Claire Tabouret – Van Pentecôte tot Battleground

'Ik ben ongelooflijk trots dat we met deze virtuoze kunstenaar ons jubileumjaar openen; Claire Tabouret schildert trefzeker, vol lef en met groot inlevingsvermogen', aldus Suzanne Swarts, directeur Voorlinden

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Voor Museum Voorlinden is 2026 een bijzonder jaar (vanwege het tienjarig bestaan). Voor Claire Tabouret (1981) is het eveneens een buitengewoon jaar. Ze heeft haar eerste museale overzichtstentoonstelling in Nederland en aan het eind van dit jaar worden haar zes glas-in-lood ramen in de Notre Dame kathedraal in Parijs geïnstalleerd. Deze laatste eervolle opdracht heeft Tabouret gekregen, nadat ze door president Emmanuel Macron en de aartsbisschop van Parijs, Laurent Ulrich, was geselecteerd uit ruim honderd kunstenaars. Het is een onderdeel van de restauratie die de kathedraal heeft ondergaan na de verwoestende brand in 2019. Pinksteren De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik, bij toeval, voor het eerst hoorde van Tabouret door haar ontwerpen voor deze ramen. Die ontwerpen blijken min of meer omstreden, omdat er nieuwe glas-in-loodramen werden besteld terwijl de bestaande uit de negentiende eeuw, ontworpen door de architect Eugène Viollet-le-Duc (1814-1879), wel hadden kunnen worden gerestaureerd. Dit leidde tot ophef.

Claire Tabouret, 'Battleground', 2016, acryl op doek, 220 x 170 cm, particuliere collectie. Foto: © Blunt Bangs.

Evengoed komt de beslissing van twee autoriteiten, die zich (naar ik aanneem) weloverwogen hebben beraad over de keuze. Bovendien had Tabouret niet alle artistieke vrijheid. Het thema werd door de aartsbisschop bepaald: 'Pentecôte' (Pinksteren), het moment waarop de Heilige Geest neerdaalt op de apostelen van Jezus. Daarnaast moest Tabouret de kleuren van de ramen in balans houden, om ervoor te zorgen dat in het interieur van het godshuis het 'witte licht' behouden zou blijven. Dat is een proces waarvoor ook overleg met de kerknotabelen van de Notre Dame nodig was. Overigens is er in de loop van de eeuwen geregeld wel wat veranderd aan het iconische gebouw. Nu het weer uit de as is herrezen, na vijf jaar restauratie (heropend eind 2024), waarom dan geen andere glas-in-loodramen?

Vlammen
Het Pentecôte-thema is een symbool van de Heilige Geest die neerdaalt in de vorm van vurige vlammen. Hopelijk is de 'Saint Esprit' de kathedraal goed gezind en slaat de brand niet opnieuw uit. Op een van de zes ramen heeft Tabouret inderdaad dat tafereel van die vurige vlammen figuratief uitgebeeld, met moeder Maria en de volgelingen van Jezus die naar de vlammen opkijken. Dat figuratieve geldt voor alle voorstellingen op de zes ramen, de zichtbare werkelijkheid voor de gelovigen en bezoekers. Tabouret werkte samen met atelier Simon-Marq in Reims, dat al sinds 1640 het aloude ambacht van glazenier uitoefent. Dit atelier heeft eerder religieuze ontwerpen uitgevoerd, onder meer van Joan Miró en Marc Chagall.

Voorbezichtiging
Niet helemaal onvoorbereid dus, keek ik eerst naar haar ontwerpen voor deze ramen. Onder meer met gekleurd transparant papier en glasstukjes zijn de fragmenten verdeeld over een vitrinemeubel, dat centraal is geplaatst in de omvangrijke bibliotheek van het museum, die op afspraak is te bezoeken. De 'voorbezichtiging' van de ramen op ware grootte was tot 15 maart 2026 te zien in het Grand Palais in Parijs, met de ontwerpen uitgevoerd op dik papier en plexiglas onder de titel 'D'un seul souffle' (met één ademtocht). Zie ook: www.youtube.com/YngUuH_vTH4.

