Claire Tabouret – Van Pentecôte tot Battleground

'Ik ben ongelooflijk trots dat we met deze virtuoze kunstenaar ons jubileumjaar openen; Claire Tabouret schildert trefzeker, vol lef en met groot inlevingsvermogen', aldus Suzanne Swarts, directeur Voorlinden

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Voor Museum Voorlinden is 2026 een bijzonder jaar (vanwege het tienjarig bestaan). Voor Claire Tabouret (1981) is het eveneens een buitengewoon jaar. Ze heeft haar eerste museale overzichtstentoonstelling in Nederland en aan het eind van dit jaar worden haar zes glas-in-lood ramen in de Notre Dame kathedraal in Parijs geïnstalleerd. Deze laatste eervolle opdracht heeft Tabouret gekregen, nadat ze door president Emmanuel Macron en de aartsbisschop van Parijs, Laurent Ulrich, was geselecteerd uit ruim honderd kunstenaars. Het is een onderdeel van de restauratie die de kathedraal heeft ondergaan na de verwoestende brand in 2019.

Pinksteren
De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik, bij toeval, voor het eerst hoorde van Tabouret door haar ontwerpen voor deze ramen. Die ontwerpen blijken min of meer omstreden, omdat er nieuwe glas-in-loodramen werden besteld terwijl de bestaande uit de negentiende eeuw, ontworpen door de architect Eugène Viollet-le-Duc (1814-1879), wel hadden kunnen worden gerestaureerd. Dit leidde tot ophef. Evengoed komt de beslissing van twee autoriteiten, die zich (naar ik aanneem) weloverwogen hebben beraad over de keuze. Bovendien had Tabouret niet alle artistieke vrijheid. Het thema werd door de aartsbisschop bepaald: 'Pentecôte' (Pinksteren), het moment waarop de Heilige Geest neerdaalt op de apostelen van Jezus. Daarnaast moest Tabouret de kleuren van de ramen in balans houden, om ervoor te zorgen dat in het interieur van het godshuis het 'witte licht' behouden zou blijven. Dat is een proces waarvoor ook overleg met de kerknotabelen van de Notre Dame nodig was. Overigens is er in de loop van de eeuwen geregeld wel wat veranderd aan het iconische gebouw. Nu het weer uit de as is herrezen, na vijf jaar restauratie (heropend eind 2024), waarom dan geen andere glas-in-loodramen?

Vlammen
Het Pentecôte-thema is een symbool van de Heilige Geest die neerdaalt in de vorm van vurige vlammen. Hopelijk is de 'Saint Esprit' de kathedraal goed gezind en slaat de brand niet opnieuw uit. Op een van de zes ramen heeft Tabouret inderdaad dat tafereel van die vurige vlammen figuratief uitgebeeld, met moeder Maria en de volgelingen van Jezus die naar de vlammen opkijken. Dat figuratieve geldt voor alle voorstellingen op de zes ramen, de zichtbare werkelijkheid voor de gelovigen en bezoekers. Tabouret werkte samen met atelier Simon-Marq in Reims, dat al sinds 1640 het aloude ambacht van glazenier uitoefent. Dit atelier heeft eerder religieuze ontwerpen uitgevoerd, onder meer van Joan Miró en Marc Chagall.

Voorbezichtiging
Niet helemaal onvoorbereid dus, keek ik eerst naar haar ontwerpen voor deze ramen. Onder meer met gekleurd transparant papier en glasstukjes zijn de fragmenten verdeeld over een vitrinemeubel, dat centraal is geplaatst in de omvangrijke bibliotheek van het museum, die op afspraak is te bezoeken. De 'voorbezichtiging' van de ramen op ware grootte was tot 15 maart 2026 te zien in het Grand Palais in Parijs, met de ontwerpen uitgevoerd op dik papier en plexiglas onder de titel 'D'un seul souffle' (met één ademtocht). Zie ook: www.youtube.com/YngUuH_vTH4.

