Juli - sept. 2020, 15e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Beeldende kunsten en covid-19

De afgelopen maanden heeft het coronavirus het leven van veel mensen ontregeld. Ook musea, galeries en andere kunstorganisaties kwamen hierdoor in een volstrekt onzekere periode terecht. Tentoonstellingen werden uitgesteld, musea gingen op slot, galeries deden hun deuren dicht en de beeldend kunstenaars raakten het zicht op hun toekomst kwijt. De veerkracht waarmee hierop in de wereld van de beeldende kunsten werd gereageerd, was opmerkelijk.

Door Wim Adema

Er ontstonden in de afgelopen maanden talrijke online-activiteiten, die onverwachte nieuwe perspectieven en mogelijkheden boden. Toch bleef de ‘leegte’ in musea en galeries aanwezig, ruimten zonder bezoekers, dus kunstliefhebbers hoopten op een spoedige heropening. Inmiddels heeft de overheid besloten om de musea weer voor het publiek open te stellen, waarbij anderhalve meter afstand tussen de bezoekers wel een van de voorwaarden is. Galeries zullen deze beleidslijn volgen. Of 300 miljoen euro voldoende is om de opgelopen schade te beperken, is nog maar de vraag. Het is zeker de moeite waard om de recente online-activiteiten in de beeldende kunstwereld nader te bekijken. Juist in de afgelopen periode van maart tot en met mei 2020 bleek het internet van grote waarde te zijn. Op deze manier konden veel kunstorganisaties met hun publiek blijven communiceren. Hieronder een klein overzicht.

De GalleryViewer, een online platform voor hedendaagse kunst, zorgde met zijn publicaties direct vanaf het begin voor een goede communicatie tussen galeries, kunstenaars en publiek. Door interviews met kunstverzamelaars te publiceren, werd inhoudelijk een goed verband gelegd tussen de diverse disciplines in de beeldende kunsten. Galeries konden het werk van hun kunstenaars met foto's en teksten online presenteren, met de nodige achtergrondinformatie in de vorm van kunstenaarsprofielen, een online magazine, een podcast, een nieuwsbrief en berichten op sociale media.

Veel musea in Nederland plaatsten tijdens deze periode van covid-19 hun collecties online, zoals het Rijksmuseum. Samen met de KPN werd het platform ’Ontdek Rijksmuseum Meesterwerken’ ontwikkeld. Zo werd bijvoorbeeld de Eregalerij via het internet toegankelijk voor het publiek. Bij een aantal werken was een videoverhaal te zien en te horen. Met 'Rijksmuseum Thuis' werden tien aparte online platforms en series aangeboden, waaronder de 'Rijksstudio', 'Rijks Stories' en het 'Online museum voor families'. Bijna de gehele collectie kon zo thuis online bekeken worden.

Van een aantal internationale musea waren de collecties al gedigitaliseerd en die konden daardoor gemakkelijk online toegankelijk gemaakt worden voor het publiek. In de afgelopen maanden werden op die manier onder meer het Prado in Madrid, de Uffizi in Florence, het Metropolitan Museum of Art in New York en het British Museum veel bezocht.

Bijzonder is de online aanwezigheid van Google Arts & Culture, dat nu wereldwijd een zeer groot aantal collecties van musea via online-exposities weergeeft. De Virtuality Reality Tours bieden de bezoekers de mogelijkheid om virtueel door de zalen van musea te 'lopen'. Het Stedelijk Museum in Amsterdam ontwikkelde een serie mini-docu’s en rondleidingen, die op de website van het museum waren te zien. Bijzonder is de website over de gebroeders van Eyck: www.ClosertovanEyck.be. Het beroemde altaarstuk in Gent kan nu online bekeken worden.

Het eindexamenwerk van kunstacademiestudenten is dit jaar te zien in de ‘Social Distance Gallery’ op Instagram. De Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam wil echter haar eindexamenpresentatie aan het eind van de maand augustus van dit jaar toch 'live' houden. Andere afstudeeractiviteiten van deze academie vinden wel online plaats, zoals het beoordelen van het eindexamenwerk. Dit gebeurt door middel van videobellen en online portfolio’s bekijken.

Op het kunst- en designkanaal Nowness is de Duitse schilder Gerhard Richter aan het werk te zien. De website thuismuseum.nl geeft toegang tot Nederlandse musea, terwijl de Young Collectors Circle (een organisatie van jonge kunstverzamelaars) in de afgelopen maanden speciale masterclasses gaf, 'studio visits' hield en een online-helpdesk opende voor kunstliefhebbers. Een speciale activiteit is de videorubriek 'Online Gallery Visits'.

De Amsterdamse galerie Fons Welters organiseerde online speciale rondleidingen voor bezoekers, terwijl de Akinci galerie (Amsterdam) 'Quarantaine Podcast sessions' organiseerde. Het nieuwe platform van Upstream.gallery presenteert sinds 1 mei 2020 online 'The New Outside', waaraan twaalf Nederlandse en buitenlandse kunstenaars meedoen (curator Constant Dullaart). Opmerkelijke gebeurtenissen waren de Wondertelefoon van het Catharijneconvent en de Kijktelefoon van het LAM Museum. Een aantal galeries hebben speciale edities uitgegeven, waaronder Ellen de Bruijne Projects, Caroline O’Breen en de Annet Gelink Gallery.

De Appel in Amsterdam vroeg speciale aandacht voor de verschillende manieren van leren, juist in deze tijd. Met hun Archief, Curatorial Programme en Educatie willen zij in deze covid-19 periode leren van het huidige moment. De verkregen informatie wordt online geplaatst, maar dat gebeurt wel stap voor stap. De Appel denkt hierbij aan de metafoor ‘van een boom met diepe wortels en verreikende takken’. De 6 Talents is een online-expositie van de Kahmann Gallery in Amsterdam. Het betreft zes jonge en nog onbekende fotografen: Joep Heijwegen, Lotte Ekkel, Ana Zibelnik, Sara Punt, Victoire Eouzan en David Hummeln.

In de afgelopen maanden zijn veel kunstorganisaties bijzonder actief en creatief geweest op internet. Ondanks grote problemen werd gezocht naar mogelijkheden om in contact te blijven met het publiek. Sinds 1 juni 2020 kunnen musea weer bezoekers ontvangen, maar wel op een andere manier. Bezoekers moeten een afstand van anderhalve meter tot elkaar bewaren en vooraf online kaarten bestellen. Voor galeries is deze ‘social distance’ ook van belang.

Hoe zullen de musea de opgelopen schade van covid-19 gaan verwerken? Deze vraag geldt ook voor galeries en andere kunstorganisaties In Nederland. De afgelopen maanden van stilstand zullen ongetwijfeld financiële consequenties hebben voor de beeldende kunstwereld. De talrijke online-activiteiten geven echter weer een positief gevoel. De beeldende kunsten bleven op internet sterk in beeld. Artikelen in de pers tonen echter ook veel onzekerheid en zorg voor de toekomst.

Wim Adema is beeldend kunstenaar en fotograaf en publiceert regelmatig artikelen over beeldende kunst in diverse media.