Aug. - okt. 2022, 17e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Gewoon Ongewoon
Museum De Reede, Antwerpen

Sinds juni 2017 is Museum De Reede -MDR- in Antwerpen gevestigd. Het museum herbergt een bijzondere collectie van oude en nieuwe grafische kunst. Het museumgebouw zelf is in het 19e eeuwse Redershuis gevestigd, tegenover Het Steen in het oude centrum van Antwerpen.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

De basis voor dit museum is de collectie grafiek van Harry Rutten, die hij via een stichting aan het museum heeft geschonken. Rutten is tevens initiator van het MDR. De kern van de collectie bestaat uit werken van Félicien Rops, Edvard Munch en Francisco de Goya. Voor ieder van deze grootheden is een zaal ingericht. Alleen al van Munch is de collectie grafiek de grootste buiten Oslo en van Goya zijn er meer aquatints dan in het Prado Madrid.

Zes eeuwen grafische kunst
Momenteel heeft het museum ruim driehonderd werken, waarmee de collectie zes eeuwen grafiek omspant. En die groeit intussen gestaag. Het oudste werk werd recentelijk verworven en stamt uit 1498, een houtdruk van Albrecht Dürer, getiteld 'Die Apokalyptische Frau'.

Er is werk te vinden van Käthe Kollwitz, Max Beckmann, Kees van Dongen en Paula Rego. Verder van Belgische kunstenaars van kaliber, uit heden en verleden, zoals Rik Wouters, James Ensor, Léon Spilliaert, Eugeen van Mieghem, Henri Evenepoel, Gustave van de Woestyne en Hugo Claus. Maar er is ook werk van (hedendaagse) kunstenaars: Luc Tuymans, Fred Bervoets, Tom Liekens en Jan Decleir. Het gebouw heeft drie niveaus. Alle werken komen er goed tot hun recht, naar alle (technische) eisen van deze tijd. Dit jaar in juni viert het MDR alweer het eerste lustrum.

Tijdelijke exposities
Ondanks alle tegenslagen als gevolg van de coronapandemie, werd in april 2021 de nieuwe vleugel geopend voor tijdelijke tentoonstellingen. Tweehonderd vierkante meter aan museumruimte werd aan de bestaande zalen toegevoegd. Op het moment dat ik het museum bezocht, was daar de tentoonstelling van Léon Spilliaert gaande, getiteld 'De oorsprong van het beeld'. Buiten België is Spilliaert een minder bekende kunstenaar, maar voor onze zuiderburen is hij bijna een icoon, met name in Oostende. De indeling van zalen en kabinetten lijkt aanvankelijk verwarrend en schemerig, maar is niet onaangenaam. Immers, (oude) werken op papier zijn nu eenmaal kwetsbaar en lichtgevoelig.

Kunst en kunde
De Stad Antwerpen is al eeuwenlang bekend om de druk- en graveerkunst. Christoffel Plantin en Jan Moretus waren al beroemde drukkers in de 16e eeuw. Toch lijkt de grafische kunst een ondergeschoven kind te zijn. De Cinderella onder de kunstvormen als het ware. Niet zozeer door de ambachtelijke aspecten die nu eenmaal aan deze discipline vastzitten, want schilderen, tekenen en beeldhouwen vereisen ook ambachtelijke kennis, dan wel een trefzekere hand. Het feit dat er meerdere afdrukken zijn van één creatie, maakt ze minder waardevol. Zelfs op toonaangevende internationale kunstbeurzen is er nog regelmatig grafiek te vinden van oude meesters zoals Rembrandt en Dürer. Dat zijn weliswaar geen koopjes, maar een doek of paneel van deze meesters is toch een ander verhaal.

Spiegelbeeld
Een bekend etser heeft mij een keer toevertrouwd dat hij zijn door hemzelf goedgekeurde (genummerde) drukken die van zijn etspers afkomen, stuk voor stuk originelen vindt. En eigenlijk vind ik dat hij gelijk heeft. Het procedé is tijdrovend en het vereist precisie, geduld en onberispelijk (schoon) werken, met name bij kleuretsen. Zelf ben ik in de grafische kunsten niet veel verder gekomen dan etsen. Het vele poetsen en het werken met salpeterzuur begon me tegen te staan, maar het gaf mij tenminste enig inzicht in deze kunstvorm. Als ik bezig ben met een willekeurige tekening, dan hou ik die soms voor de spiegel of omgekeerd tegen het licht om te zien hoe de vorm, verhoudingen of perspectieven zich hebben ontwikkeld. Die lichte sensatie is er altijd bij grafische kunst, hoe komt zij tevoorschijn in spiegelbeeld?

Speciale liefde

Kunstenaars uit vroegere eeuwen die de graveertechnieken beheersten, konden hun brood verdienen met de verkoop van hun prenten en daarmee hun kunst en bekendheid ook verder verspreiden. Zo waren zij in staat autonoom te werken, hun eigen creaties te maken zonder afhankelijk te zijn van heersende en invloedrijke opdrachtgevers, zoals de Kerk. De voortgaande ontwikkeling van de fotografie heeft een grote omslag teweeg gebracht in de kunsten, die vooral jonge kunstacademiestudenten aantrekt. Of daarmee de eeuwenoude etstechniek uit de gratie zal raken bij jonge kunstenaars, is maar de vraag. Vermoedelijk zal die speciale liefde voor de grafiek, misschien een minder verheven maar zeker ambachtelijke kunst, wel blijven bestaan, bij zowel kunstenaars, kunstliefhebbers als kunstverzamelaars.

Fred Bervoets
Vanaf 27 mei 2022 is een expositie te bekijken van Fred Bervoets, een in België eveneens zeer bekende kunstenaar. Aangezien ik deze expositie niet zelf heb bekeken, laat ik het woord aan Ernest van Buynder, erevoorzitter van het M HKA - Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen –:
"(…) Fred Bervoets (1942) werkt al meer dan een halve eeuw samen met galerie De Zwarte Panter. In zijn carrière heeft hij in een constante lijn van hoge intensiteit en grote kwaliteit, talrijke periodes gekend en verschillende reeksen gerealiseerd. Ik vermeld onder meer de Wortels, Cobra's, Spaghetti's, Totems en Kasten, de periode van de Grijzen, Hommage aan een vriend, Wounded Knee ( …) Bervoets manifesteert zich vooral sedert de jaren tachtig van vorige eeuw meer en meer als een peintre-graveur. Hij gebruikt de etstechniek niet als reproductiemethode, maar als zuiver expressiemiddel (…)
Het is dan ook verheugend dat het dynamische MDR op de tachtigste verjaardag van de kunstenaar en na een schitterende expositie van Leon Spilliaert een retrospectieve brengt van het grafisch oeuvre van Bervoets (…)"

Voor wie graag door de Scheldestad wandelt, vanaf Antwerpen Centraal Station is het krap twee kilometer lopen naar het MDR.

Fred Bervoets, Gewoon Ongewoon, nog t/m 5 september 2022, Museum De Reede, Ernest Van Dijckkaai 7, Antwerpen, België. Website: https://museum-dereede.com