Weaving waters, weaving gestures
Vervolgens verder naar de schilderijen, sculpturen, alsook de beschilderde vazen van Tabouret, die tot en met 25 mei 2026 worden gepresenteerd op het thema 'Weaving waters, weaving gestures'. Het is een tentoonstelling van de werken die zij in de afgelopen tien jaar heeft gemaakt.
'Het menselijk gezicht is als het oppervlak van water, altijd in beweging, altijd ongrijpbaar, nooit stil. Door mezelf te schilderen, kan ik die vluchtige toestand vastleggen' aldus Claire Tabouret.
Haar forse schilderijen op doek en op nepbont, haar monoprints via plexiglasplaten, de vazen, het is mysterieus, zelfs een beetje magisch. In de eerste zaal zijn Tabourets' zelfportretten te zien; waarvan één van haar ten voeten uit, getiteld 'Battleground'. In dit tafereel rijst zij boven een slagveld met ridders te paard uit, gekleed in een catsuit en op hoge hakken. Haar zelfportret als vampier wordt ook als campagnebeeld gebruikt. Dat intrigeert, is het een volwassene of een kind, aangezien Tabouret al sinds haar veertiende zelfportretten schildert. Eveneens geldt dat voor het portret met de hoodie (sweater met capuchon). De gezichtsuitdrukkingen veranderen nauwelijks, ze kijken je wel recht aan.

Inspirators
Ook Tabouret heeft diverse inspirators. Al vanaf zeer jonge leeftijd was dat Claude Monet, met name zijn vermaarde waterlelieschilderijen die haar verlangen hebben aangewakkerd om zelf te gaan schilderen. Ook Giorgio Morandi heeft indruk gemaakt op Tabouret, onder meer met zijn landschappen. Dat heeft zich wellicht geuit in haar landschapschilderingen op nepbont. Een gedurfde techniek, want alle verf die je op een dergelijke drager aanbrengt, is onomkeerbaar, het absorbeert onmiddellijk. Je moet de verf er als het ware in borstelen of tamponneren. Aan de randen is de (aaibare) structuur nog te zien. Kleinere werken in deze techniek heb ik eerder gezien, maar nog niet op deze grootte, zeker indrukwekkend! In een hoek over een stoel 'gedumpt' ligt de schildersoutfit van Tabouret, als een soort installatie of assemblage. Hierdoor wordt de indruk gewekt dat ze hier haar atelier heeft en net klaar is voor die dag. Zowel haar werkkleding als -schoeisel heeft een 'Jackson Pollock' dessin.

Breaklights
Intrigerend zijn ook haar groepsportretten van stoïcijns kijkende kinderen, waarbij haar kleurgebruik heel bijzonder is. Zoals de groep verklede kinderen met zeer lange 'glowsticks' (plastic staafjes die een gekleurd licht geven) of 'breaklights' in hun handen, waarbij zowel hun sticks als diverse kledingstukken en hoofddeksels zijn geschilderd in een soort fluorescerende groenige kleur. Ik vroeg me af of het tafereel een 'glow in the dark' effect heeft, zodra het donker wordt en het museum is gesloten.

Les pleureuses
De grote porseleinen vazen of urnen die Tabouret heeft beschilderd zijn ware blikvangers. De enigszins eivormige ontwerpen van Henri Rapin (1873-1939) zijn vervaardigd door Manufacture nationale de Sèvres. Tabouret schilderde met een door haar ontwikkelde techniek rechtstreeks op het poreuze oppervlak, waarbij de kleuren pas echt ontstaan na het bakken op 1280° C. De voorstellingen zijn treurende en rouwende vrouwen. Tabouret kwam op dit onderwerp door de vele aanslagen en het geweld van de afgelopen jaren.

'Naar het werk van Claire Tabouret blijf je kijken; het heeft een enorme aantrekkingskracht. Dat komt door haar duidelijke signatuur, kleurenpalet, de materialiteit en haar onderwerpen (…)' aldus Barbara Bos, hoofd tentoonstellingen Voorlinden. En aantrekkingskracht heeft het daadwerkelijk. De tentoonstelling is de moeite waard om te gaan bekijken, ruim tentoongesteld over zes zalen van het museum.

CLAIRE TABOURET – Weaving waters, weaving gestures, t/m 25 mei 2026, Museum Voorlinden, Buurtweg 90, Wassenaar. Website: www.voorlinden.nl. Filmpje: hier.