Weaving waters, weaving gestures
Vervolgens verder naar de schilderijen, sculpturen, alsook de beschilderde vazen van Tabouret, die tot en met 25 mei 2026 worden gepresenteerd op het thema 'Weaving waters, weaving gestures'. Het is een tentoonstelling van de werken die zij in de afgelopen tien jaar heeft gemaakt.
'Het menselijk gezicht is als het oppervlak van water, altijd in beweging, altijd ongrijpbaar, nooit stil. Door mezelf te schilderen, kan ik die vluchtige toestand vastleggen' aldus Claire Tabouret.
Haar forse schilderijen op doek en op nepbont, haar monoprints via plexiglasplaten, de vazen, het is mysterieus, zelfs een beetje magisch. In de eerste zaal zijn Tabourets' zelfportretten te zien; waarvan één van haar ten voeten uit, getiteld 'Battleground'. In dit tafereel rijst zij boven een slagveld met ridders te paard uit, gekleed in een catsuit en op hoge hakken. Haar zelfportret als vampier wordt ook als campagnebeeld gebruikt. Dat intrigeert, is het een volwassene of een kind, aangezien Tabouret al sinds haar veertiende zelfportretten schildert. Eveneens geldt dat voor het portret met de hoodie (sweater met capuchon). De gezichtsuitdrukkingen veranderen nauwelijks, ze kijken je wel recht aan.

Inspirators
Ook Tabouret heeft diverse inspirators. Al vanaf zeer jonge leeftijd was dat Claude Monet, met name zijn vermaarde waterlelieschilderijen die haar verlangen hebben aangewakkerd om zelf te gaan schilderen. Ook Giorgio Morandi heeft indruk gemaakt op Tabouret, onder meer met zijn landschappen. Dat heeft zich wellicht geuit in haar landschapschilderingen op nepbont. Een gedurfde techniek, want alle verf die je op een dergelijke drager aanbrengt, is onomkeerbaar, het absorbeert onmiddellijk. Je moet de verf er als het ware in borstelen of tamponneren. Aan de randen is de (aaibare) structuur nog te zien. Kleinere werken in deze techniek heb ik eerder gezien, maar nog niet op deze grootte, zeker indrukwekkend! In een hoek over een stoel 'gedumpt' ligt de schildersoutfit van Tabouret, als een soort installatie of assemblage. Hierdoor wordt de indruk gewekt dat ze hier haar atelier heeft en net klaar is voor die dag. Zowel haar werkkleding als -schoeisel heeft een 'Jackson Pollock' dessin.

Breaklights Intrigerend zijn ook haar groepsportretten van stoïcijns kijkende kinderen, waarbij haar kleurgebruik heel bijzonder is. Zoals de groep verklede kinderen met zeer lange 'glowsticks' (plastic staafjes die een gekleurd licht geven) of 'breaklights' in hun handen, waarbij zowel hun sticks als diverse kledingstukken en hoofddeksels zijn geschilderd in een soort fluorescerende groenige kleur. Ik vroeg me af of het tafereel een 'glow in the dark' effect heeft, zodra het donker wordt en het museum is gesloten. Les pleureuses De grote porseleinen vazen of urnen die Tabouret heeft beschilderd zijn ware blikvangers. De enigszins eivormige ontwerpen van Henri Rapin (1873-1939) zijn vervaardigd door Manufacture nationale de Sèvres. Tabouret schilderde met een door haar ontwikkelde techniek rechtstreeks op het poreuze oppervlak, waarbij de kleuren pas echt ontstaan na het bakken op 1280° C. De voorstellingen zijn treurende en rouwende vrouwen. Tabouret kwam op dit onderwerp door de vele aanslagen en het geweld van de afgelopen jaren.

Claire Tabouret, 'Les pleureuses' (brun doré), 2023, geëmailleerd porselein, 53 x 40 cm, courtesy of the artist.

'Naar het werk van Claire Tabouret blijf je kijken; het heeft een enorme aantrekkingskracht. Dat komt door haar duidelijke signatuur, kleurenpalet, de materialiteit en haar onderwerpen (…)' aldus Barbara Bos, hoofd tentoonstellingen Voorlinden. En aantrekkingskracht heeft het daadwerkelijk. De tentoonstelling is de moeite waard om te gaan bekijken, ruim tentoongesteld over zes zalen van het museum.

CLAIRE TABOURET – Weaving waters, weaving gestures, t/m 25 mei 2026, Museum Voorlinden, Buurtweg 90, Wassenaar. Website: www.voorlinden.nl. Filmpje: hier.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Glas als taal, niet als spektakel

Glas is een materiaal met een paradoxale status. Het is tegelijk alledaags en uitzonderlijk, kwetsbaar en technisch veeleisend, transparant maar nooit neutraal. We drinken eruit, kijken erdoorheen, beschermen er kunst mee in vitrines. Tegelijkertijd bezit glas een bijna magische kwaliteit: het vangt licht, reflecteert de omgeving en kan een ruimte veranderen zonder die fysiek te bezetten. Juist deze eigenschappen maken glas tot een verleidelijk medium voor kunstenaars — en tegelijk tot een risico.

Door Han de Kluijver

In een tijd waarin technische perfectie snel bewondering oproept, ligt esthetische vrijblijvendheid voortdurend op de loer. Glas kan gemakkelijk imponeren door zijn glans, zijn kleur of zijn ambachtelijke virtuositeit. Maar wanneer het materiaal slechts een demonstratie van vaardigheid blijft, verliest het zijn betekenis. De vraag dringt zich daarom op: hoe kan glaskunst betekenisvol blijven? Misschien ligt het antwoord besloten in het vermogen van glas om niet alleen te tonen wat het ís, maar ook wat het kan verliezen: zijn helderheid, zijn vorm, zijn stabiliteit. Waar glas breekt, vervormt, beslaat of oplost in licht, ontstaat ruimte voor betekenis. Glas laat ons niet alleen kijken naar een object, maar reflecteert ook op de manier waarop wij kijken.

Als een van de pioniers van de Amerikaanse glasbeweging onderzocht Marvin Lipofsky (1938–2016) vooral de sculpturale en ruimtelijke potentie van glas. 'Russian 6', 2006-2007, geblazen, gezaagd, geetst glas. Foto: Studio Marvin Lipofsky.

Het laat ons ervaren dat zichtbaarheid nooit vanzelfsprekend is.

Emancipatie van het medium
De herwaardering van glas als autonoom kunstmedium begon in de tweede helft van de twintigste eeuw. Binnen de internationale 'studio-glass' beweging werd glas losgemaakt uit zijn industriële context en naar het kunstenaarsatelier gebracht. Een belangrijke rol werd gespeeld door Marvin Lipofsky, die het materiaal benaderde als een experimenteel veld. Zijn opgeblazen, organische vormen lijken soms meer op levende organismen dan op traditionele glasobjecten. In zijn werk wordt glas geen perfect oppervlak, maar een lichaam in wording — kwetsbaar, onvoorspelbaar en voortdurend in beweging. Parallel aan deze ontwikkeling ontstond in Europa een krachtige sculpturale benadering van glas.

Het werk van Stanislav Libenský en Jaroslava Brychtová betekende een radicale uitbreiding van de mogelijkheden van het materiaal. In hun monumentale gegoten glasvormen speelt licht een architectonische rol. De objecten lijken massief en zwaar, maar blijven tegelijkertijd licht doorlaten en transformeren. Hun werk toont dat glas niet alleen een fragiel oppervlak kan zijn, maar ook een sculpturaal medium met een bijna spirituele monumentaliteit. Een meer autobiografische en expressieve benadering vinden we bij de Duitse kunstenaar Erwin Eisch. Voor hem werd glas een middel om persoonlijke verhalen, mythologie en maatschappelijk commentaar te verbeelden. Zijn werk doorbrak het idee dat glas vooral decoratief of functioneel moest zijn.

Licht, perceptie en ruimte
Vanaf de jaren tachtig en negentig verschoof de aandacht binnen de glaskunst steeds vaker van object naar ervaring. Glas werd niet langer alleen gebruikt om vormen te maken, maar ook om perceptie (waarneming) te onderzoeken. Bij de Belgische kunstenaar Ann Veronica Janssens staat de zintuiglijke ervaring centraal.

Haar installaties van glas, licht en kleur creëren ruimtes waarin de toeschouwer zijn eigen waarneming begint te betwijfelen. Grenzen vervagen, kleuren veranderen, en de ruimte lijkt voortdurend te verschuiven. Ook het werk van Roni Horn onderzoekt deze relatie tussen materie en waarneming. Haar massieve glasobjecten hebben een bijna meditatieve kwaliteit. Door hun transparantie en gewicht lijken ze tegelijkertijd aanwezig en ongrijpbaar. Ze veranderen voortdurend, afhankelijk van het licht en de positie van de toeschouwer. Glas wordt hier geen object dat iets voorstelt, maar een middel om te ervaren hoe kijken werkt.

Stanislav Libenský en Jaroslava Brychtová gebruikten monumentaal gegoten glas om innerlijke ruimte en spirituele monumentaliteit voelbaar te maken. Hun sculpturen dragen een innerlijk licht, een stilte die verder reikt dan het object. Galerie Libenský, Brychtová. Zelezny Brod. Foto: Han de Kluijver.

Europese stemmen
Binnen Europa ontwikkelde zich bovendien een rijke diversiteit aan artistieke benaderingen van glas. In Scandinavië onderzochten kunstenaars de relatie tussen glas en landschap en tussen natuur en menselijke verbeelding. De Zweedse kunstenaar Bertil Vallien bijvoorbeeld, maakte monumentale zandgegoten glasobjecten waarin archetypische vormen – boten, hoofden, menselijke figuren – verwijzen naar reizen, herinnering en mythologie. Zijn werk lijkt soms op archeologische vondsten uit een onbekende beschaving. Een geheel andere benadering vinden we bij de Deense kunstenaar Steffen Dam. Hij creëert glazen vitrines waarin fictieve biologische specimens worden gepresenteerd. Deze objecten lijken afkomstig uit een natuurhistorisch museum, maar blijken uiteindelijk producten van de verbeelding. Hier ontstaat een subtiel spel tussen wetenschap en fictie en tussen kennis en interpretatie. Glas fungeert als medium, dat zowel transparantie als twijfel belichaamt.

Ook in Italië blijft glas een belangrijke rol spelen binnen de hedendaagse kunstpraktijk. Door initiatieven als de internationale samenwerkingsprojecten op het eiland Murano in Venetië, dat beroemd is om zijn glaswerk, en projecten als 'Glasstress', georganiseerd door Berengo Studio, ook op Murano, wordt glas steeds vaker ingezet door kunstenaars die oorspronkelijk uit andere disciplines komen. In deze context wordt het materiaal niet langer alleen benaderd vanuit de traditie, maar vanuit het concept. Glas wordt een taal binnen een breder artistiek discours.

Glas en de wereld
Een belangrijke ontwikkeling binnen de hedendaagse glaskunst is de groeiende aandacht voor een maatschappelijke en ecologische context. Kunstenaars gebruiken glas niet alleen om schoonheid of virtuositeit te tonen, maar ook om vragen te stellen over de wereld waarin we leven.

Glas kan daarbij functioneren als metafoor voor kwetsbaarheid. Het kan verwijzen naar breekbare ecosystemen, naar fragiele sociale structuren of naar de lichamelijke kwetsbaarheid van de mens. Sommige kunstenaars werken bewust met gebroken glas, gerecyclede materialen of industriële restproducten. Door deze materialen opnieuw te gebruiken, plaatsen zij glas terug in een bredere maatschappelijke kringloop. Het materiaal verliest zijn status van luxeobject en wordt onderdeel van een kritisch verhaal over productie, consumptie en duurzaamheid. In deze context wordt glas niet alleen een esthetisch medium, maar ook een ethisch en politiek instrument.

Erwin Eisch (1927-2022) gaf het glas een autobiografische en expressieve dimensie. Het materiaal werd drager van persoonlijke mythologie en maatschappelijk commentaar. Eisch, 'Schuh + Telefon im GM', Foto: Sven Bauer.

