Vlinders, fruit en parfumflesjes
Textiles by Andy Warhol

'Met deze presentatie laten we een kant van Warhol zien die in Nederland nauwelijks bekend is. Zijn vroege textielontwerpen zijn niet alleen fris en humoristisch, maar tonen ook hoe veelzijdig hij was als maker (…)', aldus Suzanne Wallinga, directeur Museum Cobra Amstelveen over de tentoonstelling Andy Warhol, The textiles.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Nog voordat hij wereldwijde faam verwierf als pionier van de Pop Art, ontwierp Warhol speelse en experimentele stoffen voor mode en interieur, met herhalende humoristische dessins en krachtige lijnen. De (reizende) tentoonstelling is georganiseerd in samenwerking met het Fashion and Textile Museum in Londen en is eerder in een aangepaste vorm gepresenteerd in het Palazzo Ferrero, in Biella (textielstad), Italië. Gesteld kan worden dat Andy Warhol tot de invloedrijkste kunstenaars van de twintigste eeuw behoort. Minder bekend is dat hij al voor zijn doorbraak als beeldend kunstenaar een succesvolle loopbaan had in de commercie. In de jaren vijftig en zestig werkte hij als illustrator en grafische ontwerper in New York, voor tijdschriften, winkels en reclamecampagnes, maar ook ontwierp hij textiel. Het is een vrijwel onbekend en ongedocumenteerd gedeelte uit zijn artistiek oeuvre.

New York, New York ...
Voor het campagnebeeld van de tentoonstelling is de grote gele appel van Warhol gekozen, 'The Big Apple', niet geheel toevallig ... In het New York van de vijftiger jaren waren kunst, mode, design en commercie nauw met elkaar verweven. Het café/boutique Serendipity 3 was in die tijd een hotspot voor kunstenaars, ontwerpers en andere creatievelingen, mede opgericht door Stephen Bruce. Andy Warhol (Andrew Warhola, 1928-1987) was er vaak te zien, het was voor hem een soort stamcafé waar hij zijn werk officieus toonde. Bruce verkocht er Warhols afgekeurde reclamewerk als ingelijste kunst en organiseerde informele presentaties van zijn prints. Het café is als het ware de voorloper geweest van het meer spraakmakende 'The Factory' (1964-1987), de naam van Warhols Studio die op enkele plaatsen in NYC gevestigd is geweest en waar hij verder furore maakte als vindingrijk en artistiek mens. Het Andy Warhol Museum (sinds 1994) in Pittsburgh, Pennsylvania, de stad waar Warhol werd geboren, heeft naar verluidt de sfeer en dynamiek van The Factory nagebootst. De getoonde ontwerpen, meer dan zestig, zijn uit de vijftiger en zestiger jaren van de vorige eeuw, de periode waarin Warhol werkte in opdracht van verschillende textielfabrikanten. Het is als het ware de oorsprong van zijn latere stijl: herhaling van motieven, uitgesproken contourlijnen en een direct toegankelijk beeld.

Textiel met ijsco's, knopen en schoenen
De ontwerpen van Warhols hand zijn in productie zijn genomen door verschillende textielfabrikanten, zoals Stehli Silks, Fuller Fabrics Inc. en M. Lowenstein and Sons. De ontwerpen sloten aan bij de Amerikaanse 'Novelty Prints'. Veel van Warhols ontwerpen werden destijds anoniem geproduceerd en raakten daardoor uit beeld. Daarom vormen ze nu een verrassende kennismaking met een vroeger gedeelte uit Warhols nalatenschap. Het zijn speelse voorstellingen uit het dagelijkse leven zoals vlinders, fruit, schoenen, knopen of parfumflesjes. In de USA waren deze prints populair, met name voor zomerkleding. Ze boden Warhol een vorm die goed bij hem paste. In plaats van klassieke bloemen of abstracte patronen, koos hij voor gewone gebruiksvoorwerpen en alledaagse motieven. Daarmee veroverde hij een plaats in de commerciële modewereld van zijn tijd. In de grote variatie van textielontwerpen is te zien hoe breed Warhol dit repertoire uitwerkte, van insecten, citroenen en appels tot borstels, sokken en ijsco's.

Pretzels en vlaggen
Al lopend door het parcours viel mijn oog op een tekening of prent uit het Metropolitan Museum of Art in New York. Een afbeelding van een zomerjurkje met een door Warhol ontworpen dessin uit 1964. Het rechte jurkje zelf, de 'Silk Pretzel Dress', is een ontwerp van Stephen Bruce en Leila Larmon. Toen opeens dacht ik aan de handwerkdocente op de middelbare school die ons opdracht gaf een eenvoudige jurkje te maken van een zelf uitgekozen stof. Een zomerjaponnetje volgens de klassieke docente, die zelf altijd met zwierende rokken door de schoolgangen schreed. Het was geen moeilijke opdracht, een rechttoe rechtaan patroon was voorhanden, model 'shift' zonder mouwen met een ceintuurtje. Ik kocht in de plaatselijke stoffenwinkel een katoenen zomerstof in de opgegeven maten. Een stof in helderrood fond, met een dessin van vierkantjes en daarin herhaling van gestileerde bootjes, reddingsboeien en matrozenpetten. Mijn klasgenoten keken misprijzend, dat was toch veel te kinderachtig, zij hadden gekozen voor degelijke uni kleuren, strepen of stippen. Onze docente meende dat het bij mij paste. Ik had toen uiteraard nog nooit van Warhol gehoord, anders had ik het beslist een DIY (Do It Yourself ) Warhol genoemd. Verder kan ik me niet herinneren dat ik het jurkje heb gedragen, het kwam nogal vormeloos uit de verf, zeker op een puberaal lijf, maar het dessin staat me helder voor de geest.

Deze tentoonstelling wordt gepresenteerd in dialoog met de expositie 'Wilde rokken, Cobra-kunst als textiel', beide op de grote bovenverdieping van Museum Cobra.

Andy Warhol, The textiles, t/m 6 september 2026, Museum Cobra, Sandbergplein 1, Amstelveen. Verdere informatie: www.museumcobra.nl.