In memoriam – Václav Cigler (1929–2026)

Op donderdag 8 januari 2026 is Václav Cigler overleden. Met zijn dood verliest de internationale kunstwereld een van de meest invloedrijke en visionaire kunstenaars van de twintigste en eenentwintigste eeuw.

Door Han de Kluijver

Cigler geldt als een van de grondleggers van de Tsjechische glasbeweging. Al aan het einde van de jaren vijftig ontdekte hij als een van de eersten het artistieke potentieel van optisch glas — een materiaal dat tot dan toe uitsluitend werd ontwikkeld voor technische en wetenschappelijke toepassingen, zoals lenzen voor microscopen, telescopen en camera’s. Door dit extreem zuivere, industrieel vervaardigde glas te gebruiken voor sculpturale en ruimtelijke werken, transformeerde hij het glasmedium en verlegde hij wereldwijd de grenzen ervan. Zijn werk wordt gekenmerkt door radicale eenvoud en uiterste precisie. Cirkels, bollen, cilinders, prisma’s en rechthoekige blokken vormen de elementaire bouwstenen van zijn sculpturen. Binnen deze strenge geometrieën spelen reflectie, breken en verstoring van licht een centrale rol. De objecten zijn geen gesloten vormen, maar functioneren als instrumenten voor waarneming: zij vergroten, ontleden, spiegelen en transformeren de zichtbare werkelijkheid. Zoals Cigler zelf zei: "Ik maak geen kunstobjecten, maar manieren van kijken."

Licht is bij Cigler geen bijkomstigheid, maar een actief materiaal. Zijn werken veranderen voortdurend, afhankelijk van standpunt, beweging en omgeving. Horizonnen verschuiven, vormen lossen op, ruimte wordt vervormd. De toeschouwer is niet langer enkel kijker, maar wordt deelnemer. Deze ervaring verleent zijn werk een meditatief, bijna spiritueel karakter, waarin tijd vertraagt en aandacht wordt aangescherpt.

Dialoog
Naast zijn autonome glassculpturen verrichtte Cigler vanaf de jaren zestig baanbrekend werk op het gebied van land art en kunst in de openbare ruimte. Water speelde daarin een sleutelrol: als spiegel, als drager van licht, als metafoor voor tijd en continuïteit. Zijn ontwerpen — glazen loopbruggen, wateroppervlakken, lichtcorridors — zoeken steeds de dialoog met het landschap en balanceren tussen rust en beweging, stilte en stroom. Een belangrijk deel van zijn oeuvre bevindt zich op het snijvlak van kunst en architectuur. In 1965 richtte hij aan de Academie voor Schone Kunsten in Bratislava de invloedrijke studio 'Glas in Architectuur' op, waarvan hij tot 1979 directeur was. Hij leidde daar een hele generatie kunstenaars op en drukte een blijvend stempel op de ontwikkeling van de Tsjechische en Slowaakse glaskunst. Tot zijn bekendste gerealiseerde werken behoren de licht- en glasinstallaties in verschillende metrostations in Praag, waaronder Námestí Míru, Námestí Republiky en Križíkova.

Ontdekken
Ciglers werk werd wereldwijd tentoongesteld en is opgenomen in toonaangevende collecties, waaronder het Corning Museum of Glass (VS), het Victoria & Albert Museum (Londen), het Musée des Arts Décoratifs (Parijs) en de Slowaakse Nationale Galerie. In 2019 ontving hij de Prijs van het Ministerie van Cultuur van de Tsjechische Republiek, voor zijn levenslange artistieke en pedagogische betekenis. Naast zijn sculpturen vormt ook zijn omvangrijke oeuvre op papier — tekeningen, diagrammen en notities — een essentieel onderdeel van zijn werk. Dit zijn niet louter voorstudies, maar autonome reflecties op ruimte, kosmos en menselijke waarneming. Ze tonen Cigler als denker en observator, voortdurend zoekend naar de essentie van vorm, licht en betekenis.

Václav Cigler zag kunst als een middel tot ontdekken: van de wereld, van perceptie, van onszelf. Zijn werk gaat niet over spektakel, maar over aandacht — over kijken, vertragen en het bewust worden van licht, ruimte en aanwezigheid. In zijn glas weerspiegelt zich niet alleen de wereld om ons heen, maar ook onze plaats daarin. Zijn nalatenschap is helder, precies en blijvend — als het licht dat door zijn werk blijft stromen.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.