Van spektakel naar noodzaak
In een wereld die steeds sneller en visueler wordt, dreigt kunst soms te veranderen in spektakel. Grote installaties, indrukwekkende kleuren en spectaculaire vormen kunnen gemakkelijk de aandacht trekken, maar dat betekent nog niet dat ze ook betekenis dragen. Juist hier ligt een belangrijke uitdaging voor kunstenaars die met glas werken. Het materiaal bezit een intrinsieke schoonheid die gemakkelijk kan verleiden. Maar wanneer glas uitsluitend wordt gebruikt om te imponeren, blijft het oppervlakkig. Betekenisvolle glaskunst ontstaat daarentegen vaak in het spanningsveld tussen controle en onzekerheid. Het werken met glas vereist technische beheersing, maar tegelijkertijd laat het zich nooit volledig controleren. Temperatuur, zwaartekracht en tijd spelen allemaal een rol in het uiteindelijke resultaat. In dat proces ontstaat een dialoog tussen kunstenaar en materiaal. Soms leidt die dialoog tot onverwachte vormen, soms tot mislukkingen. Maar juist in dat risico schuilt de mogelijkheid van het ontstaan van betekenis.

Glas als standvastige pijler

In een wereld die vaak wordt gekenmerkt door snelheid en verwarring, kan kunst een andere vorm van aandacht bieden. Niet door luider te worden, maar door ruimte te creëren voor reflectie. Glas bezit die mogelijkheid in bijzondere mate. Het laat ons kijken én beseffen dat kijken nooit neutraal is. Het confronteert ons met licht, met ruimte en met onze eigen positie als waarnemer. Wanneer kunstenaars glas gebruiken als taal — en niet slechts als spektakel — kan het medium een krachtige rol spelen in de hedendaagse kunst. Het kan verhalen dragen, vragen stellen en nieuwe vormen van ervaring mogelijk maken. De toekomst van de glaskunst ligt daarom misschien niet in steeds grotere technische prestaties, maar in een hernieuwde aandacht voor betekenis. Gebruik glas niet als doel, maar als taal. Vraag niet alleen: wat kan ik nog maken? Maar vooral: wat móét ik maken? Daar, in die verschuiving van virtuositeit naar noodzaak, kan glas werkelijk spreken.

Zo werkte o.a. Erwin Wurm bij Berengo studio met glas zonder dat het materiaal hun praktijk domineerde. Deze verschuiving, van materiaalgedreven naar idee-gedreven, markeert een cruciale stap in de volwassenwording van het medium. Foto: Han de Kluijver.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.

Terug naar boven | Print dit artikel!

 

Shilpa Gupta – echo's van gesmoorde stemmen uit het verleden

De tentoonstelling 'For, In Your Tongue, I Cannot Fit' in Museum Voorlinden in Wassenaar, is een symfonie van honderd verboden, gecensureerde stemmen. Met deze tentoonstelling geeft Shilpa Gupta een stem aan dichters die door de eeuwen heen gevangen zijn gezet vanwege hun geschriften en overtuigingen.

Door Joke M. Nieuwenhuis Schrama

Verdeeld over drie kabinetten en de tuinzaal van het museum is de tentoonstelling te zien van Shilpa Gupta (1976) – niet te verwarren met Subodh Gupta (1964), van wie ook werk is te zien in museum Voorlinden. Shilpa Gupta's kunst is onderzoeksgericht, waarbij zij gebruik maakt van tekst, tekeningen, objecten, geluid, licht en video. Haar werk zag ik eerder op de biënnale van Venetië in 2019 (als bijdrage voor India in de Arsenale) en dat maakte indruk. Een biënnale die de dreiging van gevaar in het algemeen of onheilspellende vooruitzichten als thema had, onder de titel 'May you live in interesting times'. Het is uiteraard maar net hoe je zo'n uitspraak interpreteert.

Shilpa Gupta, 'For, In Your Tongue, I Cannot Fit', 2017- 2018, 100 speakers, microfoons, papier, metalen standaarden, collectie museum Voorlinden, courtesy of the artist. Foto: Antoine van Kaam.

Ralph Rugoff, de curator van die 58ste editie, had hem ontleend aan een tijding of boodschap van Sir Austen Chamberlain in 1936, waarin deze toenmalige minister van buitenlandse zaken van het Verenigd Koninkrijk waarschuwde voor een dreigende Tweede Wereldoorlog. Afijn, die 'interesting times' van Chamberlain hadden grimmige gevolgen in de daaropvolgende jaren...

