 
In de VPRO-gids van augustus 2019 vestigde journalist Maarten van Bracht aandacht op een bijzonder gebouw uit de Bauhausperiode: de ADGB-Bundesschule in Bernau (Dld). Het is na het Bauhaus in Dessau het grootste Bauhaus-complex maar is minder goed bekend bij het publiek. Het werd tussen 1928 en 1930 ontworpen en gebouwd door de Zwitserse architect Hannes Meyer en zijn partner Hans Witwer. Terzijde: Hannes Meyer was Walter Gropius opgevolgd als directeur van het Bauhaus. Men zou dit gebouw als een voorbeeld kunnen zien van het Bauhaus-functionalisme. De facetten leren, wonen, eten, ontspannen, sporten en samenleven werden door de beide architecten samengebracht in een sober, fraai en doelmatig gebouw, waarbij glas, staal en baksteen gebruikt zijn geworden. Ook de leerlingen van het Bauhaus hebben aan dit ontwerp meegewerkt. De interieurmeubelen werden grotendeels in de werkplaatsen van het Bauhaus zelf vervaardigd. Het gehele gebouw laat een logische vormgeving en samenhang zien, waarbij het sociale aspect centraal is gesteld. In de huidige tijd wordt de Bundesschule gebruikt als opleidingsinternaat voor de Berlijnse Kamer van Koophandel, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog werd dit gebouw door de nazi's als  Reichsführerschule gebruikt. De ADGB-Bundesschule is en blijft een bijzonder Bauhaus-monument. Terecht vestigde de journalist Maarten van Bracht de aandacht op dit bijzondere gebouw. Website: www.grandtourdermoderne.de.

Bovenstaande Kunstflitsen zijn samengesteld door Wim Adema.

 

Elleboogkerk (tentoonstelling Armando 90 jaar), Amersfoort. Foto: Rob den Boer

 

Met een expositie op drie locaties besteedt Museum Flehite aandacht aan de negentigste geboortedag van Armando. Museum Flehite toont in twee zalen schilderijen van Armando uit de collectie van de gemeente Amersfoort. In de tuin van het museum is een selectie karakteristieke sculpturen te zien, afkomstig uit de collectie van de Armando Stichting. Ten slotte is er in de op steenworp afstand gelegen Elleboogkerk een derde expositie ingericht, voornamelijk met werken die herinneren aan de noodlottige brand, die in oktober 2007 het in deze kerk gehuisveste Armando Museum verwoestte. De tentoonstelling Armando in Amersfoort is een eerbetoon aan een kunstenaar, die een groot deel van zijn jeugd doorbracht in Amersfoort. De Leusderheide aan de zuidkant van de stad was aanvankelijk zijn speelterrein, totdat in 1941 door de Duitse bezetter in die omgeving Kamp Amersfoort werd ingericht. De gebeurtenissen die zich gedurende de oorlog op deze locatie afspeelden maakten diepe indruk op de jonge Armando en beïnvloedden zijn latere artistieke ontwikkeling sterk. De tentoonstelling Armando in Amersfoort is te zien t/m 26 januari 2020. De expositie in de Elleboogkerk is te zien t/m 15 december 2019. Museum Flehite, Westsingel 50, Amersfoort. Website: www.museumflehite.nl. (RdB)

De nieuwe expo 'Cool Japan' in het MAS neemt de bezoeker mee in de wereldwijde fascinatie voor de Japanse beeldcultuur. Unieke historische stukken tonen hoe Japanse iconen zoals Hello Kitty en Sailor Moon vanuit een lange traditie komen en hoe oude en nieuwe Japanse kunst de wereld blijven inspireren. Zo is de stijl van de hedendaagse Japanse tekenaars of 'mangaka' onder andere beïnvloed door de historische prentkunst en de technieken van oude meesters. Een topstuk uit de Japanse collectie van het MAS is de prentenreeks 'Negen Overdenkingen over de Onreinheid van het Lichaam' die dichter Max Elskamp in de 19e eeuw verzamelde. Voor de expo 'Cool Japan' worden de originele schilderingen na lange tijd opnieuw tentoongesteld. In 'Cool Japan' kunnen bezoekers ook oude en hedendaagse Japanse kunst bewonderen, ontdekken hoe modeontwerpers zich door Japan lieten inspireren of de knappe tattoeages van de oude strijders bekijken. Er gaat ook aandacht naar de kleurrijke 'Kawaii' of cute fashion uit Tokyo. Zo zijn de opvallende Hello-kitty schoenen van Lady Gaga hierdoor geïnspireerd. Cool Japan, nog tot 19 april 2020, MAS, Hanzestedenplaats 1, Antwerpen (België). Website: www.mas.be/cooljapan. (RdB)

De tentoonstelling Niki de Saint Phalle aan Zee werd op vrijdag 4 oktober 2019 geopend in aanwezigheid van Bloum Cardenas, kleindochter van Niki de Saint Phalle. Met zo’n tachtig sculpturen, dertig werken op papier en diverse toegepaste kunstobjecten als vazen, een fontein en stoelen biedt museum Beelden aan Zee een groot overzicht van het werk van de Franse kunstenares Niki de Saint Phalle (1930-2002). Wereldberoemd zijn de 'Nana’s'. Nana is Niki de Saint Phalles persoonlijke versie van Eva, van Venus, van alle vrouwen ter wereld van vroeger en nu. Museum Beelden aan Zee in Scheveningen viert haar 25-jarige jubileum met dit grote overzicht van Niki de Saint Phalle. Bij Uitgeverij Waanders & de Kunst verschijnt de catalogus Niki de Saint Phalle aan Zee. Met bijdragen van Xandra Schutte, hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer en Joost Bergman, conservator van de Niki de Saint Phalle aan Zee tentoonstelling. Te zien t/m 1 maart 2020 in museum Beelden aan Zee, Harteveltstraat 1, Den Haag. Website: www.beeldenaanzee.nl. (RdB)

Terug naar boven | LEES MEER ARTIKELEN OP DE PAGINA ACHTERGROND

Inhoud