Aug. - okt. 2022, 17e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Vladimir Kopecký: Vlakglas als inspiratiebron

Vaak hebben we het over de schoonheid van glas, maar sommigen streven hier bewust niet naar. Zo werkt de Praagse kunstenaar Vladimir Kopecký al sinds eind jaren zestig aan zijn zogeheten 'ugly glass'-schilderingen en objecten. Hij plakt behangpapier tegen vensterglas, bedekt het met verf of vermengt glasplaten met restmaterialen. Daarmee spreekt hij een jongere generatie glaskunstenaars aan, die graag vrijer met glas wil werken.

Door Han de Kluijver

Vladimír Kopecký (1931) laat zich al meer dan zestig jaar in Tsjechië en in andere landen gelden als een bijzonder glaskunstenaar en schilder. Hij maakte indruk met zware geometrische elementen in zijn schilderijen op linoleum. Maar hij staat vooral bekend om zijn onconventionele benadering van glas. Al decennialang beschouwt Kopecky glas als een materiaal dat van haar decoratieve functie los moet komen. Hij vindt dat glas niet per se om de schoonheid van het materiaal zou moeten worden gewaardeerd. De materiaalkeuze voor een kunstobject hoeft van hem ook geen relatie te hebben met het kunstobject zelf. De ruimte tussen de lagen van glas boeit hem oneindig veel meer dan eigenschappen als transparantie en lichtbreking.

Zijn werk is doordrenkt van symboliek, maar dan wel op Kopecký's manier. 'Don't use symbols where you want them to be', heeft hij eens gezegd. In veel van zijn objecten neemt hij nadrukkelijk afstand van het traditionele Boheemse sierglas. Zijn passie ligt in het experimenteren met nieuwe mogelijkheden van glas, met name vlakglas (vensterglas). Kunst en traditie hebben voor Kopecký geen bestaansgrond alleen maar vanwege zichzelf.

Kopecký, geboren in Svojanov, Tsjechië in 1931, bezocht de glasscholen in Kamenický Senov en Nový Bor, voordat hij overstapte naar de Academie voor Toegepaste Kunsten in Praag. Daar studeerde hij van 1949 tot 1956 bij Josef Kaplický en droeg bij aan het grote succes van het Tsjechoslowaakse paviljoen op EXPO 58 in Brussel. Vervolgens was hij leerling van Stanislav Libensky. In 1961 vestigde hij zich als onafhankelijk kunstenaar. Na de 'Fluwelen Revolutie' in 1989 werd hij hoofd van de glasfaculteit van de Academie voor Toegepaste Kunsten in Praag. Kort na Kopecký 's aanstelling aan de Praagse academie prees Libensky hem als een schilder van de Tsjechische avant-garde, die ook goed weet om te gaan met sculpturale elementen als glas, hout, staal en andere materialen. Hij ziet Kopecký's objecten als 'uitdrukkingen van de tegenspoed en neergang van Tsjechië'. Baksteen, glas, metaal en autolak vloeien over naar 'menselijke hoop met kritische gedachten'.

Kopecký's werk is vaak lastig te doorgronden. De betekenis moet vooral binnen in het glas worden gezocht, tussen de transparante ruimte en de massieve massa's verf. Soms tonen zijn 'glassculpturen' duidelijk landschappelijk-architectonisch elementen. Zijn beste werken zijn zonder meer die waar de lelijkheid het uitgangspunt lijkt te zijn geweest. De tweedimensionale glasschilderingen van Kopecký missen, door het niveau van detaillering en het conceptuele denken, echter de nodige verbeeldingskracht.

In 2009 ontving Kopecký de Tsjechische 'Ministerie van Cultuurprijs'. Zijn werk is uitgebreid tentoongesteld in de Tsjechische Republiek en in heel Europa en Azië. Het is daarnaast opgenomen in de openbare collecties van het Corning Museum of Glass in Corning, New York; Kunstsammlungen der Veste Coburg in Coburg, Duitsland; mudac, Musée des Arts Décoratifs, Lausanne, Zwitserland; National Gallery in Praag, Tsjechië en het Nationaal Museum voor Moderne Kunst in Kyoto, Japan.

Onbeperkte mogelijkheden
Met zijn antihouding zette Kopecký een zoektocht in gang naar het onbelemmerde gebruik van glas als artistiek middel. In zijn werk speelt hij ook met de effecten van licht en schaduw en onderzoekt hij het onderscheid tussen reële en illusionaire ruimte. Als schilder en beeldhouwer besteedt hij bijzonder veel aandacht aan kleur en ruimtelijkheid. Zo rangschikt hij in sommige installaties meerdere opvallende, geschilderde bladen vlakglas achter elkaar, zodat ze lijken om te vallen of op te gaan in hun omgeving. Het zijn werken met duidelijk afgebakende geometrische vormen, die opvallen door een ongeremde toepassing van verf. Kopecký maakt echter ook sculpturen en assemblages waarin hij stukken glas combineert met metaal, ruw hout, plastic platen en andere gevonden materialen. Hierdoor lijken deze installaties op toevallige groeperingen, allemaal besprenkeld met acrylverf in bonte kleuren. Ook wordt geen enkele moeite gedaan om de lijm, die glas en metaal met elkaar verbindt, te verbergen. Het glas mist hierdoor ineens de 'lelijkheid' en laat de puurheid van de vorm en de optische brekingen van het licht in de vergezichten opvallen.

Kopecký heeft eens gezegd dat glas niet het onderwerp is van zijn expressie. Het lijkt daarom misschien ironisch dat hij een grondige technische en artistieke opleiding in dit medium heeft gevolgd. Maar Kopecký's werk omvat een verscheidenheid aan benaderingen, zo is hij ook een van de meest onderscheidende Tsjechische coloristen. Hij brengt enorme kleurlagen aan op het glas, alsof het een schilderdoek is. Door de transparantie van glas versmelt de ene tint met de andere. Gedurende zijn hele artistieke loopbaan heeft Kopecký geschommeld tussen het gebruik van een zeer expressieve, kleurrijke vorm en een strenge, bijna monochrome vorm. Hij moet evenzeer als schilder en als glaskunstenaar worden beschouwd.

Het werk van Kopecký is geen echte anti-kunst in de zin van Dada en Fluxus. Het is voornamelijk een reactie op de val van de Muur in 1989, toen de vrijheid in Tsjechië terug kwam om experimentele kunst te maken. Er zit ook duidelijk een gedachte achter, de ruimtes tussen lagen van glas verkennen en nieuwe combinaties van materialen onderzoeken. Het werk is daardoor meer verwant met 'Cobra'. Maar voor veel glaskunstenaars is hij wel een inspiratiebron om vrijer met glas te werken.

Vladimír Kopecký is een van de levende legendes van de glaswereld. Ook al heeft hij zijn 90ste verjaardag gevierd, hij is nog steeds actief, zoals op 4 juni 2022 te zien was bij de opening van zijn laatste expositie 'Calm Storm' in Liberec (Tsjechië).