Actueel
Dat geldt zeker ook voor de jaren na die biënnale die Rugoff cureerde. Denk daarbij aan de desastreuze Covid-pandemie, die begin 2020 in Italië als een van eerste Europese landen uitbrak. Toen de pandemie nauwelijks voorbij was, viel Rusland in 2022 Oekraïne binnen. Wat er tussentijds tot in het hier en nu aan ellende en onheil over de aardbol is uitgestort, is meer dan we kunnen bevatten. Het werk van Shilpa Gupta, getiteld: 'For, In Your tongue, I Cannot Fit', was geselecteerd door Rugoff en heeft te maken met vrijheden. Shilpa Gupta is een van de belangrijkste kunstenaars in India. Haar onderliggende boodschap in deze installatie en de andere werken in deze tentoonstelling, is het belang van de vrijheid van meningsuiting en het kunnen schrijven van literatuur en poëzie zonder censuur. Ook dat is nog steeds op diverse plaatsen in de wereld in het geding, wat haar kunst actueel houdt.

Stemmen uit verleden en heden
Bezoekers kunnen voorzichtig door deze opmerkelijke geluidsinstallatie lopen, om fragmenten uit korte of lange verzen van honderd dichters te horen en te lezen. Dichters die door de eeuwen heen om hun poëzie gevangen zijn gezet, vanwege de onmogelijke censuur in hun land. Die poëzie is gezongen of verteld in de moedertaal van de betreffende dichter en is nu in het Engels te lezen op A4-tjes die op honderd spiesen zijn gestoken, waarboven een microfoon hangt. De gedichten dateren uit de achtste eeuw tot heden en worden voorgelezen in talen zoals Engels, Spaans, Arabisch, Russisch, Azerbeidzjaans en Hindi, waardoor bezoekers in een uur tijd meer dan duizend jaar wereldwijde poëzie kunnen ervaren. Met dit werk geeft Shilpa de microfoon terug aan hen die stemloos zijn gemaakt. De titel heeft de kunstenaar ontleend aan een uitspraak van de 14e eeuwse dichter Imadaddin Nasimi, een martelaar. Zie ook: www.youtube.com/cqCQeZPTkwI (voor 'tongue', lees: taal ).

Censuur
'For, in your tongue, I cannot fit', is het sleutelwerk en de grootste installatie (over zo'n 280 m²) van Shilpa in de tuinzaal. Het is tamelijk donker in deze grote ruimte, wat ook de bedoeling is, maar ik moest toch echt even bijschijnen met de zaklamp op mijn telefoon om de Engelse vertalingen goed te kunnen lezen.

De Cubaanse journalist, schrijver en dichter Heberto Padilla schreef over de censuur tijdens het communistische regime van Fidel Castro (fragment): 'Cuban poets dream no longer (not even at night), they close the door to write alone. When suddenly the wood creaks; The wind buffets the garret; Hands seize them by the shoulder'. Zijn poezie en andere geschriften brachten hem in de gevangenis en later in ballingschap. Zo lees ik een fragment uit een 'ondicht' van Allan Ginsberg, een beroemd geworden werk, mede door de vele rechtszaken die het veroorzaakte. Het is inmiddels niet meer verboden, maar in sommige delen van de USA wordt het op scholen nog steeds geweerd. Het werk is obsceen volgens de censuur autoriteiten, te plastisch of te 'beeldend' omschreven (Ginsberg was openlijk homoseksueel).

Het was voor Shilpa een jarenlang onderzoeksproject om erachter te komen welke poëzie of proza er precies werd geweigerd, waar gevangenisstraf of zelfs de doodstraf op stond, door wie het was geschreven en wanneer. 'Vaak, zoals ook nu het geval is, veroorzaken de stemmen van de waarheid ongemak en worden ze het zwijgen opgelegd, maar de echo blijft bestaan en wordt nog steeds gehoord'. (Shilpa Gupta)

Message in a bottle
Bij de andere installaties of assemblages van Gupta die hier worden getoond, heb ik zonder het zaalgidsje wel gedacht 'waar kijk ik naar... '. Het is bij dit thema een uitdaging om dat zelf te kunnen duiden, want alle objecten refereren aan de vrijheid van meningsuiting. De toelichting is overigens helder omschreven. Zo is er een zeventig kilo zwaar gordijn te zien, dat aan de wand hangt en uitgevoerd is in gegoten kanonsmetaal. Het metaal werd vroeger gebruikt voor wapens en is beter bekend als gietijzer. Het gaat over macht hebben, verhullen en over kijken en bekeken worden. In een vitrinekast staan vijftien flesjes en in elk flesje heeft Shilpa een verzetsgedicht ingesproken en ze vervolgens snel verzegeld; bewaard en veiliggesteld voor toekomstige generaties. Op de flesjes staan de titels van (verboden) gedichten en door wie ze zijn geschreven, onder meer door Osip Mandelstam en Mikayil Mushfig, die beide als anti-Stalinisten werden veroordeeld tot respectievelijk heropvoedingskamp en tot executie.

'Vaak, zoals ook nu het geval is, veroorzaken de stemmen van de waarheid ongemak en worden ze het zwijgen opgelegd, maar de echo blijft bestaan en wordt nog steeds gehoord'. (Shilpa Gupta) Message in a bottle Bij de andere installaties of assemblages van Gupta die hier worden getoond, heb ik zonder het zaalgidsje wel gedacht 'waar kijk ik naar... '. Het is bij dit thema een uitdaging om dat zelf te kunnen duiden, want alle objecten refereren aan de vrijheid van meningsuiting. De toelichting is overigens helder omschreven. Zo is er een zeventig kilo zwaar gordijn te zien, dat aan de wand hangt en uitgevoerd is in gegoten kanonsmetaal. Het metaal werd vroeger gebruikt voor wapens en is beter bekend als gietijzer. Het gaat over macht hebben, verhullen en over kijken en bekeken worden. In een vitrinekast staan vijftien flesjes en in elk flesje heeft Shilpa een verzetsgedicht ingesproken en ze vervolgens snel verzegeld; bewaard en veiliggesteld voor toekomstige generaties. Op de flesjes staan de titels van (verboden) gedichten en door wie ze zijn geschreven, onder meer door Osip Mandelstam en Mikayil Mushfig, die beide als anti-Stalinisten werden veroordeeld tot respectievelijk heropvoedingskamp en tot executie.

Shilpa Gupta, 'zonder titel | untitled (Spoken Poem in a Bottle)', 2018 – permanent, flessen, vitrine, gloeilamp, bottles, display case, light bulb, collection museum Voorlinden. Foto: Antoine van Kaam.

Potloodpunten en gesloten boeken
Een fragiele toren van eenentwintig potloodpunten op een houten zuil duidt op de vasthoudendheid van dichters die in gevangenschap leven. Het werk symboliseert het verbergen van afgebroken potloodpunten in de spleten van muren, zodat ze daarmee kunnen schrijven. Loodzware boeken staan in een vitrinekast met dezelfde titel als de grote installatie 'For, in your tongue, I cannot fit'. Ze kunnen niet meer opengeslagen worden. Op de kaften heeft Shilpa zinnen uit diezelfde gedichten gegraveerd en op de ruggen de namen van de dichters. Op de grond staan loodzware voetstappen die onmogelijk in beweging komen. Dit werk (2021/23) is een krachtige metafoor voor hoe het lichaam een verlengstuk is van onze expressie, en wat er gebeurt wanneer die wordt beperkt. Naast de vrijheid van meningsuiting speelt ook het concept 'grenzen' een belangrijke rol in het werk van Shilpa. Niet alleen geografische en politieke grenzen, maar ook die tussen jou en de ander. Haar werk zet je aan het denken hoe je naar anderen, de wereld en jezelf kijkt.

Shilpa Gupta, FOR, IN YOUR TONGUE, I CANNOT FIT, t/m 17 mei 2026, Museum Voorlinden, Buurtweg 90, Wassenaar. Website: www.voorlinden.nl.

Terug naar boven | Print dit artikel!