Okt. - nov. 2019, 14e jg. nr.4. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Václav Cigler, spelen met licht

Václav Cigler, meester van de optische glaskunst, is negentig jaar oud. De Internationale Glasbiënnale in Sofia, Bulgarije, eerde hem met de tentoonstelling 'Individualities'. Ook werd/wordt er in diverse musea (zoals onlangs in het Olomouc Museum of Art in Tsjechië) en galeries aandacht aan zijn werk besteed en kreeg hij op 20 oktober 2019 de staatsprijs voor cultuur van Tsjechië uitgereikt.

Door Han de Kluijver

In de tentoonstelling 'Individualities' lieten Václav Cigler (Vsetín, Tsjechië, 1929) en Michal Motycka (Praag, Tsjechië, 1974) zien dat licht een belangrijk artistiek middel is. Michal Motycka is architect en kunstenaar en werkt sinds 2001 met Cigler samen aan ruimtelijke installaties. De in Sofia tentoongestelde werken waren transparante objecten, architecturale vormen bestaande uit prisma’s en cilinders van optisch glas. Met deze installaties proberen de kunstenaars de perceptie van ruimte te beïnvloeden.

Optisch glas heeft een unieke uitstraling. Holten en bollingen veroorzaken uitvergrote of verkleinde doorkijkjes en weerspiegelingen. Het slijpwerk geeft een spiegelend, lichtbrekend en regenboogkleurig effect. De kracht van de sculpturen schuilt in de wisselwerking tussen de objecten, de omgeving en de toeschouwer. Door het geraffineerde slijpwerk en de verlijmde lagen, manipuleren de objecten de omgeving, die er doorheen is te zien. Het uiteindelijke optische effect is ook voor de maker nauwelijks te voorspellen.

Václav Cigler is een absolute meester van de optische glastechniek. In zijn kunstwerken gebruikt hij licht als een immaterieel artistiek middel. Le Corbusier schreef eens: 'De sleutel is licht, en licht verheldert vormen en vormen hebben emotionele kracht' (1). De aanwezigheid en afwezigheid van licht fungeert als de sleutel om de architectuur, of in dit geval de glaskunst, te beleven en om een unieke serene sfeer te creëren.

'De optische kenmerken van glas geven me de artistieke en esthetische middelen om de kijker mee te nemen in een wereld van nieuwe vormen, licht en kleur', zegt Cigler over zijn eigen werk (2). Licht speelt daarin een cruciale rol. Het reflecteert langs de randen en in de kloven van het glas. In plaats van de eenheid van een blok glas te verstoren door middel van reflecties, onderzoekt Cigler het samenspel tussen binnen- en buitenruimtes. Hij omarmt grote formaten en heeft werk gemaakt voor binnen en buiten, in stedelijke en natuurlijke omgevingen.

Sinecure
Werken met optisch glas vraagt om geduld, concentratie en aandacht. Optisch glas is glas van de hoogste kwaliteit, een kostbaar materiaal dat gebruikt wordt voor lenzen, microscopen en telescopen. In Europa hebben alleen Italië, Frankrijk en Tsjechië zand dat kwalitatief goed genoeg is om er het pure, optische glas van te maken. Vanwege het trage afkoelingsproces en het slijpen en polijsten, is het bewerken van het glas een langdurig proces. Tussen iedere stap tijdens het polijsten wordt het glas zorgvuldig gewassen, maar ook de kunstenaar ontsnapt niet aan een rigoreuze hygiënische routine. Het kleinste fragmentje dat achterblijft op de kleding of de handen kan al krassen veroorzaken.

Cigler is een van de eerste kunstenaars die optisch glas gebruikte voor zijn minimalistische beeldhouwkunst. Begin jaren vijftig studeerde hij aan de Academie voor Kunsten, Architectuur en Design in Praag bij Josef Kaplický. In 1965 richtte hij de 'Studio of Glass in Architecture' op aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Bratislava, Slowakije. Deze studio, die hij tot 1979 leidde, inspireerde een hele generatie Slowaakse kunstenaars om technisch hoogstaande glasobjecten te maken. Zijn studenten konden ook onder het communistisch bewind vrij experimenteren met glas, omdat het niet als een 'ideologisch ongezond' artistiek medium werd beschouwd.

Minimalist
In zijn eigen werk gaat Cigler telkens op zoek naar een bepaalde vorm van minimalisme. Zo voelt hij een verwantschap met de kunst van De Stijl, met name met de wijze waarop de kunstenaars van deze beweging naar het elementaire in de kunst zochten. In de jaren vijftig brak hij door en nam hij deel aan grote internationale tentoonstellingen, van de Wereldtentoonstelling 'Expo 58' in Brussel tot de Triënnale in Milaan. Ook was zijn werk te zien in het Corning Museum of Glass in de Verenigde Staten. Op de Wereldtentoonstelling in Montreal in 1967 ontving hij zijn eerste internationale onderscheiding.

Ook in Nederland is Cigler geen onbekende. In 1975 stelde conservator Bernardine de Neeve een tentoonstelling van zijn werk samen in Museum Boijmans van Beuningen. Dertig jaar later werd zijn werk tentoongesteld in het Haags Gemeentemuseum. In het hoofdkantoor van Nationale Nederlanden aan het Rotterdamse Weena, stond een 26 meter hoge glassculptuur (1992) van zijn hand. In 2009 was hij ook deelnemer aan Oisterwijk Sculptuur.

Glas is volgens Cigler het meest fantasierijke materiaal dat de mens ooit heeft gemaakt. De aanwezigheid van glas in een menselijke ruimte conditioneert niet alleen de ruimte zelf, maar ook de gebruiker. Cigler: "Glas is voor mij een voorwendsel om een andere ruimtelijke en emotionele perceptie van de wereld tot uitdrukking te brengen. Een perceptie die uniek is gemaakt door de optische middelen die dit materiaal biedt, evenals door de nieuwe mogelijkheden om het in de ruimte te gebruiken." (2) De optische glaskunst van Václav Cigler vestigt onze aandacht op nieuwe manieren van licht en ruimte en weet de kijker constant te verrassen.

De tentoonstelling 'Individualities', Václav Cigler & Michal Moticka, was van 2-15 oktober 2019 te zien in Galerie Sredets in Sofia, Bulgarije. Websites: http://glassbiennale.nbu.bg | www.muo.cz/vaclav-cigler-and-michal-motycka.

1) Towards a new architecture, Le Corbusier,1927, (85139 653 8);
2) Spaces projects, Vaclav Cigler, Michal Motycka en Jana Sindelova, 2009 (ISBN 978-80254-4978-3).

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven