Aug. - okt. 2022, 17e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Sottobosco Tuin, Elspeth Diederix: Magisch en mysterieus

De 'Sottobosco Tuin' is tot stand gekomen binnen het kader van het programma 'Het Groene Lab' van het Rijksmuseum Twenthe. Hierin reflecteren kunstenaars op de relatie tussen de mens en zijn natuurlijke omgeving.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Voor de Sottobosco Tuin liet beeldend kunstenaar en fotografe Elspeth Diederix (1971) zich inspireren door de donkere bosgrondstillevens uit de collectie van het Rijksmuseum Twenthe, met name door het werk van Otto Marseus van Schrieck (ca. 1620-1678). Sottobosco is als het ware een door Van Schrieck geïntroduceerd genre. Vertaald uit het Italiaans betekent het: kreupelhout. Van Schrieck vestigde zijn aandacht op de bosgrond, met de flora en fauna die er leeft; iets wat mogelijk in die tijd nog niet eerder door een kunstenaar was bedacht. Volgens de leer van Aristoteles waren insecten, padden, hagedissen en slangen nutteloze schepselen, die met verderf en vergankelijkheid werden geassocieerd. Ze hoorden onderaan in de ladder van de natuur (scala naturae). Van Schrieck maakte er evenwel 'eyecatchers' van en gaf ze een hoofdrol in zijn creaties, wat uiteindelijk mooie bostaferelen heeft opgeleverd.

The Miracle garden en Het Groene Lab
Diederix – zij studeerde aan de Rietveld Academie en de Rijksacademie in Amsterdam – werkte al eerder met een tuin. Zij plaatst in haar fotocomposities geen reptielen, amfibieën of andersoortige koudbloedigen, maar focust op bloemen en planten in The Miracle Garden, een stuk tuin binnen het Erasmuspark in Amsterdam. In dagblad Het Parool wordt wekelijks een foto van haar hand (of liever door haar ogen) gepubliceerd, die is gemaakt in The Miracle Garden. Ieder seizoen is er wel wat te zien in de tuin, die zij samen met vrijwilligers bewerkt. Diederix heeft intussen veel kennis opgedaan in dit métier, stages afgerond bij een kweker en haar hoveniersdiploma behaald.

Achtertuin
Op grond van Diederix' weten, kunst en kunde, plus haar inmiddels behoorlijke 'staat van dienst', vroeg de directie van het Rijksmuseum Twenthe haar om als derde kunstenaar op rij een tuin te ontwerpen. Claudy Jongstra en Christiaan Zwanikken gingen haar voor, in de binnentuin van het museum. De in onbruik geraakte achtertuin van het museum, gelegen bij een oude Twentse boerderij, was het volgende project in het kader van Het Groene Lab. Die oude Twentse boerderij is eigenlijk geen 'vastgoed' te noemen, zoals de gevelsteen vermeldt, in het Twents: "In 1936/37 is dit losse hoes Groot Boavel oet De Lutte duur jonge werkeloozen oet Ensched oawer erbrach noar disse stee." Een museaal object van het Rijksmuseum Twenthe, intussen tevens te gebruiken voor atelier en workshops, afijn dit ter zijde.

Magisch en mysterieus
Na enige aarzeling heeft Diederix toegestemd en zag dat de tuin door de beschutte ligging met eikenbomen, voor een deel als schaduwtuin kon worden aangelegd. In het kader hiervan bezocht zij bosgebieden in Colombia, het land waar Diederix als kind een aantal jaren heeft doorgebracht. De wouden daar hebben voor haar een magische herinnering. In de tentoonstelling is een tweetal vitrines opgesteld met de ontwerpen van de kunstenaar voor de Sottobosco Tuin, grote plattegronden met een overzicht van de beoogde beplanting. De blauwe winde is een blikvanger in een van deze ontwerpen; de opname van deze bloem door Diederix is ook gebruikt als campagnebeeld. Ook Van Schrieck gebruikte deze slingerplant in zijn werken, ofschoon deze niet op donkere bosgronden groeit. Deze oplichtende bloem (heavenly blue …) heeft in dat werk dan ook iets mysterieus.

Surreëel
Dat oplichtende heeft Diederix zeker aangesproken. In haar fotografie heeft zij dat al eerder toegepast. Zij voegt iets toe aan de werkelijkheid op een (esthetisch) geoorloofde wijze. Noem het beslist geen fotoshoppen, Diederix knutselt ook graag en maakt gebruik van bijvoorbeeld papiercollages en stoffen. Het maakt de toeschouwer ook oplettender. Dit is geen gewone observatie van een bepaalde bloem of bloeiende plant door de lens van de kunstenaar. Juist door de artistieke bewerking rijst de vraag: "Is het nu echt of niet?"
Het werken met een digitale camera, heeft het de kunstenaar zeker makkelijker gemaakt om tot deze creaties te komen (en ook haar telefoon is altijd bij de hand). De tentoonstelling omvat de inmiddels aangelegde Sottobosco Tuin en de over enkele zalen verdeelde ontwerpen en eerdere fotowerken van Diederix.

Sottobosco, Tuin en Tentoonstelling, Elspeth Diederix, t/m 11 september 2022, Rijksmuseum Twenthe, Lasondersingel 129 - 131, Enschede. Website: www.rijksmuseumtwenthe.nl | www.elspethdiederix.com.

Terug naar boven