Mrt. - mei 2020, 15e jg. nr.1. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Ambacht als aanjager van vernieuwing

In 2021 wordt voor de negende maal de Bernardine de Neeve-prijs uitgereikt. Een stimulans voor glaskunstenaars die de grens opzoeken tussen kunst, ambacht en design.

Door Han de Kluijver

Glas is een geweldig magisch materiaal. Het kan transparant zijn, doorschijnend of ondoorzichtig. Het reflecteert, creëert licht en schaduw. Glas kan een essentieel onderdeel zijn van architectuur, beeldhouwkunst, multimedia, installatiekunst of performancekunst. De nog altijd onvoorspelbare manier waarop glas zich gedraagt tijdens de uitvoering, is specifiek voor het medium. Kunstenaars voelen zich aangetrokken door het contrasterende gevoel dat glas kan oproepen. Glas biedt oneindig veel mogelijkheden om vorm, licht, textuur en ruimte te onderzoeken. Op conceptueel niveau kan glas een maatschappelijke boodschap overdragen, of heel persoonlijke gevoelens verbeelden.

De mogelijkheden van glas lijken schier eindeloos. Toch is de teneur in de huidige discussies over de toekomst van glaskunst vaak negatief: jonge kunstenaars zouden het ambacht niet meer leren, het aantal opleidingsmogelijkheden zou teruglopen, net als het aantal galeries en musea dat glaskunst tentoonstelt. Misschien is het tijd voor meer aandacht voor de Nederlandse glaskunst: we hebben immers een rijke traditie die ook nieuwe generaties kan inspireren.

Denk aan de recente restauratie van de Copier-ramen in het voormalige ABN AMRO-kantoor aan de Rotterdamse Coolsingel, nu het onderkomen van boekhandel Donner. De oplevering van het gerenoveerde gebouw, eind 2019, ging gepaard met een bescheiden Copier-tentoonstelling. Museum JAN (voorheen Jan van der Togt) in Amstelveen heeft een mooie verzameling glaskunst en trok vorig jaar een recordaantal bezoekers.

Noodzaak voor vernieuwing
De productie van glas en vooral het blazen ervan, is een relatief duur proces en sterk afhankelijk van schaarser wordend zand en van fossiele brandstoffen. Hoewel er kritische vragen zijn te stellen over de toekomst van het glas als een artistiek medium, blijven de optische kwaliteiten van glas uniek en glas is honderd procent recyclebaar. Dat zou goed nieuws moeten zijn.
Naarmate de 21e eeuw zich verder ontvouwt, is het van cruciaal belang om een nieuw publiek te verleiden, door progressie te tonen op een intellectueel en visueel overtuigende manier. Ook de discussie om het ambacht naar een nieuw niveau te tillen en het imago van vakmanschap te verrijken, vraagt om de producten te 'herdefiniëren'.

Hoe zou dat kunnen? De sleutel zou wel eens kunnen liggen bij het ambacht. Als het ambacht wordt beschouwd als een onderdeel van de culturele en creatieve industrie, wordt design een belangrijk element om het ambacht op te waarderen. Ook in de ambachtelijke sector is de vraag naar goed ontworpen ambachtelijke producten van fundamenteel belang om het behoud en de valorisatie (waardebepaling) ervan te garanderen.

In de ambachtelijke cultuur zal ook rekening moeten worden gehouden met de vraagzijde en er zal gezocht moeten worden naar een manier waarop de smaak van potentiële consumenten kan worden ontwikkeld. Een positief aspect is dat de belangstelling voor het ambacht een ideaal moment kan zijn om vooruitgang te boeken in het kader van duurzaamheid en bij het ontwikkelen van nieuwe productie- en consumptiemodellen, die gericht zijn op het verminderen van de verspilling en de ontwikkeling van een circulaire economie. Ambachtelijke produkten worden immers vaak naar de wens van de klant gemaakt, in tegenstelling tot massaprodukten die meestal wegwerpartikelen zijn. Ook kan er door deze kleinschaligheid meer rekening worden gehouden met specifiek (duurzaam) materiaalgebruik.

De prijs
De Bernardine de Neeveprijs* van de Vereniging van Vrienden van Modern Glas (VVMG) kan dan ook een uitstekende gelegenheid zijn om deze discussie te voeden en om te laten zien wat glaskunstenaars vandaag de dag inspireert en beweegt om met glas te werken. De kunstenaars worden daarom gevraagd werk in te sturen dat kan bijdragen aan de ontwikkeling van glas als artistiek expressiemedium, dat krachtig en nieuw is, en de grenzen opzoekt tussen kunst, ambacht en design. In het beste en meest interessante werk zal het concept perfect afgestemd zijn op de formele aspecten van het werk en de mogelijkheden van het medium.

De prijs bevordert het medium glas binnen de beeldende kunst- en designwereld en kan in de discussie een belangrijke rol spelen. De prijs is voor de kunstenaars zelf een mogelijkheid om ideeën te testen die al een tijdje ontkiemen, of om een nieuwe lijn van conceptueel onderzoek verder uit te werken. De prijs brengt ontwerpers ook bij elkaar en geeft de ruimte om dialogen aan te gaan en netwerken uit te breiden. Daarnaast biedt het de genomineerden een validatie van hun werk, die zelfs de meest beroemde ontwerper waardeert.

Meedoen aan de Bernardine de Neeveprijs? Klik voor de procedure en alle overige informatie op deze link [PDF]

Meer informatie: www.modernglas.nl.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven