Juli - sept. 2020, 15e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Geloof in het ambacht

Van 12 september tot 15 november 2020 zou de achtste editie van de Biënnale van Bornholm voor hedendaags Europees glas plaatsvinden. Het evenement is nu doorgeschoven naar september 2012. Het Deense eiland Bornholm gebruikt dit evenement om het ambacht van hedendaagse glas in Europa te promoten.

Door Han de Kluijver

Stilte op straat, een lege agenda, het loslaten van verplichtingen, en tegelijkertijd de onheilspellende berichten en de onrust van binnen over de verspreiding van het Coronavirus. Er heerst een vreemde sereniteit. Eigenlijk wisten we allang dat onze manier van leven, reizen, consumeren en vermaken ingrijpend zal moeten veranderen, willen we als soort overleven. Het eindeloos produceren en consumeren van goederen, maar ook de slopende hoeveelheid informatie over onzinnige zaken die dagelijks op ons afkomt, hadden een verdovend effect. Zelden doen we dingen zonder te haasten, zelden wachten we rustig op antwoorden.

Nu we in één keer massaal in de quarantaine van onze eigen consumptiemaatschappij zitten, beseffen we dat we nauwelijks nog zelf dingen produceren. Ambachtelijke industriëen zoals meubel- en modebedrijven verplaatsten hun productie al eerder naar landen als China. Glasfabrieken en de ambachtelijke kristalproducent Royal Leerdam Crystal sloten hun deuren. Nu ook de overgebleven ambachtslieden onder zware financiële druk staan, beseffen we wat we missen. Zonder ambachtslieden kunnen we fluiten naar bijzondere schoenen, kleren, meubels, glas en keramiek, muziekinstrumenten, boekenkasten, boeken en goed eten.

Ambachtscultuur
Er wordt al lange tijd gesproken over de noodzaak tot herwaardering van ambachtelijk werk. Die oproep is nu urgenter dan ooit, willen we na deze crisis nog ambachtslieden over hebben. Maar hoe ziet zo'n ambachtscultuur eruit? In een ambachtscultuur zijn consumenten niet alleen geïnteresseerd in de prijs, maar vooral in de kwaliteit van het product of de dienst. Ze hechten waarde aan het verhaal achter het ambachtelijke werk en willen dat stimuleren door ambachtelijke producten en diensten af te nemen. Daarnaast moet er geïnvesteerd worden in goed onderwijs. Er is veel inspanning voor nodig om jongeren te stimuleren om voor een ambacht te kiezen en om goede vakopleidingen aan te kunnen blijven bieden.

Inmiddels hebben niet alleen overheden maar ook internationale organisaties als UNESCO aandacht voor het ambacht. Het besef is doorgedrongen dat moderne samenlevingen ook in deze tijd van voortsnellende technologische ontwikkelingen, goede ambachtslieden hard nodig hebben en dat het belangrijk is om hun kennis en vaardigheden te bewaren. Musea hebben in het verleden verschillende tentoonstellingen georganiseerd om 'de rol van het maken in ons leven' te vieren (zoals het Victoria and Albert Museum in 2011) of 'om de discussie over het ambacht naar een ander niveau te tillen en het imago van het vakmanschap te verrijken' (Museum Boijmans van Beuningen, 2013).

Tekenend is de invloed die het boek 'De Ambachtsman' (2008) heeft gehad, geschreven door de Amerikaanse socioloog Richard Sennett. In de kunsten werd dit boek met groot onthaal ontvangen, met als gevolg dat steeds meer kunstenaars het ambachtelijke aspect van hun werk onderkennen. De belangstelling kan iets te maken hebben met de karakterisering die Sennett geeft van de ambachtsman: wie wil niet gezien worden als iemand die werkt met het hoofd, het hart en de handen? Kortom, het is hoog tijd dat we beseffen dat we onze ambachtslieden moeten koesteren. Vervolgens moeten we er alles aan doen om een nieuwe ambachtscultuur te realiseren, die niet alleen kwalitatief hoogstaande producten en diensten voortbrengt, maar ook bijdraagt aan een duurzame economie.

Glas en duurzaamheid
Terug naar het evenement in Bornholm. De European Glass Context 2020 komt voort uit een visie op Bornholm als 'Makers Island'. Bornholm heeft namelijk een hoge concentratie van ambachtslieden per vierkante kilometer en kreeg in 2018 de titel 'World Craft Region'.

De European Glass Context 2020 organiseert afwisselend om de twee jaar tentoonstellingen over keramiek en glas, en wordt gesteund door de Koninklijke Deense Academie voor Schone Kunsten en de School of Design Bornholm (KADK). In 2021 staan glas en duurzaamheid centraal in twee tentoonstellingen, in het Bornholm Kunstmuseum en Grønbechs Gård. Zestig kunstenaars uit alle 31 Europese landen zijn uitgenodigd om nieuw werk te maken. Zij kunnen zich laten inspireren door de duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties, waarbij de kunstwerken politiek of sociaal-activistisch van aard mogen zijn, of unieke, eigentijdse meesterwerken. Daarnaast zullen er tal van lezingen en workshops worden gegeven. Kortom, een evenement waar Europese glaskunstenaars laten zien hoe ze hun ambacht levend houden.

Meer informatie: www.europeanglasscontext.com.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven